کنگره‌ی دموکرات‌ها در ژانویه می‌رسد؛ جنگ ایران تا آن روز چقدر در دست ترامپ است؟
دموکرات‌ها هر دو مجلس را گرفتند، اما کنگره‌ی تازه در ژانویه آغاز می‌شود. تحلیل رونما: قانون اختیارات جنگی، بودجه ۲۰ آذر و بازرسی تا چه حد جنگ ایران را محدود می‌کنند.
جلسه‌ی علنی سنای آمریکا؛ تصویر آرشیوی (ویکی‌مدیا کامنز) و مربوط به رویداد روز نیست.
دموکرات‌ها در انتخابات ۱۲ آبان (۳ نوامبر) هر دو مجلس کنگره‌ی آمریکا را گرفتند، اما کنگره‌ی تازه تا اوایل ژانویه کار خود را آغاز نمی‌کند. در همین فاصله، به گزارش یک روزنامه‌ی آمریکایی که الجزیره نقل کرده، هزاران نیروی هوایی و دریایی آمریکا بر عرشه‌ی بیش از ده کشتی و در پایگاه‌های منطقه و خود آمریکا آماده‌اند در صورت فرمان ترامپ عملیات رزمی گسترده علیه ایران را از سر بگیرند. پرسش این تحلیل ساده است: رأی‌گیری آبان چه چیزی را در اختیار ترامپ برای ادامه یا ازسرگیری جنگ ایران واقعاً کم می‌کند، و چه چیزی را نه؟
در این تحلیل می‌خوانید
در یک نگاه
- رئیس‌جمهور جنگ را در فوریه بدون مجوز کنگره آغاز کرد و، به نوشته‌ی الجزیره، هنوز می‌تواند حمله را فرمان دهد.
- قانون اختیارات جنگی ۱۹۷۳ پس از ۶۰ روز پایان عملیات را می‌خواهد، اما وتوی رئیس‌جمهور را فقط دوسوم هر دو مجلس خنثی می‌کند؛ دموکرات‌ها به این حد نزدیک نیستند.
- مهم‌ترین اهرم عملی بودجه است؛ لایحه‌ی فعلی تأمین مالی دولت ۲۰ آذر (۱۱ دسامبر) پایان می‌یابد و آن را هنوز کنگره‌ی فعلی تعیین می‌کند.
- سنا در سپتامبر قطعنامه‌ی خروج نیروها از درگیری با ایران را رد کرد؛ چهار جمهوری‌خواه موافق بودند.
- جمع‌بندی: بیشترین قید بر ترامپ در ماه‌های آینده سیاسی و بودجه‌ای است، نه حقوقی.
چرا فاصله‌ی انتخابات تا ژانویه تعیین‌کننده است؟
الجزیره می‌نویسد کنگره‌ای که در ژانویه گرد می‌آید با دو سال گذشته «بسیار متفاوت» خواهد بود: دموکرات‌ها ریاست همه‌ی کمیته‌ها را می‌گیرند و با آن اختیار احضار و بازرسی پیدا می‌کنند. اما تا آن روز اکثریت فعلی، یعنی جمهوری‌خواهان، همچنان سنا و مجلس نمایندگان را اداره می‌کنند. رأی آبان پیام سیاسی روشنی داد؛ ترامپ خودش در گفت‌وگو با یک شبکه‌ی تلویزیونی پذیرفت که «بخشی از آن ایران بود». ولی پیام سیاسی و اختیار قانونی یکی نیستند.
همین فاصله با خبرهای نظامی هم‌زمان شده است. بر پایه‌ی گزارش همان روزنامه، که الجزیره آن را از مقام‌ها و فرماندهان ناشناس پنتاگون نقل می‌کند، هزاران نیرو در منطقه آماده‌ی ازسرگیری عملیات‌اند. در سوی دیگر، قطر می‌گوید دو طرف پیشنهادهای میانجی‌ها را بررسی می‌کنند. این گزارش‌ها نشان نمی‌دهند فرمانی صادر شده است؛ فقط می‌گویند گزینه‌ی نظامی روی میز مانده. درباره‌ی جدیدترین تلاش دیپلماتیک، در ادامه مطلب ونس نامه‌اش را به رضایی نوشت، نه به قالیباف؛ در تهران تصمیم مذاکره دست کیست؟ را هم بخوانید.
