ایران کمپین مسلح‌سازی و آموزش غیرنظامیان «جان‌فدا» را به سراسر کشور می‌برد

مقام‌های ایران پس از نزدیک به هشت ماه جنگ با آمریکا و اسرائیل، کمپین بسیج عمومی «جان‌فدا» را در بیشتر استان‌ها گسترش داده‌اند. در این کمپین، مأموران بسیج سپاه و نهادهای دولتی در میدان‌ها و ایستگاه‌های خیابانی به داوطلبان زن و مرد آموزش اسلحه و تجهیزات می‌دهند. آمار ثبت‌نام را دولت ۳۳ میلیون نفر اعلام کرده، اما مستقل تأیید نشده است.

کمپین چگونه کار می‌کند؟

کمپین جان‌فدا که به معنای «کسانی که جان خود را فدا می‌کنند» است، با تمرکز اعلام‌شده بر جوانان اما با ثبت‌نام باز برای همه‌ی سنین راه افتاده است. در غرفه‌ها و ایستگاه‌های خیابانی، نیروهای بسیج سپاه پاسداران و نهادهای دیگر کار با سلاح و تجهیزات را آموزش می‌دهند تا داوطلبان در برابر تهدیدهای داخلی و خارجی در ساختار امنیتی حکومت نقش بگیرند. رویدادها و «رزمایش»های مسلحانه‌ی مرتبط در تهران، اصفهان، زنجان، شیراز، کرمان، مشهد، بجنورد، اهواز و شهرهای بزرگ و کوچک دیگر برگزار شده است.

یکی از ساکنان گیلان که نخواسته نامش به‌دلیل نگرانی امنیتی فاش شود، می‌گوید در این ایستگاه‌ها گاهی مسابقه با جوایز کوچک برگزار می‌شود و به شرکت‌کنندگان نحوه‌ی پر کردن خشاب و آماده‌کردن تپانچه و تفنگ تهاجمی و نشانه‌گیری آموزش داده می‌شود. او می‌گوید مجریان بیشتر مردان سالخورده‌اند که از آغاز جنگ تقریباً هر شب پای میدان اصلی شهر جمع می‌شوند. روایت این شاهد را نمی‌توان مستقل تأیید کرد.

اصطکاک در خیابان و هشدار در کرج

در رشت، ۱۵ اکتبر (۲۳ مهر)، ساکنان به سروصدا و بسته‌شدن خیابان برای تجمع شبانه‌ی حامیان حکومت اعتراض کردند. ویدئوهایی در شبکه‌های اجتماعی درگیری لفظی‌ای را نشان می‌دهد که به نزاع کشید؛ مقام‌ها درباره‌ی آن توضیحی نداده‌اند. شنبه ۲۴ اکتبر (۲ آبان) هم مسئولان به ساکنان کرج در استان البرز هشدار دادند که از یکی از رزمایش‌های جان‌فدا صدای انفجار و صداهای بلند خواهند شنید. هفته‌ی گذشته در استان کردستان هم برنامه‌ی بزرگی برگزار شد که رسانه‌ی نزدیک به سپاه آن را نمایش «وحدت» شیعه و سنی توصیف کرد.

ادعای ۳۳ میلیون ثبت‌نام

دولت می‌گوید ۳۳ میلیون نفر در سایت کمپین نام‌نویسی کرده‌اند؛ رقمی که بیش از یک‌سوم جمعیت کشور و بیش از نیمی از جمعیت بالای ۱۲ سال را شامل می‌شود. فعالان خارج از کشور در ابتدای امسال به کد منبع سایت دسترسی پیدا کرده‌اند و می‌گویند تعداد ثبت‌نام‌ها کمتر از چهار میلیون بوده است. برای ثبت‌نام فقط شماره‌ی تلفن لازم بوده و کد ملی خواسته نمی‌شد. سازمان‌دهندگان می‌گویند ثبت‌نام‌شدگان می‌توانند در عملیات امدادی، خدمات اجتماعی و پشتیبانی رسانه‌ای و مالی به کار گرفته شوند و دولت از آن‌ها خواسته با مصرف کمتر سوخت و برق به کاهش فشار جنگ، محاصره‌ی دریایی و تحریم‌ها کمک کنند.

مدرسه‌ها و روایت‌های متفاوت

کودکان و دانش‌آموزان به یکی از محورهای کمپین تبدیل شده‌اند و مدرسه‌ها بیش از پیش میزبان برنامه‌های بسیج هستند. نعمت‌الله باقری، فرمانده سپاه در لرستان، هدف را نشان‌دادن این پیام دانسته که «همان‌طور که دولت از مردم حمایت می‌کند، مردم هم از جمهوری اسلامی و انقلاب اسلامی حمایت می‌کنند». برخی گروه‌های حقوق بشری مستقر در خارج از کشور این رزمایش‌ها را ابزار «ارعاب» می‌دانند و آن را به ماه‌ها پس از اعتراض‌های سراسری دی‌ماه پیوند می‌زنند؛ اعتراض‌هایی که به گفته‌ی این گروه‌ها هزاران غیرنظامی در آن‌ها بر اثر شلیک گلوله و ضربه‌ی چاقو کشته شدند. دولت ایران حضور معترضان در بیش از ۴۰۰ شهرستان را پذیرفته، اما آن را «کودتا»ی طراحی‌شده توسط آمریکا و اسرائیل می‌نامد و یافته‌های هیئت حقیقت‌یاب مستقل سازمان ملل درباره‌ی جنایت علیه بشریت را رد کرده است.

مهران کامروا، استاد حکمرانی در دانشگاه جورج‌تاون قطر، می‌گوید جنگ فرصت دیگری به جریان‌های انقلابی‌تر داده و این بسیج به چهره‌های انقلابی‌تر امکان می‌دهد وفاداری ایدئولوژیک خود را نمایش دهند. به گفته‌ی او، چنین بسیجی لزوماً دایره‌ی مشروعیت حکومت را در جامعه‌ی گسترده‌تر بزرگ نمی‌کند، اما مشروعیتی را که حکومت میان هواداران خود دارد عمیق‌تر می‌کند.

آنچه هنوز روشن نیست

شمار واقعی ثبت‌نام‌شدگان، تعداد دقیق شهرهایی که ایستگاه‌های آموزش در آن‌ها فعال است و چارچوب قانونی نگهداری و کار با سلاح در این غرفه‌ها منتشر نشده است. مقام‌ها هم درباره‌ی درگیری رشت توضیحی نداده‌اند. تا زمان انتشار این خبر، گزارش مستقلی که رقم ۳۳ میلیون یا رقم کمتر از چهار میلیون را تأیید کند در دسترس نیست.