فقط ۱۰۷ هزار خانه از ۷۲۳ هزار واحد مسکن ملی شروع‌شده تحویل شده است

گزارش پنج‌ساله‌ی طرح مسکن ملی، به روایت روزنامه‌ی دنیای اقتصاد در شماره‌ی ۱۰ آبان ۱۴۰۵ (۱ نوامبر ۲۰۲۶)، نشان می‌دهد از شهریور ۱۴۰۰ تا شهریور ۱۴۰۵ ساخت ۷۲۳ هزار واحد آغاز شده، اما فقط ۱۰۷ هزار واحد به پیش‌خریداران تحویل شده است؛ حدود ۱۵ درصد واحدهای شروع‌شده. بار مالی بیشتر بر دوش متقاضیان بوده است: ۲۴۰ همت آورده‌ی نقدی در برابر ۱۶۵ همت تسهیلات بانکی.

گزارش پنج‌ساله چه می‌گوید؟

به نوشته‌ی دنیای اقتصاد، «کارنامه‌ی ۵ ساله‌ی ۴ میلیون مسکن طی چهار سال» روز ۹ آبان منتشر شده و دو یافته‌ی اصلی دارد: ساخت‌وساز از شهریور ۱۴۰۰ تاکنون از ۸۰۰ هزار واحد کمتر بوده و فقط ۱۰۷ هزار خانه تحویل شده است. روزنامه این گزارش را «گزارش رسمی دولت» می‌نامد و ۷۲۳ هزار واحد را رقم واحدهای آغازشده می‌داند. متن اصلی گزارش در دسترس رونما نبود؛ ارقام این بخش همان است که روزنامه از گزارش نقل کرده و با سند اولیه مقایسه نشده است.

وعده‌ی اولیه ساخت چهار میلیون واحد در چهار سال بود. اگر ۷۲۳ هزار واحد را مبنا بگیریم، حتی واحدهای آغازشده کمتر از یک‌پنجم وعده است؛ این نسبت حدود ۱۸ درصد است (محاسبه‌ی رونما) و فقط به واحدهای شروع‌شده برمی‌گردد، نه تحویل‌شده‌ها.

چه کسی هزینه ساخت را می‌دهد؟

طبق همین گزارش، در مسکن ملی سهم غالب پرداخت به پیمانکاران از آورده‌ی نقدی متقاضیان بوده، نه وام ساخت. روزنامه این وضع را با مسکن مهر مقایسه می‌کند که در آن بانک‌ها دست‌کم ۷۵ درصد هزینه‌ی ساخت را با وام تأمین می‌کردند. دومین نارسایی، زیرساخت زمین‌های ۹۹ ساله است: به نوشته‌ی روزنامه، تا زمانی که آماده‌سازی و آب و برق و گاز تأمین نشود امکان ساخت‌وساز وجود ندارد، و از برآورد ۱۵۴ همتی وزارت راه و شهرسازی فقط ۵۲٫۲ همت اختصاص یافته است. روزنامه همچنین می‌نویسد سهم استانداری‌ها از هزینه‌ی آماده‌سازی در این پنج سال بسیار کمتر از الگوی مسکن مهر بوده است؛ رقم دقیق آن در متن منتشرشده نیامده و در اینجا بازتولید نمی‌شود.

این ارقام را نباید مستقیم با هم مقایسه کرد. دامنه‌ی هر کدام فرق دارد: یکی مسکن ملی روی زمین ۹۹ ساله را می‌شمارد، دیگری کل طرح حمایتی را، و آمار بانک مسکن فقط واحدهای تحت پوشش همان بانک را. «فروش اقساطی» هم مرحله‌ای است که بانک به آن می‌رسد و لزوماً به معنای تحویل کلید به پیش‌خریدار نیست.

دولت چه تصمیمی گرفته است؟

در جلسه‌ی ۲۷ شهریور شورای عالی مسکن، به وزارت راه و شهرسازی اجازه داده شد طرح‌های حمایتی با پیشرفت فیزیکی کمتر از ۲۰ درصد را، پس از کسب رضایت متقاضی، با واگذاری زمین یا انتقال متقاضیان به پروژه‌های پیشرفته‌تر جایگزین کند. بودجه‌ی تکمیل مسکن مهر از ۵ به ۱۵ همت رسید و مقرر شد صندوق ملی مسکن تا سقف ۲ همت از منابع خود را برای تکمیل پروژه‌های مسکن مهر در اختیار وزارت بگذارد. مدیرکل دفتر پایش طرح‌های مسکن حمایتی نیز ۲۲ مهر ۱۴۰۵ به فارس گفت منابع تسهیلات ۲۰۰ میلیون تومانی برای پروژه‌های با بیش از ۸۰ درصد پیشرفت از ۵ همت به بیش از ۷٫۵ همت افزایش یافته و می‌تواند بیش از ۳۵ هزار متقاضی را پوشش دهد. این‌ها تصمیم و اعلام‌اند، نه نتیجه‌ی محقق‌شده؛ اثرشان بر تعداد تحویل‌ها هنوز در آمار منتشرشده دیده نمی‌شود.

بیشتر بخوانید: انتظار ۲۷ ساله یا ۱۰۴ ساله برای خانه؟ چرا برآورد وزارت راه و محاسبه کارگری این‌قدر فاصله دارند

چه چیزی هنوز روشن نیست؟

سه نکته تأییدنشده یا مبهم است. نخست، متن اصلی کارنامه‌ی پنج‌ساله در دسترس نبود و ارقام آن از گزارش روزنامه است. دوم، ۱۰۷ هزار و ۱۰۶ هزار تحویل در دو گزارش با دو تاریخ و دامنه‌ی متفاوت آمده و نمی‌توان آنها را رشد یا افت تحویل‌ها دانست. سوم، آمار بانک مسکن از واحدهای دارای تسهیلات است و جای آمار تحویل را نمی‌گیرد. برای سنجش واقعی طرح، به عدد تحویل‌شده با تعریف یکسان و در همان بازه نیاز است.