کنگره با چه ابزارهایی می‌تواند جنگ را محدود کند؟
| ابزار | سازوکار | مانع | زمان اثر |
|---|---|---|---|
| قانون اختیارات جنگی ۱۹۷۳ | رئیس‌جمهور می‌تواند حمله‌ی قریب‌الوقوع را دفع کند، اما عملیات باید ظرف ۶۰ روز پایان یابد مگر کنگره اعلان جنگ بدهد | وتو؛ لغو آن دوسوم هر دو مجلس می‌خواهد. تلاش‌های قبلی، به نوشته‌ی الجزیره، شکست خورده یا بی‌اثر مانده‌اند | پس از رأی هر دو مجلس؛ عملاً بعد از ژانویه |
| بودجه | رد یا مشروط‌کردن اعتبار عملیات | با نیروها در منطقه، به گفته‌ی جیمز بویز از دانشگاه یونیورسیتی کالج لندن، قطع پول «بسیار مسئله‌ساز» است و می‌تواند به‌معنای به‌خطر انداختن جان آمریکایی‌ها تعبیر شود | موعد لایحه‌ی فعلی ۲۰ آذر؛ پس از آن کنگره‌ی جدید |
| بازرسی و احضار | ریاست کمیته‌ها، جلسه‌های استماع و احضار مقام‌ها، از جمله درباره‌ی نحوه‌ی اداره‌ی جنگ توسط وزیر دفاع | اثر مستقیم بر میدان ندارد؛ هزینه‌ی سیاسی ایجاد می‌کند | از ژانویه |
| فشار بر جمهوری‌خواهان | جذب همان چند جمهوری‌خواهی که پیش‌تر از جنگ فاصله گرفته‌اند | وابسته به رفتار نمایندگان، نه ساختار قانونی | هر زمان |
ریاضی وتو را می‌توان با ارقام فعلی نشان داد. اگر دموکرات‌ها و همراهانشان در سنا ۵۴ کرسی نگه دارند، برای رسیدن به دوسوم، یعنی ۶۷ رأی، سیزده رأی دیگر لازم است. در مجلس نمایندگان، با دست‌کم ۲۲۲ کرسی دموکرات و دوسوم ۴۳۵ نماینده (۲۹۰ رأی در صورت حضور همه)، حدود ۶۸ رأی جمهوری‌خواه باید اضافه شود. این محاسبه‌ی رونماست و ارقام نهایی کرسی‌ها هنوز، به دلیل رقابت‌های نامشخص آلاسکا و می‌سی‌سی‌پی، قطعی نیست.
رأی‌گیری‌های پیشین چه نشان دادند؟
به نوشته‌ی ان‌پی‌آر، مجلس نمایندگان در ژوئیه قطعنامه‌ای برای پایان حضور نظامی آمریکا در درگیری با ایران را با ۲۱۴ رأی در برابر ۲۰۸ تصویب کرد. قطعنامه‌ی دیگری در سپتامبر در مجلس ۲۲۰ رأی گرفت و رکورد هفت جمهوری‌خواه با دموکرات‌ها همراه شدند. سنا اما در ۲ مهر (۲۴ سپتامبر)، در رأی‌گیری‌ای که دموکرات‌ها خواسته بودند، قطعنامه را رد کرد. سوزان کالینز، لیزا مورکوفسکی، رند پل و تام تیلیس از جمهوری‌خواهان موافق بودند و جان فترمن تنها دموکراتی بود که مخالفت کرد. به نوشته‌ی ان‌پی‌آر، این قطعنامه‌ها از نظر حقوقی الزام‌آور نیستند و بیشتر نشانه‌ی اعتراض سیاسی‌اند.
