
فدرال رزرو و بانک مرکزی اروپا از خطر هوش مصنوعی برای بازارها هشدار دادند
معاون بانک مرکزی اروپا و عضو هیئت مدیرهٔ فدرال رزرو از حملهٔ سایبری، معاملات همزمان الگوریتمها و برداشت سریعتر سپردهها بهخاطر هوش مصنوعی هشدار دادند.
تصویر آرشیوی و تزئینی (گتی) از کاربرد هوش مصنوعی در تحلیل داده؛ عکس از رویداد سخنرانیها نیست.
مقامهای ارشد بانک مرکزی اروپا و فدرال رزرو آمریکا دوشنبه ۱۶ نوامبر ۲۰۲۶ هشدار دادند که گسترش سریع هوش مصنوعی در بخش مالی میتواند ثبات بازارها را به خطر بیندازد. بوریس وویچیچ (Boris Vujčić)، معاون رئیس بانک مرکزی اروپا، در هفتهٔ مالی اروپا در فرانکفورت و مایکل بار (Michael Barr)، عضو هیئت مدیرهٔ فدرال رزرو، در کنفرانسی در میلان سه نگرانی را مطرح کردند: حملهٔ سایبری، تصمیمهای همزمان الگوریتمها و شتابگرفتن برداشت سپردهها از بانکها.
در این خبر اقتصادی میخوانید
خطر هوش مصنوعی فقط گرانی سهام فناوری نیست
وویچیچ گفت نگرانیها دیگر به بالا بودن ارزش سهام شرکتهای فناوری محدود نمیشود. به گفتهٔ او، تأمین مالی سرمایهگذاریها با وام، تمرکز مواجهههای مالی و ریسکهای عملیاتی هم به این پرونده اضافه شده است. احتمال بازارزیابی ناگهانی و شدید داراییها بالا رفته، چون بانکها و مؤسسههای مالی بیشتر از قبل به شمار اندکی ارائهدهندهٔ فناوری تکیه میکنند. اگر یکی از آنها دچار اختلال شود، مشکل میتواند از یک مؤسسه به مؤسسههای دیگر برسد.
او یک سناریوی مشخص هم مطرح کرد: اگر انتظار سرمایهگذاران از بازدهٔ آیندهٔ هوش مصنوعی کم شود، ممکن است موجی از برداشت از صندوقهای سرمایهگذاری شروع شود و صندوقها برای پرداخت درخواستها مجبور شوند دارایی بفروشند. وامگرفتن برای سرمایهگذاری و جمعشدن پرتفویها در چند دارایی محدود، فشار روی بازار را چند برابر میکند.
هشدار دوم وویچیچ به امنیت سایبری مربوط بود. به گفتهٔ او، سیستمهای هوش مصنوعی که میتوانند کارها را مستقل انجام دهند، حجم، سرعت و پیچیدگی حملههای سایبری را بالا میبرند. حملههای مهندسی اجتماعی، یعنی فریب افراد برای گرفتن اطلاعات یا دسترسی حساس، با کمک هوش مصنوعی مؤثرتر شدهاند و ممکن است در مرحلهٔ بعد به مهاجمها برتری بدهند. نهادهای مالی هم برای ساختن دفاع مبتنی بر هوش مصنوعی هزینهٔ بالا و محدودیت عملیاتی دارند، و همین رسیدن به تهدیدهای تازه را برایشان سختتر میکند.
بیشتر بخوانید: گزارشها از توافق نزدیک پاریس و برلین بر سر ریاست بانک مرکزی اروپا؛ هرناندس دکوس پیشتاز است
وقتی الگوریتمهای همشکل با هم میفروشند
مایکل بار نگرانی را از زاویهٔ دیگری مطرح کرد: رفتار همزمان. اگر معاملهگران به مدلهای هوش مصنوعی مشابه تکیه کنند که با دادههای یکسان آموزش دیدهاند، ممکن است همه استراتژیهای همزمان اجرا کنند. وقتی شمار زیادی سیستم تصمیمهای خرید یا فروش مشابه میگیرند، احتمال اختلال شدید در بازار بالاتر میرود؛ بهویژه وقتی شرایط اقتصادی عوض میشود یا اطلاعات تازه میرسد. او گفت نقطهضعفهای مشترک در سیستمهای هوش مصنوعی هم میتواند به خرابیهای گستردهای برسد که کل نظام مالی را درگیر کند.
بار از سوءاستفاده هم گفت. ممکن است گروههایی با دستکاری اطلاعاتی که این سیستمها به آن تکیه دارند، چندین برنامهٔ معاملاتی را همزمان به تصمیم اشتباه بکشانند. او به پژوهشهایی اشاره کرد که نشان میدهند بعضی الگوریتمهای خودآموز بدون هیچ دستور صریحی ممکن است رفتارهای همدستانه یا دستکاری بازار یاد بگیرند.
بخش بانکی هشدار بار شاید ملموسترین بخش آن باشد. به گفتهٔ او، عاملهای هوش مصنوعی که بتوانند مستقل عملیات مالی انجام دهند، ممکن است برداشت سپردهها را تندتر کنند. این سیستمها میتوانند با دیدن اختلاف نرخ بهره یا نشانههای ناپایداری مالی، پول مشتری را خودکار از یک بانک به بانک دیگر منتقل کنند. نتیجه این است که فشار سریعتر از بانکی به بانک دیگر میرسد و خطر بحران بانکی بیشتر میشود.
