سود رایان‌ایر را پیش‌خرید سوخت نجات داد؛ هزینه جنگ ایران سال آینده به بلیت و دستمزد می‌رسد

رایان‌ایر، بزرگ‌ترین شرکت هواپیمایی کم‌هزینه اروپا، روز ۱۱ آبان ۱۴۰۵ (۲ نوامبر ۲۰۲۶) اعلام کرد سود خالصش در شش ماه منتهی به سپتامبر ۱۵ درصد کم شد. بیشتر این سود را قراردادهای پیش‌خرید سوخت حفظ کرد، اما این پوشش از بهار ۲۰۲۷ تمام می‌شود. این گزارش بررسی می‌کند که هزینه جنگ ایران چگونه به بلیت‌ها و دستمزدهای سال آینده منتقل می‌شود و چه چیزی هنوز معلوم نیست.

چرا این گزارش مهم است؟

سوخت هواپیما یکی از کالاهایی است که جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران قیمتش را بیش از همه بالا برده است. به گزارش بی‌بی‌سی، این جنگ عرضه فرآورده‌های پالایشی خلیج فارس را به‌شدت کم کرده و رقابت بر سر سوختی را که جای دیگری تولید می‌شود بیشتر کرده است. گزارش رایان‌ایر نشان می‌دهد این شوک چگونه به حساب‌های یک شرکت بزرگ اروپایی رسیده است. این هزینه یک‌باره به سود و زیان شرکت نمی‌رسد. اثرش با تأخیر و از راه قراردادهای پیش‌خرید سوخت ظاهر می‌شود. پرسش اصلی این است که وقتی این سپر برداشته شود، هزینه را چه کسی می‌دهد: مسافر، کارکنان یا سهامداران.

اعداد نیمه نخست سال مالی

سال مالی رایان‌ایر از آوریل شروع می‌شود و تا مارس سال بعد ادامه دارد. «نیمه نخست سال مالی ۲۰۲۷» یعنی آوریل تا سپتامبر ۲۰۲۶. در این دوره شمار مسافران ۶ درصد بیشتر شد، اما میانگین قیمت بلیت ۴ درصد پایین آمد. شرکت این افت را به دو عامل نسبت می‌دهد: تعطیلات عید پاک که کامل در ماه آوریل نیفتاد، و اینکه به گفته شرکت درگیری خاورمیانه مسافران را مردد کرد و باعث شد دیرتر بلیت بخرند.

طبق گزارش شرکت، افزایش هزینه سوخت سه علت داشت. قیمت آن ۲۰ درصد از سوختی که از پیش خریده نشده بود دو برابر شد، مالیات‌های زیست‌محیطی بالا رفت و ساعت پرواز ۵ درصد بیشتر شد. هزینه کارکنان هم ۵ درصد بالا رفت و به ۰٫۹۷ میلیارد یورو رسید. این افزایش نتیجه بالا رفتن دستمزدهایی است که در قراردادهای جمعی چندساله از پیش توافق شده بود.

پیش‌خرید سوخت؛ سپری که از بهار ۲۰۲۷ برداشته می‌شود

«پوشش ریسک» یعنی شرکت سوخت را پیشاپیش با قیمت ثابت می‌خرد. رایان‌ایر ۸۰ درصد سوخت مورد نیازش را تا مارس ۲۰۲۷ با قیمت حدود ۶۷ دلار در هر بشکه پیش‌خرید کرده است. در همان زمان، قیمت سوختی که پوشش نداشت به حدود ۱۳۰ دلار رسید؛ یعنی تقریباً دو برابر (محاسبه رونما بر پایه ارقام شرکت). به همین دلیل سود امسال فقط ۱۵ درصد افت کرد. اما برای سال مالی بعد، که از آوریل ۲۰۲۷ شروع می‌شود، فقط ۲۵ درصد سوخت با قیمت حدود ۹۵ دلار پیش‌خرید شده است. این قیمت حدود ۴۲ درصد بالاتر از ۶۷ دلار امسال است (محاسبه رونما). به گزارش رادیو و تلویزیون ایرلند (RTÉ)، پوشش سال بعد در پایان ژوئن ۱۵ درصد با میانگین حدود ۸۵ دلار بود.

