نشست آپک در شنجن، چین، با حضور رهبران ۲۱ کشور حاشیه اقیانوس آرام برگزار شد تا درباره تجارت منطقهای، نوآوری فناوری و چالشهای ژئوپلیتیک گفتگو کنند. در حاشیه این نشست، رئیسجمهور شی جینپینگ میزبان یک نشست سهجانبه بیسابقه با دونالد ترامپ و ولادیمیر پوتین بود که انتظار میرود به مهمترین مناقشات جهانی بپردازد. ترامپ از برگزاری یک نشست سهجانبه تاریخی ابراز امیدواری کرد و بر رهبری آمریکا در هوش مصنوعی تاکید کرد و مدیریت دقیق آن را ضروری خواند. شی جینپینگ خواستار دیجیتالیسازی تجارت و سرمایهگذاری شد، ۲۰ میلیون دلار برای همکاریهای عملی در چارچوب آپک اختصاص داد و از ایجاد محیطی عادلانه و غیرتبعیضآمیز حمایت کرد. پوتین از شرکای منطقهای دعوت کرد از زیرساختهای لجستیکی روسیه استفاده کنند، نشست را بسیار مفید خواند، تحریمهای غرب علیه مسکو را ناموفق اعلام کرد و به جای تفرقه و اولتیماتوم، بر اتحاد و گفتگو تاکید کرد. سه رهبر همچنین در یک عکس یادگاری با دیگر سران آپک، از جمله نخستوزیر ژاپن سانای تاکائیتشی، نخستوزیر کانادا مارک کارنی و نخستوزیر استرالیا آنتونی آلبانیز، حضور داشتند. کرملین اعلام کرد نشست سهجانبه بیش از یک ساعت به طول نخواهد انجامید و یک مقام آمریکایی به خبرگزاری فرانسه گفت ترامپ و پوتین در همان روز در شنجن دیدار دوجانبه نیز خواهند داشت.
این نشست از اهمیت تاریخی برخوردار است زیرا در شرایط تشدید بحرانهای بینالمللی، از جمله جنگ اوکراین، جنگ ایران و مساله خلع سلاح هستهای پس از پایان معاهده ایناف در فوریه گذشته، برگزار میشود. پکن اعلام کرده است که گفتگوها بر صلح جهانی و ثبات استراتژیک میان قدرتهای بزرگ متمرکز خواهد بود، اما اروپا و اوکراین نگران هستند که سه رهبر به دنبال تقسیم قدرت جدید یا تصمیمگیری درباره سرنوشت اوکراین بدون مشورت با کییف یا متحدان آن باشند. شی جینپینگ با یک استقبال استثنایی از ترامپ در پلههای هواپیما در روز چهارشنبه، به استقبال مشابه ترامپ از شی در سپتامبر گذشته در آمریکا پاسخ داد؛ این اولین چنین اقدامی از سوی یک رهبر چینی از دهه ۱۹۶۰ بود. ناظران معتقدند دیدار همزمان ترامپ، پوتین و شی ممکن است لحظات غیرمنتظرهای را رقم بزند که فراتر از پروتکلهای دقیق چینی باشد.
رومن گوفمن، رئیس سازمان جاسوسی موساد، در جریان دیدارهای هفته گذشته خود در واشینگتن با مقامهای دولت دونالد ترامپ از جمله جان راتکلیف، رئیس سیا، و همچنین دیدار با استیو ویتکاف، فرستاده ویژه آمریکا در میامی، از انجام حملات مشترک میان آمریکا و اسرائیل علیه ایران حمایت کرد و دادههای اطلاعاتی مربوط به برنامه هستهای تهران را در اختیار مقامهای آمریکایی گذاشت. همزمان با این سفر، ران درمر، وزیر سابق و از نزدیکان بنیامین نتانیاهو، نیز برای رایزنی درباره همین حمله در آمریکا حضور داشت. به گفته منابع مطلع، نتانیاهو بر این باور است که زمان برای اقدام نظامی علیه ایران رو به اتمام است، زیرا اسرائیل نگرانی دارد که ایالات متحده پیش از پایان سال جاری میلادی حضور نظامی خود را در منطقه کاهش دهد.
این در حالی است که رهبران کشورهای حوزه خلیج فارس در تماس با ترامپ درخواست کردهاند به ایران حمله نکند تا از تهدیدات تلافیجویانه تهران جلوگیری شود، و قطر نیز میانجیگری مذاکرات غیرمستقیم تهران و واشینگتن را بر عهده دارد. یک مقام کاخ سفید اعلام کرد که ترامپ فشار اقتصادی بر ایران را ویرانگر میداند و نیازی به عملیات رزمی گسترده نمیبیند، هرچند تمامی گزینهها را برای جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای محفوظ نگه داشته است. ارتش اسرائیل ارزیابی کرده است که تهران تهدیدی فوری به شمار نمیرود و نیازی به اقدام نظامی فوری نیست. از سوی دیگر، مقامهای اروپایی درباره فروپاشی دولت ایران یا دستاوردهای عملیات نظامی جدید ابراز تردید کردهاند و نخستوزیر موقت اسرائیل نیز که با خطر از دست دادن قدرت روبهروست، اتهامات رقبا مبنی بر تلاش برای تشدید درگیریها جهت بهبود جایگاه سیاسیاش را رد کرده است.
