پاکستان از پایبندی به تحریم‌ها گفت؛ واردات گاز مایع ایران از گبد هنوز متوقف است

پاکستان روز جمعه ۲۳ اکتبر ۲۰۲۶، در پاسخ به پرسشی درباره ارتباط محدودیت‌های مرزی با فشار آمریکا، اعلام کرد به رژیم‌های تحریمی لازم‌الاجرا پایبند می‌ماند. هم‌زمان، گذرگاه گبد–ریمدان فقط برای صادرات کالاهای فسادپذیر پاکستان باز شده، اما ورود گاز مایع از ایران همچنان متوقف است؛ توقفی که طبق گزارش تجار، قیمت کپسول ۱۲ کیلوگرمی را در بخش‌هایی از پاکستان طی چند روز ۵۶ تا ۸۲ درصد بالا برده است.

این تحول برای ایران مهم است، چون نخستین پاسخ علنی دولت فدرال پاکستان پس از بسته‌شدن تفتان و گبد–ریمدان در ۱۷ اکتبر است. با این حال، سخنان وزارت خارجه پاکستان اثبات نمی‌کند که واشنگتن دستور بستن مرزها را داده است. سخنگوی وزارت خارجه هم‌زمان گفت از وضعیت دقیق میدانی گذرگاه‌ها اطلاع مستقیم ندارد و مقام‌های محلی بلوچستان همچنان «ملاحظات امنیتی» و مقابله با قاچاق را علت محدودیت‌ها معرفی می‌کنند.

اسلام‌آباد دقیقاً چه گفت؟

سجاد حیدر خان، سخنگوی وزارت خارجه پاکستان، در نشست هفتگی اسلام‌آباد گفت کشورش به‌عنوان عضو مسئول جامعه بین‌المللی، مطابق قوانین داخلی و بین‌المللی به همه رژیم‌های تحریمی لازم‌الاجرا پایبند است. این پاسخ در برابر دو پرسش مطرح شد: آیا فشار آمریکا در بسته‌شدن دو گذرگاه نقش داشته و آیا موضع پاکستان درباره تحریم‌های یک‌جانبه علیه ایران تغییر کرده است؟

عبارت او مهم است، اما محدوده‌اش نیز باید روشن بماند. خان نگفت کدام تحریم مشخص، کدام کالا یا کدام شخص حقوقی سبب توقف مرز شده است. او همچنین درباره وضعیت جاری تفتان و گبد گفت آگاهی مستقیم از جزئیات میدانی ندارد. بنابراین، پیوند میان تحریم و بسته‌شدن مرز اکنون از مرحله سکوت کامل دولت فدرال عبور کرده، اما هنوز به یک اعلام رسمیِ علت تبدیل نشده است.

مقام‌های محلی پاکستان محدودیت‌ها را موقت و مرتبط با امنیت و قاچاق توصیف کرده‌اند. وزارت خارجه ایران نیز پیش‌تر از «مسائل فنی» سخن گفته بود. در عراق هم مقام‌های رسمی برای بسته‌شدن گذرگاه الشیب، که در ایران چذابه نام دارد، ضعف فنی، کنترل قاچاق مواد مخدر و پول تقلبی را مطرح کرده‌اند و یک مشاور دولت عراق فشار آمریکا را رد کرده است. گزارش تازه وال‌استریت ژورنال مجموعه این محدودیت‌ها را بخشی از فشار فزاینده بر مسیرهای زمینی ایران خوانده، اما روایت رسمی همسایگان یکدست نیست.

گبد نیمه‌باز است؛ گاز مایع هنوز عبور نمی‌کند

طبق گزارش عرب‌نیوز پاکستان، گذرگاه گبد–ریمدان از چهارشنبه برای خروج کالاهای فسادپذیر پاکستانی باز شده است، اما واردات گاز مایع ایران همچنان متوقف مانده و صدها کامیون، از جمله تانکرهای LPG، در دو سوی مرز معطل‌اند. این یعنی «بازگشایی» فعلاً کامل و دوطرفه نیست: بخشی از صادرات پاکستان اجازه عبور گرفته، اما یکی از مهم‌ترین جریان‌های کالایی از ایران هنوز بسته است.

محاسبه درصدها بر پایه ارقام هم‌سنخ و یک کالای یکسان انجام شده است: کپسول ۱۲ کیلوگرمی در بازار پاکستان. این ارقام قیمت گاز مایع در ایران نیستند و نباید با نرخ داخلی ایران یا قیمت عمده‌فروشی اشتباه گرفته شوند. همچنین داده‌ها از تجار و انجمن صنفی نقل شده‌اند، نه از اداره آمار یا گمرک پاکستان؛ بنابراین اندازه جهش باید با داده رسمی بعدی دوباره سنجیده شود.

