گوشی‌های تازه هنوز به تهران می‌رسند، اما عوارض، تحریم و قاچاق قیمتشان را بالا برده است

به گزارش الجزیره (۱ آبان ۱۴۰۵، ۲۳ اکتبر ۲۰۲۶)، مدل‌های تازه‌ی آیفون ۱۸ که اپل ۱۸ سپتامبر در آمریکا عرضه کرد، ظرف چند روز در مرکز تهران فروخته شدند. اما مسیر رسیدن گوشی به ایران طولانی‌تر و پرهزینه‌تر شده است: قاچاق جای واردات رسمی را تا حدی گرفته، عوارض و هزینه‌ی رجیستری روی قیمت می‌نشیند و درآمد خانوارها با افت ریال فاصله‌ی زیادی با این قیمت‌ها دارد.

چرا مسیر ورود گوشی عوض شده است؟

بخش بزرگی از لوازم الکترونیکی ساخت کشورهای دیگر پیش‌تر از دبی وارد ایران می‌شد. به نوشته‌ی الجزیره، جنگ نزدیک به هشت‌ماهه با آمریکا و اسرائیل تجارت از تنگه‌ی هرمز را مختل کرده و آمریکا هم مدتی است بندرهای جنوبی ایران را، که بیشتر واردات از آن‌ها می‌گذشت، در محاصره‌ی دریایی دارد. امارات نیز ۱۹ اوت اعلام کرده تجارت، مبادلات بازرگانی و تراکنش‌های مالی با ایران را متوقف می‌کند.

برخی بازرگانان به مسافران ورودی از عمان روی آورده‌اند، اما تحریم همه‌ی ایرلاین‌های ایرانی و هر کس که به آن‌ها خدمات بدهد، از سپتامبر پروازهای کمتری را به ایران باقی گذاشته است. یکی از فروشندگان پاساژ چارسو، که به دلایل امنیتی نامش منتشر نشده، به الجزیره گفت بیشتر گوشی‌ها اکنون قاچاق می‌شود و بسیاری از آن‌ها از سلیمانیه در شمال عراق و از مسیر زمینی وارد کشور می‌شوند. به گفته‌ی او قاچاق لپ‌تاپ، کارت‌گرافیک، پلی‌استیشن و ترمینال استارلینک هم به همین شکل است. این روایت یک فروشنده است و آماری برای حجم قاچاق منتشر نشده است.

عوارض و رجیستری چه سهمی در قیمت دارند؟

گوشی واردشده در ایران فقط ۳۰ روز آنتن می‌دهد، مگر هزینه‌ی رجیستری به دولت پرداخت شود؛ قاعده‌ای که نزدیک به ده سال پیش با هدف مقابله با قاچاق و فساد آمد. عوارض واردات هم با ارزش گوشی بالا می‌رود: تا ۶ درصد برای گوشی زیر ۶۰۰ یورو (حدود ۶۷۳ دلار)، تا ۱۵ درصد برای ۶۰۰ تا ۹۰۰ یورو و تا ۳۰ درصد برای بالای ۹۰۰ یورو.

دولت می‌تواند رجیستری را هر زمان متوقف کند. در سال‌های ۲۰۲۳ و ۲۰۲۴ مدل‌های جدیدتر آیفون رجیستر نمی‌شدند و مقام‌ها دلیلش را آمریکایی‌بودن سازنده و مصرف ارز کمیاب گفتند، در حالی که به مدل‌های گران‌قیمت دیگر ایرادی نگرفتند.

قیمت‌ها و توان خرید

الجزیره می‌نویسد ریال در تهران روز دوشنبه‌ی پیش از انتشار گزارش حدود ۲.۶۴ میلیون برای هر دلار معامله می‌شد، اندکی بهتر از کف تاریخی اوایل همان ماه. در همین فضا، پلی‌استیشن ۵ اسلیم ۱ ترابایتی حدود ۷۳۰ دلار فروخته شده؛ حدود ۱۱ درصد بیشتر از بعضی فروشگاه‌های آمریکا. قیمت‌های بالاتر محدود به الکترونیک نیست و به نوشته‌ی این گزارش، قیمت غذا و اقلام ضروری هم به‌خاطر سوءمدیریت داخلی، خسارت جنگ، تحریم و محاصره بالا رفته است.

افسانه، معلم ۲۷ ساله‌ی تهرانی، می‌گوید برای جایگزینی آیفون ۱۳ با آیفون ۱۷ باید گوشی فعلی‌اش را بفروشد، از پس‌انداز کمش خرج کند و از والدینش قرض بگیرد. به گفته‌ی او بسیاری از همسالانش دستگاه قدیمی را تعمیر می‌کنند و «خیلی‌ها فقط یک خرابی بزرگ تا بدهی سنگین فاصله دارند».

چه چیزی روشن نیست؟

آمار قاچاق گوشی منتشر نشده و رقم‌های گمرک و تسنیم مربوط به دوره‌های متفاوتند و مخرج یکسانی ندارند؛ بنابراین نمی‌توان از آن‌ها سهم دقیق واردات رسمی و غیررسمی را درآورد. قیمت‌های تهران نیز مشاهده‌ی چند نمونه‌اند و نمایانگر کل بازار نیستند. در گزارش الجزیره پاسخ رسمی دولت ایران به این ادعاها نیامده است.