همین سابقه چند نکته را نشان می‌دهد. اول، مخالفت جمهوری‌خواهان با جنگ واقعی اما محدود است. دوم، فشار انتخاباتی اثر گذاشته است: ان‌پی‌آر از اشلی هینسون و مایک راجرز، دو نامزد جمهوری‌خواه سنا در آیووا و میشیگان، نقل می‌کند که هزینه‌ی جنگ برای خانوارها را مطرح کرده‌اند، و جان تون، رهبر اکثریت سنا، پذیرفت که بسیاری از جمهوری‌خواهان خواهان پایان جنگ‌اند. سوم، همه‌ی این رأی‌ها در کنگره‌ی فعلی بود؛ ترکیب ژانویه متفاوت است.
تحلیلگران درباره‌ی ترامپ بدون نگرانی انتخاباتی چه می‌گویند؟
دو برداشت متضاد در منابع آمده است. جیمز بویز می‌گوید چون ترامپ دیگر برای انتخاب‌شدن دوباره رقابتی ندارد، ممکن است «بی‌مهار» عمل کند و برای ثبت میراث ریاست‌جمهوری‌اش در خاورمیانه تشدید کند. اسکات لوکاس، استاد دانشگاه دوبلین، پرسش مقابل را مطرح می‌کند: آیا جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور که به گفته‌ی او از آغاز با جنگ مخالف بوده، حالا برای پایان‌دادنش بیشتر فشار می‌آورد؟ لوکاس می‌گوید کنگره بدون دوسوم هم می‌تواند با جمهوری‌خواهانی که از ترامپ فاصله می‌گیرند قانون پیشنهاد دهد. همان گزارش یادآوری می‌کند ونس هفته‌ی گذشته نامه‌ای به یکی از مقام‌های امنیتی ایران فرستاد تا گفت‌وگوها را احیا کند.
هر دو برداشت گمانه‌اند و سند تصمیمی پشتشان نیست. ولی هر دو بر یک نکته تکیه دارند: ساختار قانونی ترامپ را کمتر مهار می‌کند تا معادله‌ی سیاسی درون حزب او. پیامد دیگر همین انتخابات، یعنی وعده‌ی ترامپ درباره‌ی کمک به اسرائیل، موضوع دیگری است؛ در ادامه مطلب ترامپ از پایان کمک به اسرائیل گفت؛ این وعده در پرونده‌ی ایران چه چیزی را عوض می‌کند؟ را هم بخوانید.
خط زمانی
- فوریه ۲۰۲۶آمریکا و اسرائیل جنگ علیه ایران را بدون مجوز کنگره آغاز می‌کنند.
- ۲ مهر (۲۴ سپتامبر)سنا قطعنامه‌ی پایان درگیری با ایران را رد می‌کند.
- ۱۲ آبان (۳ نوامبر)دموکرات‌ها هر دو مجلس را می‌گیرند.
- ۱۴ آبان (۵ نوامبر)گزارش‌ها از آمادگی نیروهای آمریکایی برای ازسرگیری عملیات می‌آید؛ قطر از بررسی پیشنهادهای میانجی‌ها می‌گوید.
- ۲۰ آذر (۱۱ دسامبر)پایان اعتبار لایحه‌ی فعلی تأمین مالی دولت.
- اوایل ژانویهآغاز کار کنگره‌ی تازه و ریاست دموکرات‌ها بر کمیته‌ها.
قوی‌ترین استدلال مخالف
می‌توان گفت کنگره‌ی دموکرات در عمل چیزی عوض نمی‌کند: وتو، نبود دوسوم و نگرانی از به‌خطر افتادن جان نظامیان اهرم بودجه را بی‌اثر می‌کند، و ترامپ پیش از ژانویه آزاد است. این استدلال برای کوتاه‌مدت دقیق است. ضعفش آن است که بخش بزرگی از سیاست جنگ با هزینه‌ی سیاسی و نه با وتو تعیین می‌شود. یک رئیس‌جمهور با کنگره‌ای خصمانه، احضار مقام‌ها و بازرسی هزینه‌های جنگ را باید در حساب بیاورد، و انتخابات نشان داد گرانی ناشی از جنگ برای رأی‌دهنده‌ی جمهوری‌خواه هم واقعی است.
