بسنت از کوچک‌شدن ۲۵ درصدی اقتصاد ایران می‌گوید؛ بانک جهانی عددش ۷٫۷ درصد است

اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، در گفت‌وگویی که دوشنبه ۴ آبان ۱۴۰۵ (۲۶ اکتبر ۲۰۲۶) منتشر شد، پیش‌بینی کرد اقتصاد ایران از مارس ۲۰۲۶ تا مارس ۲۰۲۷ «بیش از ۲۵ درصد» کوچک شود. بانک جهانی برای سال مالی ۲۰۲۶/۲۷ رشد منفی ۷٫۷ درصد پیش‌بینی کرده است. هر دو عدد پیش‌بینی‌اند و هیچ‌کدام آمار محقق‌شده نیست، اما فاصله‌ی ۱۷٫۳ واحد درصدی میان آن‌ها نشان می‌دهد ادعای بسنت بیشتر پیام سیاسی است تا برآورد قابل راستی‌آزمایی.

بسنت دقیقاً چه گفت؟

بر اساس گزارش‌های منتشرشده از این گفت‌وگو با یک رسانه‌ی فارسی‌زبان خارج از کشور، بسنت گفت: «من پیش‌بینی می‌کنم از مارس ۲۰۲۶ تا مارس ۲۰۲۷ اقتصاد بیش از ۲۵ درصد منقبض شود، که بیشتر از انقباض شوروی پس از فروپاشی است.» او همچنین از ایرانی‌ها خواست برای زمستان سوخت گرمایشی ذخیره کنند، گفت باید انتظار کمبود بزرگ سوخت گرمایشی را داشت و توصیه کرد مالیات نپردازند، چون چیزی از دولت پس نمی‌گیرند. گزارش‌ها به اظهار او درباره‌ی ادامه‌ی محاصره‌ی دریایی با شدت بیشتر در هشت هفته‌ی آینده هم اشاره کرده‌اند. نقل‌قول مستقیم جمله‌ی انقباض از دو گزارش مستقل (یک رسانه‌ی تجاری آمریکایی و یک سایت لبنانی) تطبیق داده شد.

پیش‌بینی بسنت برای بازه‌ای است که تقریباً با سال ۱۴۰۵ ایران هم‌پوشانی دارد. در گزارش‌های خوانده‌شده، او مبنای عدد ۲۵ درصد را توضیح نداده است: مشخص نیست تولید ناخالص داخلی کل است یا سرانه، و بر چه مدلی استوار است. به همین دلیل نمی‌توان آن را با برآورد نهادی مقایسه‌ی کامل کرد.

ادعاها کنار داده‌های همان روز

نرخ آزاد دلار تغییر روزانه‌ی مشخصی دارد: همان مرجع، قیمت فروش دیروز را ۲٬۷۰۲٬۰۰۰ ریال ثبت کرده و افزایش ۲۳ هزار ریالی (۰٫۸۵ درصد) را نشان می‌دهد. یک مرجع تجمیع‌کننده نماینده‌ی همه‌ی معاملات نیست و نرخ‌ها در شهرها و مراکز مختلف متفاوت است؛ بنابراین عدد ۲٫۷۲۵ میلیون فقط برای همان لحظه و همان مرجع معتبر است.

بیشتر بخوانید: بانک جهانی می‌گوید اقتصاد ایران امسال ۷٫۷ درصد کوچک می‌شود و تورم به ۷۴ درصد می‌رسد

چرا فاصله‌ی پیش‌بینی‌ها بزرگ است؟

بانک جهانی در برگه‌ی خود، افت فصل چهارم ۲۰۲۵/۲۶ (ژانویه تا مارس ۲۰۲۶) را بیش از ۳٫۵ درصد نسبت به همان فصل سال قبل گزارش کرده و ریسک‌ها را «به‌شدت متمایل به سمت نزول» می‌داند. این نهاد هشدار داده اگر درگیری طولانی شود، افت تولید می‌تواند عمیق‌تر شود. یعنی عدد ۷٫۷ درصد پیش‌بینی پایه است و سناریوی بدتر را جدا نگه داشته است.

برداشت رونما: ۲۵ درصد انقباض یا فرض سناریوی بسیار بدتر از پایه‌ی بانک جهانی را دارد یا تعریف دیگری از «اقتصاد» به‌کار برده؛ هر کدام باشد، بدون توضیح مدل نمی‌توان آن را عددی قابل اتکا دانست. از سوی دیگر، نشانه‌های فشار واقعی‌اند: نرخ تورم نقطه‌به‌نقطه‌ی مهر ۸۸٫۷ درصد گزارش شده و شکاف نرخ رسمی و آزاد دلار حدود ۴۶ درصد است. هیچ‌یک از این‌ها، به‌تنهایی، اندازه‌ی افت تولید را اثبات نمی‌کند.

تا زمان انتشار، تهران ارزیابی رسمی تازه‌ای از پیش‌بینی بسنت منتشر نکرده و عدد رسمی تولید ناخالص داخلی فصلی ۱۴۰۵ هم در دسترس نبود. معیار قابل رصد در هفته‌های آینده، نرخ رسمی و آزاد دلار، گزارش تورم آبان و داده‌ی صادرات نفت از ردیاب‌های مستقل کشتی‌هاست.