G20 و جنگ ایران و آمریکا؛ چین با بند مربوط به جنگ و هرمز مخالفت کرد

وزرای دارایی و روسای بانک‌های مرکزی گروه ۲۰ در پایان نشست اشویل اعلام کردند که حل جنگ‌ها و درگیری‌های جاری و حفظ عبور آزاد، امن و قابل پیش‌بینی از تنگه هرمز برای رشد پایدار اقتصاد جهانی ضروری است. این موضع در شرایطی اعلام شد که جنگ ایران یکی از عوامل شوک انرژی و اختلال در تجارت جهانی انرژی توصیف شده است؛ با این حال، برخلاف برخی روایت‌ها، نمی‌توان از «توافق اعضای گروه ۲۰ بر پایان دادن به جنگ آمریکا و ایران» سخن گفت.

جزئیات رسمی یک محدودیت مهم را نشان می‌دهد: چین با بندی که به اختلال در تجارت انرژی، تنگه هرمز و ضرورت حل جنگ‌های جاری اشاره می‌کرد موافقت نکرد. بنابراین مهم‌ترین پیام نشست، نگرانی گسترده اقتصادهای بزرگ از هزینه اقتصادی ادامه جنگ است، نه شکل‌گیری یک موضع سیاسی یکپارچه درباره چگونگی پایان دادن به درگیری ایران و آمریکا.

گروه ۲۰ دقیقاً درباره جنگ چه گفت؟

نشست وزرای دارایی و روسای بانک‌های مرکزی گروه ۲۰ روزهای ۳۱ اوت و اول سپتامبر ۲۰۲۶ در اشویل ایالت کارولینای شمالی برگزار شد. در بیانیه رئیس نشست آمده است که اقتصاد جهانی با وجود شوک‌های متعدد، از جمله جنگ‌ها و درگیری‌های جاری، مقاومت نشان داده، اما عملکرد روان زنجیره‌های مهم تأمین، به‌ویژه انرژی، غذا، کود و مواد معدنی حیاتی، برای ادامه رشد ضروری است.

متن رسمی سپس مستقیماً به اختلال در تجارت انرژی و تنگه هرمز می‌پردازد و حل جنگ‌ها و درگیری‌های جاری را برای رشد پایدار ضروری می‌خواند. این همان بخش از سند است که می‌توان به جنگ ایران مرتبط دانست؛ اما در متن نامی از «توافق برای پایان جنگ ایران و آمریکا» یا سازوکار مشخصی برای آتش‌بس و مذاکره نیامده است.

شکاف مهمی که روایت «اجماع گروه ۲۰» پنهان می‌کند

پاورقی بیانیه رسمی نشان می‌دهد همه اعضای حاضر به‌جز چین متن را پذیرفته‌اند و پکن مشخصاً با چهار بند، از جمله بند چهارم درباره جنگ‌ها، تجارت انرژی و تنگه هرمز مخالفت کرده است. به همین دلیل، تعبیر «اعضای گروه ۲۰ خواستار پایان جنگ ایران و آمریکا شدند» بیش از آن چیزی است که سند رسمی ثابت می‌کند.

مواضع جداگانه اعضا نیز یکسان نبود. اتحادیه اروپا پیش از نشست از تلاش دیپلماتیک برای دستیابی به توافق صلح و کاهش تنش حمایت کرد، اما هم‌زمان خواستار ادامه فشار اقتصادی بر ایران شد. آمریکا نیز در نشست به‌دنبال همراه‌کردن شرکای خود با فشار اقتصادی بیشتر بر تهران بود. اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، از ادامه فشار بر ایران سخن گفت و دولت آمریکا تلاش کرد حمایت بیشتری برای تحریم‌های مرتبط با ایران به دست آورد.

در مقابل، گفت‌وگوهای آمریکا و چین در حاشیه نشست دست‌کم در برخی موضوعات مرتبط با ایران، از جمله برنامه هسته‌ای و آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز، نقاط اشتراکی داشت؛ اما این اشتراک به پذیرش بند مربوط به جنگ در بیانیه نهایی از سوی چین منجر نشد.

چرا یک نشست مالی درباره پایان جنگ حرف می‌زند؟

زاویه اصلی این نشست بیش از آنکه دیپلماتیک باشد، اقتصادی است. جنگ و ناامنی در مسیرهای انتقال انرژی مستقیماً بر قیمت نفت و گاز، تورم، هزینه حمل‌ونقل و سیاست پولی اقتصادهای بزرگ اثر می‌گذارد. صندوق بین‌المللی پول نیز پس از نشست اعلام کرد اعضا درباره ضرورت تقویت رشد و محدودکردن سرریز شوک‌ها بر اقتصادهای دیگر اشتراک نظر قابل توجهی داشتند.

به همین دلیل، اشاره گروه ۲۰ به «حل جنگ‌ها» را نباید با ابتکار صلح یا تصمیم سیاسی برای پایان جنگ یکی دانست. وزرای دارایی در این سند درباره پیامد اقتصادی جنگ هشدار داده‌اند؛ نه اینکه چارچوبی برای حل مناقشه ایران و آمریکا تصویب کرده باشند.

آنچه باید بعداً دنبال کرد

نشانه تعیین‌کننده بعدی نه خود این بیانیه، بلکه حرکت دولت‌ها از زبان اقتصادی به اقدام سیاسی است: آیا اعضایی که از کاهش تنش سخن می‌گویند ابتکار دیپلماتیک مشخصی ارائه خواهند کرد و آیا آمریکا مسیر فشار اقتصادی را هم‌زمان با مذاکرات ادامه خواهد داد؟ تا آن زمان، سند اشویل بیش از آنکه نشانه توافق بر پایان جنگ باشد، نشان‌دهنده هزینه‌ای است که ادامه درگیری و ناامنی تنگه هرمز بر دستور کار اقتصادی قدرت‌های بزرگ تحمیل کرده است.