دامنه نوسان صندوق‌های اهرمی از امروز به ۶ درصد رسید؛ فرصت کشف قیمت یا ریسک بیشتر؟

دامنه نوسان روزانه قیمت واحدهای قابل معامله صندوق‌های سرمایه‌گذاری اهرمی از شنبه ۱۶ آبان ۱۴۰۵ در بورس تهران و فرابورس ایران از مثبت و منفی چهار درصد به مثبت و منفی شش درصد افزایش یافت. اطلاعیه نهادهای بازار سرمایه پیش‌تر منتشر شده بود، اما تغییر از امروز در سازوکار معاملاتی اعمال شده است؛ بنابراین خبر تازه، «اجرایی‌شدن» تصمیم است، نه تصویب جدید آن.

این تغییر به معنی افزایش قطعی سود سرمایه‌گذاران نیست. سقف جابه‌جایی روزانه قیمت در هر سمت دو واحد درصد، معادل ۵۰ درصد نسبت به دامنه قبلی، بیشتر شده و امکان زیان روزانه بزرگ‌تر نیز وجود دارد. صندوق‌های اهرمی به دلیل ساختار خود می‌توانند نسبت به تغییرات بازار سهام حساسیت بیشتری داشته باشند.

چه چیزی دقیقاً تغییر کرده است؟

پیش از شنبه، قیمت واحدهای قابل معامله صندوق‌های اهرمی در هر روز معاملاتی می‌توانست در محدوده مثبت و منفی چهار درصد نسبت به قیمت مبنا تغییر کند. از شنبه این محدوده به مثبت و منفی شش درصد رسیده است. برای مثال، در فرض ساده قیمت مبنای ۱۰۰ هزار تومان، سقف و کف نظری روزانه به‌ترتیب ۱۰۶ و ۹۴ هزار تومان است؛ در دامنه قبلی این حدود ۱۰۴ و ۹۶ هزار تومان بود. این مثال آموزشی است و قیمت واقعی هیچ صندوقی را گزارش نمی‌کند.

دامنه نوسان با میزان بازدهی نهایی یا عملکرد مدیر صندوق تفاوت دارد. حتی با بازبودن سقف شش درصدی، ممکن است یک صندوق در بخشی از روز معامله کمی داشته باشد، نزدیک به قیمت مبنا باقی بماند یا با صف خرید و فروش روبه‌رو شود. افزایش دامنه به‌تنهایی نقدشوندگی بیشتر را تضمین نمی‌کند.

تأیید بورس و فرابورس؛ کدام نمادها مشمول‌اند؟

فرابورس ایران در پیام رسمی بازار تأیید کرده است که دامنه روزانه چهار نماد «موج»، «نارنج اهرم»، «دوایکس» و «توان» از امروز به مثبت و منفی شش درصد تغییر یافته است. سازمان بورس و بورس تهران نیز از اعمال تغییر برای صندوق‌های اهرمی قابل معامله در بورس تهران خبر داده‌اند. برای تصمیم معاملاتی هر نماد باید پیام ناظر همان بازار و مشخصات معاملاتی روز بررسی شود.

اعلام سازمان بورس بخشی از بسته اصلاح مقررات صندوق‌های اهرمی است. این بسته افزون بر دامنه نوسان، بر بازنگری سازوکار بازارگردانی، محاسبه کارمزد مبتنی بر عملکرد مدیر و تعیین بازده واحدهای عادی تأکید دارد. بااین‌حال همه اجزای بسته الزاماً در یک روز اجرا نمی‌شوند و نباید اجرای دامنه جدید را به معنی عملیاتی‌شدن هم‌زمان تمام تغییرات دانست.

چرا سازمان بورس دامنه را بازتر کرد؟

سازوکار اهرمی می‌تواند فاصله میان قیمت معامله واحدهای قابل معامله و ارزش خالص دارایی‌های صندوق یا NAV را تشدید کند. وقتی قیمت واحدها در دامنه محدود گیر می‌کند، کشف قیمت ممکن است به چند روز معاملاتی کشیده شود. هدف اعلامی نهاد ناظر از بازترکردن دامنه، انعطاف بیشتر و بهبود فرایند معامله و کشف قیمت است.

با وجود این، اثر واقعی تصمیم باید در داده‌های معاملات سنجیده شود: آیا فاصله قیمت و NAV کمتر شده، عمق سفارش‌ها تغییر کرده، صف‌های خریدوفروش کوتاه‌تر شده‌اند و بازارگردان‌ها توانسته‌اند عرضه و تقاضا را متعادل‌تر کنند؟ بدون این داده‌ها نمی‌توان موفقیت اصلاح را از پیش قطعی دانست.

اثر این تصمیم بر خریداران و دارندگان صندوق‌ها چیست؟

برای سرمایه‌گذارانی که واحدهای اهرمی دارند، تغییر دامنه دو وجه دارد. از یک طرف قیمت می‌تواند سریع‌تر به تغییرات ارزش دارایی‌های صندوق واکنش دهد و در صورت وجود تقاضای کافی، از محدودیت قبلی عبور کند. از طرف دیگر امکان نوسان روزانه بزرگ‌تر به معنای مواجهه سریع‌تر با زیان احتمالی است، به‌ویژه در روزهای افت عمومی بازار سهام.

این موضوع برای سرمایه‌گذارانی که تنها به درصد رشد یا افت روزانه نگاه می‌کنند مهم است: رشد شش‌درصدی یک واحد لزوماً نشان‌دهنده رشد شش‌درصدی ارزش واقعی دارایی‌های صندوق نیست. فاصله قیمت بازار با NAV، ترکیب دارایی، نقدشوندگی و نحوه تأمین اهرم باید جداگانه بررسی شود.

آیا افزایش دامنه حباب منفی صندوق‌ها را برطرف می‌کند؟

حباب منفی زمانی مطرح می‌شود که واحد قابل معامله با قیمتی پایین‌تر از ارزش خالص دارایی اعلام‌شده آن معامله شود. بازترشدن دامنه ممکن است به کاهش مانع تعدیل قیمت کمک کند، اما اگر فروشندگان بیشتری در بازار باشند یا اعتماد و نقدشوندگی کافی وجود نداشته باشد، فاصله قیمت و NAV می‌تواند باقی بماند. همچنین خود NAV در طول معاملات و پس از آن تحت تأثیر تغییر ارزش دارایی‌های زیرمجموعه قرار می‌گیرد.

بنابراین نتیجه‌گیری درباره کاهش حباب به مقایسه داده‌های واقعی صندوق‌ها در چند جلسه معاملاتی نیاز دارد. هیچ رقم مستندی درباره تغییر میانگین فاصله قیمت و NAV در پایان امروز در منابع بررسی‌شده ارائه نشده است و این گزارش چنین اثری را ادعا نمی‌کند.

آنچه سرمایه‌گذاران باید در روزهای بعد دنبال کنند

شاخص‌های اصلی برای ارزیابی تصمیم عبارت‌اند از حجم و ارزش معاملات، فاصله قیمت تابلو و NAV، اختلاف مظنه خریدوفروش، صف‌های معاملاتی و عملکرد بازارگردان. مقایسه رفتار صندوق‌های اهرمی با صندوق‌های سهامی غیر‌اهرم نیز کمک می‌کند اثر تغییر مقررات از نوسان عمومی بازار جدا شود.

این خبر توصیه خرید یا فروش نیست؛ تغییر یک قاعده معاملاتی را گزارش می‌کند. تصویر شاخص، نمای آرشیوی ساختمان سابق بورس تهران است و تصویری از تابلوی معاملات یا صندوق خاص در روز شنبه نیست.