نشانه‌هایی که باید دید
| نشانه | اگر رخ دهد | مانع یا ابهام |
|---|---|---|
| شروط یا مخالفت جمهوری‌خواهان در لایحه‌ی ۲۰ آذر | اهرم بودجه پیش از ژانویه واقعی می‌شود | اینکه رهبران جمهوری‌خواه چنین شروطی را بپذیرند |
| صدور فرمان حمله پیش از ژانویه | کنگره‌ی جدید با عملیات جاری روبه‌رو می‌شود و بحث ۶۰ روز قانون اختیارات جنگی مطرح می‌شود | تاکنون چنین فرمانی گزارش نشده |
| موضع علنی ونس و دیگر جمهوری‌خواهان | امکان اکثریت بزرگ‌تر در مجلس‌ها بیشتر می‌شود | موضع ونس را فعلاً فقط تحلیلگران توصیف می‌کنند |
| مسیر میانجی‌گری قطر | اگر توافقی در دسترس باشد، فشار کنگره اهمیت خود را از دست می‌دهد | جزئیات پیشنهادها منتشر نشده |
برای این مسیرها احتمال عددی داده نمی‌شود.
جمع‌بندی
پشتوانه‌ی بیشتر: رأی آبان دست ترامپ را از نظر قانونی نمی‌بندد؛ تأثیر اصلی از راه بودجه، بازرسی و فشار بر جمهوری‌خواهان می‌آید و بیشتر پس از ژانویه فعال می‌شود.
نامعلوم: رفتار کنگره‌ی فعلی در ۲۰ آذر و تصمیم ترامپ پیش از ژانویه.
چه چیز نتیجه را تغییر می‌دهد: شروط بودجه‌ای جمهوری‌خواهان، فرمان حمله یا توافقی تازه.
شاید برای شما هم سوال باشد:
آیا دموکرات‌ها همین حالا می‌توانند جنگ را متوقف کنند؟
نه. تا آغاز کار کنگره‌ی تازه در ژانویه، جمهوری‌خواهان اکثریت را دارند و حتی با رأی هر دو مجلس، وتوی ترامپ فقط با دوسوم لغو می‌شود.
قانون اختیارات جنگی دقیقاً چه می‌گوید؟
رئیس‌جمهور می‌تواند حمله‌ی قریب‌الوقوع را دفع کند، اما عملیات نظامی باید ظرف ۶۰ روز پایان یابد مگر کنگره اعلان جنگ بدهد.
چرا ۲۰ آذر مهم است؟
لایحه‌ی فعلی تأمین مالی دولت آن روز تمام می‌شود و از نخستین فرصت‌های کنگره برای اثرگذاری بر هزینه‌هاست، هرچند همچنان کنگره‌ی فعلی تصمیم می‌گیرد.
این موضوع برای ایران چه معنایی دارد؟
ادامه یا ازسرگیری جنگ، فشار بر تنگه‌ی هرمز و روند مذاکرات به تصمیم واشنگتن گره خورده است؛ چارچوب سیاسی آن تصمیم با کنگره‌ی تازه تغییر می‌کند، هرچند فرمان نظامی همچنان در اختیار رئیس‌جمهور است.
منابع
اعتبارسنجی
پیوند تأیید همین خبرمطالب مرتبط
امنیت و ژئوپلیتیک · ۱۵ آبان ۱۴۰۵ونس نامه‌اش را به رضایی نوشت، نه به قالیباف؛ در تهران تصمیم مذاکره دست کیست؟
تحلیل · ۱۵ آبان ۱۴۰۵ترامپ از پایان کمک به اسرائیل گفت؛ این وعده در پرونده‌ی ایران چه چیزی را عوض می‌کند؟
انتخابات و حکمرانی · ۱۵ آبان ۱۴۰۵