
گوگل و بلو اوریجین برای پرتاب ماهوارههای پردازش هوش مصنوعی در سال ۲۰۲۹ توافق کردند
گوگل و شرکت فضایی Blue Origin در ۱۹ نوامبر ۲۰۲۶ اعلام کردند برای نخستین پرتاب اختصاصی سنگین پروژه Suncatcher به توافق رسیدهاند. موشک New Glenn قرار است در سهماهه نخست ۲۰۲۹ ماهوارههای مجهز به پردازندههای هوش مصنوعی گوگل را به مدار خورشیدآهنگ منتقل کند.
تکنونما | فضا و هوش مصنوعی | ۲۰ نوامبر ۲۰۲۶
گوگل و شرکت فضایی Blue Origin در ۱۹ نوامبر ۲۰۲۶ اعلام کردند برای نخستین پرتاب اختصاصی سنگین پروژه Suncatcher به توافق رسیدهاند. موشک New Glenn قرار است در سهماهه نخست ۲۰۲۹ ماهوارههای مجهز به پردازندههای هوش مصنوعی گوگل را به مدار خورشیدآهنگ منتقل کند.
پروژه Suncatcher چیست؟
Project Suncatcher برنامه پژوهشی بلندمدت گوگل برای بررسی امکان استقرار زیرساخت پردازش یادگیری ماشین در فضاست. ایده اصلی استفاده از انرژی خورشیدی در مدار و شبکهای از ماهوارههای پردازنده است که بتوانند بخشی از بار محاسباتی سامانههای هوش مصنوعی را اجرا کنند. این پروژه فعلاً جایگزین مراکز داده زمینی معرفی نشده، بلکه مسیری آزمایشی برای سنجش امکانپذیری فناوری بهشمار میرود.
نقش موشک New Glenn
بر اساس اطلاعیه مشترک، New Glenn موشک سنگین بلو اوریجین مأموریت اختصاصی را انجام میدهد. هدف زمانی فصل اول سال ۲۰۲۹ است و تغییر برنامه پرتاب یا تأخیر فنی همچنان امکان دارد. قرار است ماهوارهها در مدار خورشیدآهنگ مستقر شوند؛ مداری که میتواند برنامهریزی بهرهگیری از نور خورشید را نسبت به برخی مدارهای دیگر سادهتر کند.
چرا گوگل به مدار زمین فکر میکند؟
مراکز داده هوش مصنوعی در زمین به برق قابل توجه، خنکسازی، اتصال شبکه و تجهیزات گران نیاز دارند. گوگل بررسی میکند که آیا دسترسی گستردهتر به تابش خورشیدی و طراحی شبکه محاسباتی مداری، بخشی از محدودیتهای تأمین انرژی را کاهش میدهد یا نه. با این حال انتقال پردازش به فضا هزینهها و خطرهای جدیدی دارد؛ کاهش نیاز به برق زمینی بهتنهایی اثباتکننده صرفه اقتصادی نیست.
ظرفیت پردازش ماهوارهها
گوگل ظرفیت محاسباتی تقریبی هر ماهواره در طرح جدید را در حد یک رک مرکز داده توصیف کرده است. این تشبیه برای فهم مقیاس مفید است اما معیار دقیق بنچمارک نیست: رکهای مراکز داده میتوانند بسته به تراشه، مصرف برق و معماری، ظرفیت بسیار متفاوتی داشته باشند. جزئیات تعداد TPU، توان واقعی، ظرفیت حافظه و عملکرد پیوسته هنوز برای همه ماهوارههای مأموریت ۲۰۲۹ اعلام نشده است.
تفاوت آزمایش اولیه و سامانه عملیاتی
پیش از توافق تازه، گوگل یک ماهواره آزمایشی دارای سختافزار پردازشی خود را در سال ۲۰۲۶ به مدار فرستاده بود. به گزارش منابع فناوری، این آزمایش شامل راهاندازی پردازندهها در فضا و اجرای نمونهای از مدل Gemma بود. اما روشنشدن موفق یک پردازنده در یک آزمایش کوتاه با استقرار پایدار شبکهای بزرگ که شبانهروز کار کند تفاوت زیادی دارد.