بار تأکید کرد هوش مصنوعی مولد هنوز در معاملهٔ مستقل به کاربرد گسترده نرسیده است و از نهادهای نظارتی و مؤسسههای مالی خواست برای گسترش آیندهٔ آن آماده شوند. او فرصتها را هم یادآوری کرد: هوش مصنوعی میتواند کارایی خدمات مالی را بالا ببرد و دسترسی به آنها را گستردهتر کند؛ به شرط ضوابطی که از کاربران محافظت کند و ثبات نظام مالی را نگه دارد.
بیشتر بخوانید: مایکروسافت و Northern Trust زمان آمادهسازی داده مشتریان سازمانی را با عامل هوش مصنوعی ۸۳ درصد کاهش دادند
پژوهش خود بانک مرکزی اروپا چه نشان داده است؟
این هشدارها در خلأ مطرح نشدهاند. بانک مرکزی اروپا ۲۱ مه ۲۰۲۶ در شمارهٔ ۱۴۳ نشریهٔ پژوهشیاش مقالهای دربارهٔ ثبات مالی در عصر هوش مصنوعی منتشر کرد. نویسندگان آن چهار پژوهشگرند و تصریح کردهاند دیدگاههایشان لزوماً دیدگاه رسمی بانک مرکزی اروپا نیست.
مقاله یادآوری میکند معاملهٔ الگوریتمی مبتنی بر یادگیری ماشین هماکنون ۶۰ تا ۷۰ درصد حجم معاملات سهام را در آمریکا و دیگر بازارهای بزرگ تشکیل میدهد. پژوهشگران برای آزمودن اثر هوش مصنوعی بر ثبات، بازی سادهشدهای از برداشت از صندوق سرمایهگذاری ساختند و چند عامل مستقل هوش مصنوعی را در نقش سرمایهگذار وارد آن کردند؛ عاملها باید تصمیم میگرفتند سهم خود را بفروشند یا نه.
نتیجه برای دو معماری متفاوت فرق داشت. الگوریتمهای Q-learning که با آزمون و خطا یاد میگیرند و در معاملهٔ الگوریتمی رایجاند، همگی هماهنگ شدند و حتی وقتی بنیانهای اقتصادی قوی بود و دلیلی برای برداشت وجود نداشت، سهم خود را فروختند؛ رفتاری شبیه هجوم به بانک. در مقابل، مدلهای زبانی بزرگ وقتی بنیانها قوی بود هرگز نفروختند، اما وقتی بنیانها در سطح میانه بود رفتارشان پیشبینیناپذیر شد و نتوانستند هماهنگ شوند. نویسندگان نتیجه گرفتند خودِ معماری هوش مصنوعی میتواند منبع بیثباتی باشد.
مقاله راههایی هم پیشنهاد میکند: وقتی به مدلهای زبانی سیگنال خصوصی و نسبتاً نادقیق دربارهٔ بنیانها داده شد، باورهایشان به هم نزدیکتر شد. برای سیاستگذاران هم از «کلید قطعکنندهٔ مدار» (circuit breaker) برای مهار فروش بیشازحد و از سنجش دانش فناورانهٔ سرمایهگذار در پرسشنامههای حفاظت از سرمایهگذار نام میبرد. این نتایج از یک بازی سادهشده آمده و پیشبینی رفتار بازار واقعی نیست.
بیشتر بخوانید: آیا هوش مصنوعی طبقه متوسط را نابود میکند یا فقط ثروتمندان را ثروتمندتر؟
چه چیزی هنوز روشن نیست؟
در اظهارات گزارششدهٔ این دو مقام، قاعده، مهلت یا اقدام تازهای اعلام نشده است. اینها هشدار دو مقام ارشد است، نه تصمیم شورای حاکمان بانک مرکزی اروپا یا هیئت مدیرهٔ فدرال رزرو. هیچکدام به رخدادی واقعی از بحران ناشی از هوش مصنوعی هم اشاره نکردند؛ صحبت دربارهٔ خطرهای ممکن است. متن کامل دو سخنرانی در دسترس ما نبود و آنچه آمده بر پایهٔ گزارش اظهارات آنهاست. اینکه نهادهای ناظر در اروپا و آمریکا در پی این هشدارها چه مقرراتی وضع میکنند، هنوز مشخص نیست.
بیشتر بخوانید: برآورد سایبرکیوب: زیان بیمهای قطعی مایکروسافت ۳۶۵ زیر ۱۰۰ میلیون دلار
خلاصه: دو بانک مرکزی بزرگ میگویند هوش مصنوعی از سه راه میتواند به ثبات مالی ضربه بزند: حملهٔ سایبری، تصمیمهای همزمان الگوریتمها و برداشت سریعتر سپردهها. پژوهش خود بانک مرکزی اروپا هم نشان میدهد نوع معماری هوش مصنوعی مهم است. گام بعدی را قاعدهگذاران باید نشان دهند.
منابع
- منبع رسمی بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران
اعتبارسنجی
پیوند تأیید همین خبرتازهترینها در اقتصاد
تحلیلها و خبرهای تازهی همین دسته را دنبال کنید.
از مهمترین خبرها و تحلیلها عقب نمانید
خلاصه خبرها و تحلیلهای رونما را هر روز در ایمیل خود دریافت کنید.









