کابل‌های هرمز؛ تهدید سپاه برای اینترنت جهان است یا پیامی به همسایگان خلیج فارس؟

سخنگوی سپاه گفت هفت کابل اصلی از زیر تنگه هرمز می‌گذرد و اینترنت و داده‌های تجاری جهان به آن‌ها وابسته است. چند روز پیشتر، محسن رضایی گفته بود اگر جنگ دوباره شروع شود، کابل‌ها، مراکز داده و زیرساخت‌های هوش مصنوعی منطقه «در برد» ایران قرار می‌گیرد. شواهد خوانده‌شده نشان می‌دهد وابستگی جهان به هرمز بسیار کمتر از ادعاست، اما وابستگی همسایگان خلیج فارس بیشتر است؛ یعنی مخاطب اصلی پیام احتمالاً جهان نیست.

پرسش اصلی: تهدید کابل‌ها برای چه کسی است؟

در هفته‌ای که مذاکرات ایران و آمریکا و میانجی‌گری پاکستان خبرساز بود، سپاه پاسداران زبان تهدید را از نفتکش و تنگه به لایه‌ای تازه برد: داده. پرسش این تحلیل ساده است: آیا سپاه واقعاً می‌تواند اینترنت جهان را مختل کند، و اگر نه، چرا چنین ادعایی مطرح شده است؟ پاسخ در فاصله میان «توان فنی»، «پیام بازدارندگی» و «آسیب‌پذیری همسایگان» قرار دارد.

آنچه گفته شد و آنچه مستند است

باید چهار دسته گزاره را از هم جدا کرد. واقعیت تأییدشده: سخنگوی سپاه در ۱۹ اکتبر سخنانی درباره کابل‌های هرمز ایراد کرد و تصویری به ظاهر ساخته‌شده با هوش مصنوعی از یک موشک با عبارت «جهان خواهد دید چه اتفاقی می‌افتد» منتشر کرد؛ او نگفت تصویر به کدام سلاح اشاره دارد یا ارتباطی با کابل‌ها دارد (به نقل از آی‌بی‌تایمز). ادعای منبع: اینکه «اینترنت جهان» به این کابل‌ها وابسته است.

استنباط رونما: این جمله‌ها بیش از آنکه اعلام عملیات باشند، پیام بازدارندگی‌اند، زیرا مقام ایرانی هیچ هدف مشخص، زمان یا شرطی را اعلام نکرده است. فرضیه: تهدید ممکن است نشانه برنامه واقعی باشد؛ در منابع خوانده‌شده شواهدی برای این فرضیه نیامده است. منبع اولیه، یعنی متن پست سخنگوی سپاه در شبکه ایکس، مستقیماً در این اجرا خوانده نشد و گزارش‌ها دست دوم‌اند.

تایم‌لاین

1. فوریه ۲۰۲۶آغاز جنگ، طبق گزارش الجزیره.
2. مارس ۲۰۲۶طبق الجزیره، تسنیم از انتشار فهرست «اهداف تازه» سپاه از جمله زیرساخت ابری گوگل، مایکروسافت و اوراکل خبر داد؛ آمازون وب‌سرویس هم گفت دو مرکز آن در امارات «مستقیماً هدف» پهپاد قرار گرفته است.
3. ژوئن ۲۰۲۶تفاهم‌نامه ایران و آمریکا؛ درگیری‌های گسترده کاهش یافت، اما حمله به کشتی‌ها در هرمز ادامه یافت.
4. سپتامبر ۲۰۲۶آمازون وب‌سرویس اعلام کرد چند سایت در بحرین و یکی در امارات را نتوانسته بازیابی کند. حوثی‌ها هم در همین ماه بخشی از ساحل دریای سرخ نزدیک باب‌المندب را گرفتند.
5. اوایل اکتبر ۲۰۲۶محسن رضایی گفت در صورت جنگ دوباره، کابل‌ها، مراکز داده و زیرساخت هوش مصنوعی منطقه در برد ایران است و ارزش آن را ۲ تریلیون دلار گفت، بدون تفکیک (آی‌بی‌تایمز).
6. ۱۳ اکتبر ۲۰۲۶الجزیره گزارش تحلیلی درباره آسیب‌پذیری مراکز داده خلیج فارس منتشر کرد.
7. ۱۹ اکتبر ۲۰۲۶سخنان و پست سخنگوی سپاه.
8. ۲۱ اکتبر ۲۰۲۶ایران اینترنشنال پرسش را مطرح کرد که آیا سپاه می‌تواند تهدید را عملی کند؛ و گفت تنگه تنها بخش کوچکی از پهنای باند جهان را حمل می‌کند.

هم‌زمانی این تهدیدها با مذاکرات و ضرب‌الاجل‌های سیاسی نشان‌دهنده علیت نیست؛ اما الگوی «افزایش اهرم پیش از میز مذاکره» را می‌توان یک فرضیه قابل پیگیری دانست. برای زمینه مذاکرات، تحلیل آتش‌بس شکننده و ۳ نوامبر را ببینید.

