هشدار تازه درباره گرسنگی در سودان؛ خشکسالی و جنگ چگونه دارفور و کردفان را به آستانه قحطی برده‌اند؟

هشدار تازه نهاد پایش امنیت غذایی درباره سودان می‌گوید هم‌زمانی جنگ، خشکسالی و کمبود بودجه امدادی، خطر گرسنگی مرگبار را در دارفور و کردفان افزایش داده است. مطابق هشدار ۱۲ اکتبر ۲۰۲۶ «طبقه‌بندی یکپارچه مراحل امنیت غذایی» (IPC)، کاهش بارش و تخریب کشاورزی فقط یک مشکل اقلیمی نیست: در مناطقی که جابه‌جایی اجباری و ناامنی راه‌های توزیع غذا ادامه دارد، خانوارها هم‌زمان محصول، درآمد، بازار و کمک‌رسانی را از دست می‌دهند.

یافته‌های تازه چیست؟

IPC در ارزیابی جدید خود از بدترشدن نشانگرهای سوءتغذیه در بخش‌هایی از دارفور و کردفان خبر داده است. در دو اردوگاه آوارگان در شرق جبل مره در دارفور جنوبی، میزان سوءتغذیه حاد کودکان در نمونه‌های بررسی‌شده به ۳۸ و ۳۰٫۸ درصد رسیده است. این نرخ‌های موضعی از آستانه‌های هشدار قحطی عبور می‌کنند، اما به‌تنهایی برای اعلام رسمی وقوع قحطی در کل منطقه کافی نیستند: طبقه‌بندی قحطی به ترکیبی از شاخص‌های سوءتغذیه، مرگ‌ومیر و کمبود غذایی و داده‌های قابل‌اتکا نیاز دارد.

در نیالا، سهم کودکانی که هنگام مراجعه برای درمان تغذیه به سوءتغذیه حاد شدید مبتلا بوده‌اند، طبق گزارش از حدود ۵ درصد در ژانویه به ۱۱ درصد در اوت افزایش یافته است. این دو رقم مربوط به کودکانی است که به مراکز خدمات تغذیه مراجعه کرده‌اند؛ نباید آن را نرخ ابتلا در تمام کودکان نیالا تفسیر کرد. در دارفور شمالی نیز حدود ۶۴ درصد زمین‌های زراعیِ بررسی‌شده رشد گیاهی ضعیف نشان داده‌اند. دیررسیدن باران در سپتامبر فرصت احیای بسیاری از محصولات غلات را کاهش داده است.

ابعاد بحران؛ رقم ۱۹٫۵ میلیون به چه زمانی مربوط است؟

برآورد IPC برای دوره فوریه تا مه ۲۰۲۶ حاکی از آن بود که حدود ۱۹٫۵ میلیون نفر، معادل بیش از ۴۰ درصد جمعیت، با ناامنی غذایی حاد در سطح بحران یا بدتر مواجه‌اند؛ حدود ۱۳۵ هزار نفر در شدیدترین سطح یا فاز پنجم قرار داشتند. این آمار برآورد همان دوره است و شمارش زنده اکتبر محسوب نمی‌شود. گزارش تازه، علائم بدترشدن اوضاع در نقاط پرخطر را نشان می‌دهد؛ برای برآورد سراسری جدید به ارزیابی کامل دیگری نیاز است.

چرا فقط خشکسالی مقصر نیست؟

جنگ میان ارتش سودان و نیروهای پشتیبانی سریع از آوریل ۲۰۲۳، کشت و برداشت، حمل غلات، دسترسی به درمان و جابه‌جایی کارگران فصلی را مختل کرده است. خشکسالی ناشی از ال‌نینو در بیش از نیمی از کشور این فشار را تشدید می‌کند. بیش از ۳۰۰ هزار نفر از اکتبر ۲۰۲۵ در کردفان بزرگ آواره شده‌اند؛ ناامن‌شدن مسیرهای تجاری باعث شده کمبود محصول با گرانی غذا و دشواری انتقال کمک همراه شود.

بحران بودجه نیز یک متغیر مستقل است: بنا بر گزارش سازمان ملل درباره هشدار IPC، تا ۸ اکتبر کمتر از نیمی از منابع درخواست‌شده برای پاسخ انسانی تأمین شده بود. بنابراین حتی گشایش نسبی یک مسیر جاده‌ای، بدون ذخیره سوخت، شبکه درمان و تأمین مالی مستمر، ممکن است اثر محدودی داشته باشد.

چه چیز قطعی است و کدام بخش نیازمند احتیاط؟

یافته مستند: پایش IPC از افزایش سوءتغذیه در چند منطقه و تأثیر خشکسالی بر کشت خبر داده است. برآورد تاریخی: رقم ۱۹٫۵ میلیون مربوط به دوره منتهی به مه است. ابهام: به‌دلیل محدودیت دسترسی امدادگران و داده‌های ناقص، نمی‌توان همه شهرستان‌ها را با دقت یکسان طبقه‌بندی کرد. سناریوی هشدار: تداوم درگیری و کاهش کمک می‌تواند مرگ‌ومیر و کمبود غذا را تشدید کند؛ این پیش‌بینی، گزارش مرگ‌ومیر تأییدشده در آینده نیست.

اثر بر مردم و گام بعد

برای خانوارهای درگیر، مسئله فقط غذای امروز نیست؛ فروش دارایی‌ها، ترک زمین، خروج کودکان از مدرسه و بیماری‌های مرتبط با کم‌آبی می‌توانند فقر را حتی پس از پایان خشکسالی ادامه دهند. سه شاخص برای ارزیابی هفته‌های آینده مهم است: بازگشایی و امنیت مسیرهای امدادی، میزان بودجه واقعاً پرداخت‌شده برای تغذیه و سلامت، و نتایج جدید سنجش سوءتغذیه و قیمت غلات. پیش‌تر رونما از حمله به کاروان برنامه جهانی غذا در سودان و ناامنی آوارگان در نیل آبی گزارش داده بود؛ هشدار تازه نشان می‌دهد تهدید غذایی و امنیت انسانی به یکدیگر وابسته‌اند.