شرکت در گزارش رسمی‌اش نوشته است: «اگر درگیری خاورمیانه سریع حل نشود، انتظار داریم قیمت سوخت جت تا مدتی طولانی در ۲۰۲۷ بالا بماند.» شرکت برآورد می‌کند بر پایه قیمت‌های فعلی بازار آتی، هزینه سوختش در سال منتهی به مارس ۲۰۲۸ حدود ۲ میلیارد یورو بیشتر شود. به گفته شرکت، افزایش «قابل‌توجه» قیمت بلیت پروازهای کوتاه اروپا هم احتمالاً این هزینه را کامل جبران نمی‌کند.

هزینه را چه کسی می‌دهد؟

مسافران: افزایش دورقمی قیمت بلیت

مایکل اولیری، مدیرعامل رایان‌ایر، به بی‌بی‌سی گفت پیش‌تر برآورد کرده بود برای پوشش هزینه سوخت «۲۰ درصد افزایش قیمت بلیت» لازم است. او افزود: «مطمئن نیستم به ۲۰ درصد برسیم، اما قطعاً در ۲۰۲۷ شاهد افزایش دورقمی قیمت بلیت در سراسر اروپا از سوی همه شرکت‌های هواپیمایی خواهیم بود.» شرکت انتظار دارد کمبود ظرفیت پروازهای کوتاه اروپا تا اوایل دهه ۲۰۳۰ ادامه پیدا کند. دلیل‌هایی که شرکت می‌آورد عقب ماندن تولید هواپیماسازان، تأخیرهای موتور پرت اند ویتنی و فشار بر شرکت‌های زیان‌ده است.

کارکنان: انجماد دستمزد در برابر قراردادهای جاری

یکی از راه‌هایی که رایان‌ایر برای کاهش هزینه بررسی می‌کند «قراردادهای کاری رو به پایان» است که به نوشته شرکت ممکن است به «انجماد موقت دستمزد» نیاز داشته باشد. به گزارش بی‌بی‌سی، این سیاست ممکن است از آوریل سال آینده اجرا شود. الیور ریچاردسون، مسئول ملی اتحادیه یونایت، گفت درباره چنین پیشنهادی به اتحادیه چیزی گفته نشده است. او افزود که اتحادیه قرارداد دستمزد چندساله‌ای دارد که سال آینده را هم در بر می‌گیرد و انتظار دارد به آن عمل شود. راه‌های دیگری که شرکت نام برده عبارت‌اند از مذاکره دوباره با فرودگاه‌ها، کم کردن نسبت خدمه به مسافر و استفاده بیشتر از هوش مصنوعی در کارهای پشتیبانی و اداری.

سهامداران: فعلاً تقسیم سود ادامه دارد

با وجود این هشدارها، هیئت مدیره سود میان‌دوره‌ای ۰٫۲۷۳ یورو برای هر سهم تصویب کرد. همچنین برنامه بازخرید ۸۰۰ میلیون یورویی سهام را اعلام کرد که از فوریه ۲۰۲۷ شروع می‌شود. این تصمیم‌ها در کنار پیشنهاد انجماد دستمزد، احتمالاً به موضوع اصلی مذاکرات کارگری تبدیل خواهد شد (استنباط رونما).

پیوند با بازار نفت و هرمز

گزارش رایان‌ایر نشان می‌دهد شوک انرژی ناشی از جنگ ایران از نفت خام فراتر رفته و به فرآورده‌هایی مثل سوخت جت رسیده است. نتیجه آن هم به صورت افزایش هزینه سفر برای خانوارهای اروپایی ظاهر می‌شود. رونما پیش‌تر گزارش داده بود که به گفته مدیرعامل ادنوک، یک میلیارد بشکه از ذخایر جهانی نفت کم شده است. همچنین گزارش داده بود که برنت با خبر طرح دوروزه بازگشایی هرمز به ۱۱۱ دلار رسید. پیام رایان‌ایر به بازار روشن است: تا وقتی درگیری حل نشود، شرکت‌ها برای سال آینده با سوخت گران برنامه‌ریزی می‌کنند. اگر تنگه هرمز بازگشایی شود و قیمت‌های بازار آتی پایین بیاید، بخشی از این برآورد هزینه هم کم می‌شود.