ادعا در برابر اعداد

تحلیل چندلایه

لایه فنی: شبکه‌ها برای قطع شدن طراحی شده‌اند

به نوشته آی‌بی‌تایمز، ICPC می‌گوید شبکه‌های مدرن برای مسیریابی مجدد ترافیک پس از قطعی طراحی شده‌اند. قطع کامل هرمز به «خاموشی جهانی» نمی‌انجامد، اما پیامد منطقه‌ای قابل‌توجهی دارد. در مقابل، تعمیر در منطقه جنگی دشوار است؛ الجزیره یادآور می‌شود تعمیر کابل در چنین شرایطی به مجوز و تضمین امنیت نیاز دارد و در ۲۰۲۴ آسیب سه کابل در دریای سرخ ماه‌ها تعمیر لازم داشت.

لایه راهبردی: بازدارندگی در برابر خلیج فارس

اندرئاس کریگ از کینگز کالج لندن، به نقل از هر دو گزارش، تهدید رضایی را «اساساً درباره بازدارندگی» می‌داند و مخاطب آن را ابوظبی، ریاض و دوحه به اندازه واشنگتن می‌خواند. او می‌گوید این تهدیدها اقتصاد و جغرافیای سرمایه‌گذاری هوش مصنوعی در خلیج فارس را تغییر می‌دهد، اما جاه‌طلبی‌های منطقه را برنمی‌گرداند. این برداشت یک ارزیابی کارشناسی است نه واقعیت.

لایه اقتصادی: زیرساخت داده به هدف سیاسی تبدیل شده است

سرمایه‌گذاری امارات (پروژه استارگیت با شرکت G42)، عربستان (شرکت هیومین) و قطر در مراکز داده، زیرساخت را به هدف سیاسی تبدیل کرده است. همان‌گونه که هرمز برای نفت اهرم ساخته بود (برای زمینه، بحران نفت پس از بازگشایی هرمز)، تهدید داده می‌کوشد همان منطق را به اقتصاد دیجیتال گسترش دهد. این استنباط رونماست.

لایه ژئوپلیتیک: مسیرهای جایگزین

الجزیره گزارش می‌دهد عراق در ۱۰ سپتامبر با اوردو قطر قراردادی برای انتقال داده از فاو به نزدیک مرز ترکیه بسته و گفته می‌شود گوگل و متا بخشی از ترافیک را از عراق عبور می‌دهند (گزارش Rest of World به نقل از منبع ناشناس؛ تأییدنشده). این مسیرها به معنای کاهش وابستگی به هرمز است، اما عراق خود به کابل‌هایی وابسته است که از آب‌های ایران می‌گذرد؛ نگاه کنید به بسته‌شدن گذرگاه شیب برای فشار بر همین همسایه.

چه کسی بیشتر آسیب می‌بیند؟

نکته انسانی و اجتماعی: هر قطعی منطقه‌ای می‌تواند بانک‌ها، پرداخت‌ها و ارتباطات شهروندان را مختل کند. الجزیره از اختلال برنامه بانک ابوظبی تجاری در مارس یاد می‌کند، هرچند خود بانک آن را مستقیماً به AWS نسبت نداد. شهروندان ایران هم از قطع‌های پیشین اینترنت تجربه‌ای دارند؛ این مورد در منابع خوانده‌شده کمّی نشد.

ضدتحلیل

قوی‌ترین اعتراض این است که تهدید را نباید صرفاً نمایشی دانست. کریگ تأکید می‌کند حمله لازم نیست سرور را نابود کند؛ قطع برق، خنک‌سازی یا مخابرات هم یک مرکز را از کار می‌اندازد، و پدافند خلیج فارس هرچند بیشتر تهدیدها را رهگیری می‌کند، چند حمله موفق هم هزینه اقتصادی بزرگی دارد. سابقه ماه مارس و سپتامبر نشان می‌دهد زیرساخت داده واقعاً هدف قرار گرفته است. به علاوه، برای قطع منطقه‌ای نیازی به «خاموشی جهانی» نیست.

سناریوها و شاخص‌های آینده

شاخص‌های رصد: گزارش ناظران شبکه درباره قطعی کابل‌ها، بیانیه شرکت‌های ابری، سرعت راه‌اندازی مسیر عراق–ترکیه، و تحول مذاکرات پیش از ۳ نوامبر.

جمع‌بندی و محدوده قطعیت

پاسخ به پرسش اصلی: شواهد فعلی نشان نمی‌دهد سپاه بتواند اینترنت جهان را از هرمز خاموش کند؛ اما می‌تواند، دست‌کم در نظریه، برای چند همسایه ایجاد اختلال کند و مهم‌تر از همه، با تهدید، ریسک‌پذیری سرمایه‌گذاران را بالا ببرد. این تحلیل نمی‌داند آیا سپاه واقعاً برنامه عملیاتی دارد، تعداد دقیق کابل‌ها چند است، و متن اصلی پست سخنگوی سپاه چه بوده است. بنابراین نتیجه به معنای نفی تهدید نیست، بلکه تعیین اندازه آن است.