سازوکار اثر بر اقتصاد ایران

اثر مستقیم برای ایران از کانال صادرات مرزی است. توقف تانکرها به معنای تأخیر در وصول درآمد صادرکنندگان گاز مایع، افزایش هزینه خواب کامیون و مخزن، و بالا رفتن ریسک فساد یا فسخ قرارداد برای دیگر کالاهاست. اگر محدودیت طولانی شود، شرکت‌های پاکستانی ممکن است به عرضه‌کنندگان جایگزین یا مسیرهای گران‌تر روی بیاورند و بازگرداندن سهم بازار برای صادرکننده ایرانی دشوارتر شود.

اثر دوم به شبکه تجارت زمینی مربوط است. با فشار بر صادرات دریایی و محدودیت‌های بانکی، مرزهای زمینی برای ایران نقش مسیر جایگزین دارند. بسته‌شدن هم‌زمان یا نزدیک‌به‌همِ گبد، تفتان و الشیب ظرفیت جایگزینی را کم می‌کند، حتی اگر تصمیم‌های پاکستان و عراق هماهنگ نباشند. نتیجه اقتصادی، افزایش زمان حمل، هزینه بیمه و سرمایه در گردش و در نهایت فشار بر قیمت کالای وارداتی و حاشیه سود صادرکننده است.

در پاکستان، بازنده فوری خانوارهایی هستند که برای پخت‌وپز و گرمایش به LPG وابسته‌اند. صادرکنندگان کالاهای فسادپذیر پاکستانی از بازگشایی محدود گبد سود می‌برند، اما واردکنندگان گاز و رانندگان همچنان زیان می‌کنند. برای دولت پاکستان نیز تعارضی روشن شکل گرفته است: رعایت الزامات تحریمی و ملاحظات امنیتی در برابر هزینه افزایش قیمت انرژی و زیان تجارت مرزی.

چه چیزی تازه است و چه چیزی تکرار خبر قبلی نیست؟

رونما پیش‌تر اصل بسته‌شدن تفتان و گبد و همچنین محدودیت الشیب–چذابه را پوشش داده بود. تحول تازه این بار سه جزء دارد: موضع علنی دولت فدرال پاکستان درباره پایبندی به تحریم‌ها، بازگشایی یک‌طرفه گبد برای بخشی از صادرات پاکستان، و نخستین نشانه‌های عددی از جهش قیمت LPG. به همین دلیل، این خبر نه بازگویی صرف بسته‌شدن مرز، بلکه به‌روزرسانی پیامد اقتصادی و موضع رسمی اسلام‌آباد است.

برای پیشینه، گزارش رونما درباره علت‌های بسته‌شدن مرز تجاری ایران و پاکستان و تحلیل تنگ‌شدن مسیرهای زمینی ایران را ببینید.

چه چیزهایی هنوز روشن نیست؟

• پاکستان مشخص نکرده کدام تحریم یا مقررات حقوقی مستقیماً بر تردد کامیون‌های ایرانی اعمال شده است.
• تاریخ بازگشایی کامل گبد–ریمدان و تفتان اعلام نشده است.
• رقم رسمی گمرک از حجم LPG متوقف‌شده و شمار دقیق کامیون‌های معطل منتشر نشده است.
• دلیلی علنی و قابل‌راستی‌آزمایی وجود ندارد که ثابت کند آمریکا دستور مستقیم بستن این دو گذرگاه را صادر کرده است.

شاخص‌هایی که باید دنبال شوند

چهار داده نتیجه را روشن‌تر می‌کنند: اعلام رسمی اداره گمرک یا دولت بلوچستان درباره بازگشایی دوطرفه، ازسرگیری ورود تانکرهای LPG، بازگشت قیمت کپسول ۱۲ کیلوگرمی به سطح پیش از محدودیت، و انتشار متن یا فهرست تحریم‌هایی که اسلام‌آباد آن‌ها را در این پرونده لازم‌الاجرا می‌داند. تا آن زمان، نتیجه محتاطانه این است: مسیر تجاری ایران و پاکستان کاملاً باز نشده، هزینه آن در بازار انرژی پاکستان ظاهر شده و نقش تحریم‌ها وارد زبان رسمی شده است؛ اما دستور مستقیم واشنگتن هنوز اثبات نشده است.