
تهران خروج اورانیوم را رد کرد؛ آیا بازرسی در داخل ایران راه جایگزین است؟
محسن رضایی ۱۱ نوامبر بار دیگر خروج اورانیوم غنیشده از ایران را رد کرد؛ همزمان روسیه پیشنهاد میزبانی را باز گذاشته است. آیا بازرسی و رقیقسازی در داخل میتواند جایگزین شود؟
محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، در اظهاراتی که ۱۱ نوامبر ۲۰۲۶ منتشر شد گفت تهران هیچ بخشی از مواد هستهای غنیشده خود را به خارج منتقل نخواهد کرد و این موضع را به مسکو نیز اطلاع داده است. این سخنان تنها یک روز پس از طرح دوباره پیشنهاد روسیه برای دریافت بخشی از ذخایر ایران برجسته شد. اما پرسش اصلی فراتر از مقصد اورانیوم است: آیا میتوان بدون خروج مواد از ایران، راهی برای راستیآزمایی معتبر و کاهش خطر رویارویی پیدا کرد؟ پاسخ به این پرسش هنوز در هیچ توافق اجراشدهای ثبت نشده است.
در این تحلیل بینالمللی میخوانید
آنچه باید بدانیم
اصل اظهارات رضایی و زمان انتشار آن روشن است، اما این موضع کاملاً تازه نیست: تهران پیشتر نیز با خارجکردن مواد مخالفت کرده بود. روسیه اعلام کرده گزینه میزبانی مواد را در چارچوب یک توافق احتمالی باز نگه داشته است. پیشنهادهایی درباره حضور دوباره بازرسان آژانس در تأسیسات ایران و احتمال رقیقسازی مواد در داخل کشور هم در گزارشهای دیپلماتیک مطرح شدهاند؛ هیچیک از این گزینهها هنوز به یک توافق قابلراستیآزمایی میان ایران و آمریکا تبدیل نشدهاند.
۱۱ نوامبر چه گفته شد؟
رضایی در گفتوگو با شبکه المیادین، به روایت متن منتشرشده در تسنیم و گزارش مستقل رویترز، تأکید کرد حتی مقدار اندکی از مواد غنیشده از ایران خارج نخواهد شد. او گفت این تصمیم به طرف روسی اطلاع داده شده و ایران قصد دارد از مواد در داخل کشور استفاده کند. رضایی برای توجیه این تصمیم به برنامههای کشتی و زیردریایی با پیشران هستهای اشاره کرد. این توضیح، ادعای مقام ایرانی درباره کاربرد آینده مواد است؛ نه سند فنی مستقل درباره وجود پروژه عملیاتی، نیاز واقعی آن به درصد مشخص غنیسازی یا وضعیت کنونی ذخایر.
همین مقام همچنین گفت اکنون مذاکرهای میان تهران و واشنگتن جریان ندارد و درباره حمله نظامی جدید آمریکا هشدار داد. در سوی دیگر، گزارشهای موجود از گفتوگوهای غیرمستقیم و طرحهای میانجیها حکایت میکند. باید میان تماس میانجی، پیشنهاد روی کاغذ، مذاکره رسمی و توافق امضاشده فرق گذاشت؛ وجود یکی، دیگری را ثابت نمیکند.
چرا این موضع درست اکنون مهم شده است؟
سفیر روسیه در ۱۰ نوامبر بار دیگر از آمادگی مسکو برای پذیرفتن حدود ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم بسیار غنیشده ایران سخن گفته بود؛ رونما پیشتر این خبر را جداگانه منتشر کرد. موضع رضایی در روز بعد، فاصله میان «آمادگی کشور ثالث برای میزبانی» و «موافقت مالک مواد با انتقال» را آشکارتر کرد. پیشنهاد روسیه بهتنهایی نه نشانه موافقت تهران است و نه تضمین میکند واشنگتن و آژانس، سازوکار انتقال را کافی بدانند.
از طرفی موضوع هستهای با بحث رفع محاصره دریایی، بازگشایی مسیرهای کشتیرانی و شروط پایان درگیری درهم تنیده است. گزارش ۷ نوامبر درباره پیشنهاد میانجی قطر از امکان بازدید بازرسان آژانس از تأسیسات آسیبدیده در برابر گامهای متقابل سخن میگوید؛ این گزارش، شرح یک تلاش دیپلماتیک است، نه متن یک توافق تأییدشده.
پیشینه: چه چیزی واقعاً نسبت به گذشته تغییر کرده است؟
ایران پیش از این نیز مخالفت خود با انتقال ذخایر به خارج را اعلام کرده بود. بنابراین تبدیل سخن ۱۱ نوامبر به «تصمیم جدید و بیسابقه» دقیق نیست. تحول قابل مشاهده، تأکید دوباره بر این خط قرمز پس از دیدارهای اخیر با روسیه و در زمانی است که گزینههای نظارتی جایگزین در گزارشهای میانجیگری مطرح میشوند. اهمیت خبر در روشنترشدن محدودیت مذاکره است، نه اثبات تغییر ناگهانی سیاست هستهای تهران.
مقدار اورانیوم چقدر است و چه چیز را نمیدانیم؟
آژانس بینالمللی انرژی اتمی پیش از حملات ژوئن ۲۰۲۵ موجودی اورانیوم غنیشده تا سطح ۶۰ درصد ایران را حدود ۴۴۰٫۹ کیلوگرم برآورد کرده بود. این رقم، تصویری از زمان گزارش آژانس است و نباید به عنوان موجودی قطعی ۱۲ نوامبر ۲۰۲۶ تکرار شود. پس از حملات به تأسیسات و محدودیت دسترسی بازرسان، مقدار باقیمانده، محل نگهداری و وضعیت فنی همه مواد به شکل مستقل و عمومی احراز نشده است.
همچنین «حدود ۴۰۰ کیلوگرم» در پیشنهاد مطرحشده روسیه را نمیتوان بدون توضیح مبنا با موجودی قدیمی آژانس یکسان دانست. تفاوت رقم ممکن است ناشی از گردکردن، دامنه متفاوت یا اطلاعات ناقص باشد؛ هیچکدام را نمیتوان صرفاً از این دو عدد اثبات کرد. اگر مذاکرهای شکل گیرد، نخستین گام عملی روشنکردن موجودی قابلاندازهگیری خواهد بود.
منابع
- خبرگزاری Reuters
- منبع تکمیلی تسنیم ـ اظهارات رضایی به نقل از مصاحبه المیادین، ۲۰ آبان ۱۴۰۵
- منبع تکمیلی رویترز ـ بازنشر گزارش اظهارات رضایی و پیشینه پیشنهاد روسیه، ۱۱ نوامبر ۲۰۲۶
- منبع تکمیلی رادیو اروپای آزاد/رادیو آزادی ـ اظهارات ۱۱ نوامبر و محدودیت راستیآزمایی
- منبع تکمیلی گاردین ـ گزارش پیشنهاد میانجی قطر و گزینه نظارت در داخل ایران، ۷ نوامبر ۲۰۲۶
اعتبارسنجی
پیوند تأیید همین خبرتازهترینها در ایران
تحلیلها و خبرهای تازهی همین دسته را دنبال کنید.
از مهمترین خبرها و تحلیلها عقب نمانید
خلاصه خبرها و تحلیلهای رونما را هر روز در ایمیل خود دریافت کنید.










