چرا اروپا هم‌زمان معترض شده است؟ اقتصاد نسل جوان، دولت رفاه و آزمون سیاست | تحلیل

تحلیل | ۸ نوامبر ۲۰۲۶ تا ۳۰ اکتبر ۲۰۲۶، در داده‌های ACLED بیش از ۱۷۰۰ تجمع و شورش دارای دست‌کم ۱۰۰ شرکت‌کننده در ۳۱ کشور اروپایی ثبت شده؛ بیش از ۱۲۰۰ رویداد مربوط به فرانسه است. در ۷ نوامبر نیز وزارت کشور فرانسه شمار معترضان را ۱۴۶ هزار نفر و اتحادیه‌ها ۲۵۰ هزار نفر اعلام کردند. پرسش تحلیلی این نیست که تظاهرات در کجا برگزار شد، بلکه این است که چگونه نارضایتی‌های متفاوت درباره مدرسه، مسکن، دستمزد و هزینه انرژی در زمان مشابه سیاسی شده‌اند؛ و آیا اروپا با جنبشی هماهنگ روبه‌روست یا بحران‌های ملی با علت‌های مشترک.

فرضیه محوری: فشار مشترک قدرت خرید، مسکن و کیفیت خدمات در کشورهای مختلف بستر مشابهی ایجاد کرده، اما نظام سیاسی و بودجه‌ای هر کشور تعیین می‌کند نارضایتی به چه شکل بروز کند. این فرضیه برای تأیید نیازمند مقایسه داده‌های اقتصادی و اعتراض‌های هر کشور است.

۱. مسئله واقعی فراتر از گرانی است

یک خانوار ممکن است افزایش حقوق اسمی را تجربه کند ولی به علت اجاره، انرژی و خدمات ضروری، توان انتخاب کمتری داشته باشد. اعتراض زمانی سیاسی می‌شود که شهروند نه‌فقط از قیمت کالا، بلکه از قابلیت دولت در توزیع فرصت و ارائه خدمت ناراضی باشد. در فرانسه، کمبود معلم و فرسودگی مدرسه نقطه آغاز اعتراضات بود؛ ورود اتحادیه‌ها و گروه‌های معیشتی نشان داد کیفیت آموزش و قدرت خرید به تجربه مشترک خانوار پیوند دارند. این سازوکار به معنی یکسان بودن همه مطالبات نیست: دانش‌آموز ممکن است کلاس مناسب بخواهد، مستأجر کنترل اجاره و کارگر افزایش حقوق. ائتلاف اجتماعی زمانی پایدار می‌شود که این مطالبات در برنامه قابل اجرا کنار هم قرار گیرند.

۲. آمار ۱۷۰۰ چه چیزی می‌گوید و چه چیزی را پنهان می‌کند؟

الجزیره با تحلیل داده‌های ACLED گزارش کرده بین ۱۵ سپتامبر و ۳۰ اکتبر بیش از ۱۷۰۰ رویداد اعتراضی و شورش دارای حداقل ۱۰۰ شرکت‌کننده در اروپا رخ داده است؛ فرانسه بیش از ۱۲۰۰، اسپانیا ۱۷۳، ایتالیا ۱۶۰، آلمان ۷۰ و پرتغال ۳۳ رویداد داشته‌اند. این شمار رویداد است، نه شمار افراد یا روزهای اعتصاب. یک تجمع چندصدنفری و یک راهپیمایی چندصدهزارنفری ممکن است هر دو یک رویداد به شمار روند. ثبت بر اساس حداقل جمعیت نیز گردهمایی‌های کوچک‌تر را حذف می‌کند. بنابراین نباید از مقایسه تعداد رویدادها مستقیماً درباره شدت نارضایتی، نسبت جمعیت معترض یا پایداری بسیج در کشورهای مختلف حکم داد. برای مقایسه معتبر به جمعیت، گستره جغرافیایی، تکرار شرکت‌کنندگان و تغییر زمان‌دار نیاز است.

۳. سه اقتصاد سیاسی متفاوت: فرانسه، ایبری و ایتالیا

در فرانسه محور اولیه مدرسه و خدمات عمومی بود و سپس دستمزد و سوخت برجسته شد. در اسپانیا و پرتغال، کمبود عرضه و گران‌شدن مسکن در شهرهای بزرگ فشار مشخصی بر مستأجران و جوانان وارد کرده است. در ایتالیا نیز دستمزد واقعی و هزینه خدمات در کنار نارضایتی عمومی مطرح‌اند. گزارش گاردین و لوموند نشان می‌دهد این جنبش‌ها منشأ ملی متفاوت دارند. از نظر تحلیلی، شباهت زمان وقوع به معنای یکسانی سیاست مطلوب نیست: توسعه ساخت مسکن، بهبود بودجه آموزش و اصلاح نظام دستمزد ابزارهای متفاوتی می‌خواهند. نسخه اقتصادی واحد اروپایی ممکن است بخشی از مشکلات را رفع کند اما لزوماً برای هر کشور کافی نیست.

۴. قرارداد نسلی چه زمانی دچار بحران می‌شود؟

بخش بزرگی از نارضایتی جوانان را می‌توان به شکاف بین انتظار و دسترسی واقعی توضیح داد: تحصیل لزوماً به شغل پایدار نمی‌انجامد؛ شغل نیز لزوماً هزینه اجاره یا خرید خانه را پوشش نمی‌دهد. هنگامی که هزینه ورود به بازار مسکن سریع‌تر از توان پس‌انداز رشد می‌کند، نسل جوان ممکن است احساس کند با وجود انجام مسیر مورد انتظار اجتماعی، فرصت زندگی مستقل ندارد. این یک سازوکار فرضی قابل آزمون است، نه توصیف تمام جوانان اروپا. برای سنجش آن باید نسبت اجاره به درآمد، سن خروج از خانه والدین، سهم قراردادهای کوتاه‌مدت و کیفیت آموزش را در هر کشور مقایسه کرد. ترکیب این شکاف با شبکه‌های اجتماعی می‌تواند بسیج اعتراض را سریع‌تر کند، بی‌آنکه رهبری سیاسی واحدی وجود داشته باشد.