چالش انتقال گرما در فضا
فضا سرد به نظر میرسد، اما خنککردن تراشههای پرمصرف در خلأ آسان نیست. تجهیزات در زمین معمولاً گرما را با هوا یا مایع به محیط منتقل میکنند؛ در خلأ بخش عمده دفع گرمای اضافی نیازمند تابش حرارتی و طراحی رادیاتور است. طراحان باید مساحت، جرم، تابش خورشید و حفاظت حرارتی را طوری تنظیم کنند که قطعات در بازه مجاز دما باقی بمانند.
ارتباط بین ماهوارهها و زمین
مراکز داده به اتصال پرسرعت و تأخیر پایین برای تبادل اطلاعات نیاز دارند. اگر چند ماهواره بهصورت شبکه کار کنند، انتقال داده میان آنها و دریافت اطلاعات از ایستگاههای زمینی به مسئلهای اساسی تبدیل میشود. لینکهای نوری، ظرفیت ارتباطی، اختلالهای جوی در ایستگاههای زمین و امنیت داده از عوامل تعیینکنندهاند. شرکتها هنوز ساختار کامل شبکه و پهنای باند عملیاتی مأموریت را منتشر نکردهاند.
هزینه پرتاب و تعمیرپذیری
هر قطعهای که به فضا فرستاده میشود با هزینه و ریسک پرتاب مواجه است. برخلاف مراکز داده زمینی، تعویض سریع یک سرور خراب در مدار معمولاً ممکن نیست. تابش کیهانی، ذرات باردار، احتمال برخورد با زباله فضایی و محدودیت عمر قطعات نیز باید در محاسبات لحاظ شود. اقتصاد چنین سامانهای به قیمت پرتاب، طول عمر مفید و تعداد مأموریتهای جایگزین وابسته خواهد بود.
ادعای محیطزیستی نیازمند محاسبه
استفاده از انرژی خورشیدی در فضا میتواند جذاب باشد، اما برای ارزیابی اثر محیطزیستی باید کل چرخه عمر را بررسی کرد: ساخت ماهواره و موشک، پرتاب، تولید و جایگزینی سختافزار، ایستگاههای زمینی و پایان عمر تجهیزات. بدون چنین محاسبهای، ادعای اینکه مرکز داده فضایی ذاتاً پاکتر از مرکز داده زمینی است، قطعی و مستند نیست.
چه چیزهایی هنوز معلوم نیست؟
تعداد ماهوارههای پرتاب اول، هزینه قرارداد، نوع پردازندههای نهایی، نرخ انتقال داده و برنامه خدمات تجاری هنوز بهصورت جامع اعلام نشده است. همچنین مشخص نیست چه کاربردهایی زودتر از دیگران از پردازش مداری بهره خواهند برد. انجام پردازش نزدیک حسگرهای فضایی ممکن است یک سناریو باشد، اما استفاده در مقیاس عمومی برای درخواستهای زمینی نیازمند آزمون ارتباطات است.
جمعبندی و مرحله بعد
توافق با Blue Origin گامی عملی در نقشه راه گوگل برای محاسبات فضایی است؛ نه اثبات اینکه مراکز داده جهان بهزودی به مدار منتقل میشوند. آزمون اصلی از ۲۰۲۹ آغاز خواهد شد: آیا ماهوارهها میتوانند برای مدت طولانی با پایداری، توان مصرفی قابلقبول و هزینه رقابتی پردازش کنند؟ تا انتشار نتایج، Suncatcher را باید پروژه پژوهشی با زمانبندی مشخص و مخاطرات فنی قابل توجه دانست.