یکی از سه گروه رزمی ناوهای هواپیمابر آمریکا که برای اعمال محاصره دریایی علیه ایران در خلیج فارس مستقر شده بود، منطقه را ترک کرده و احتمالا به پایگاه اصلی خود در ژاپن بازمیگردد. دو مقام آمریکایی گفتند ناو هواپیمابر «جورج واشنگتن» از روز چهارشنبه به سمت یوکوسوکا حرکت کرده است. این ناو از ماه اوت در خاورمیانه حضور داشت و باعث شده بود آمریکا هیچ ناو هواپیمابری در غرب اقیانوس آرام نداشته باشد؛ خلأیی که به گفته بلومبرگ نگرانی تحلیلگران را درباره بهرهبرداری چین افزایش داده بود.
بلومبرگ همچنین گزارش داد که ناو هواپیمابر «تئودور روزولت» روز دوشنبه وارد منطقه شد و به عنوان گزینه نظامی برای دونالد ترامپ در نظر گرفته شده تا در صورت تصمیم او برای ازسرگیری عملیات علیه ایران، امکان اقدام بیشتری در اختیار واشنگتن باشد. فرماندهی مرکزی آمریکا روز چهارشنبه عکسی از دو ناو هواپیمابر جورج واشنگتن و تئودور روزولت منتشر کرد که در کنار هم در حال حرکت در دریا بودند. تحلیلگران میگویند نگهداری سه ناو در یک منطقه فشار قابل توجهی بر آمادگی عملیاتی و برنامههای تعمیر و نگهداری وارد میکند و تمدید مأموریت فراتر از مدت معمول هفتماهه میتواند پس از بازگشت به آمریکا به دورههای طولانیتری از تعمیر نیاز داشته باشد. رونالد اورورک، تحلیلگر باسابقه مسائل دریایی و مقام بازنشسته سرویس پژوهشی کنگره، گفت نگهداری دو ناو هواپیمابر در خاورمیانه فشار را کاهش میدهد، اما همچنان با دشواریهای زیادی همراه است.
آخرین بار سه گروه رزمی ناوهای هواپیمابر آمریکا به طور همزمان در خاورمیانه مستقر شدند در سال ۲۰۰۳ و همزمان با مراحل اولیه حمله آمریکا به عراق.
سرگی آکسیونوف، مقام منصوب مسکو در کریمه، اعلام کرد که پل راهبردی کریمه بامداد پنجشنبه، ۱۹ نوامبر، برای سومین بار طی یک هفته هدف تهاجم اوکراین قرار گرفته است. به دنبال این رویداد، تردد وسایل نقلیه از روی این گذرگاه بهطور موقت به حالت تعلیق درآمد.
آکسیونوف با انتشار پیامی در کانال تلگرامی خود وقوع این رویداد را تایید کرد و یادآور شد که بررسی ابعاد خسارات وارده هماکنون در دست اقدام است. پیشتر در جریان حملات روزهای گذشته همین هفته، بخشهایی از این پل فرو ریخته و آسیبهای سنگینی به آن وارد شده بود.
این مسیر ارتباطی که روسیه را به شبهجزیره کریمه پیوند میدهد، از ارزش لجستیکی فوقالعادهای برای نیروهای نظامی مسکو برخوردار است. در همین زمینه، ولادیمیر زلنسکی، رهبر اوکراین، تلاشهای قبلی برای تخریب این پل را برنامهای پیچیده توصیف کرده بود که تدارکات آن هفتهها زمان برده است.
روزنامه همشهری علت تفاوت سیاست ایران در قبال کشورهای جنوب خلیجفارس و تمرکز حملات بر کویت و بحرین را میزان همراهی نظامی این کشورها با ایالات متحده دانسته است. بر همین اساس، سهشنبه شب پایگاه علیالسالم در کویت در واکنش به حمله به قشم هدف نیروهای مسلح ایران قرار گرفت و دو شب پیش نیز سپاه پاسداران رادار آمریکایی مستقر در پایگاه شیخعیسای بحرین را از کار انداخت.
بر اساس این ارزیابی، روابط سیاسی تهران با کشورهایی مانند امارات، قطر و عربستان برقرار است، اما با کویت و بحرین دچار تنش و توقف شده است. همچنین موقعیت جغرافیایی کویت و بحرین در غرب خلیجفارس و نقش آنها به عنوان مبدأ پشتیبانی از حمله زمینی به خوزستان و جزیره خارک، به همراه اهمیت رادارها و سامانههای رهگیری این دو کشور در شناسایی موشکهای شلیکشده از غرب ایران، از دیگر دلایل این حملات عنوان شده است. تضعیف این تجهیزات پدافندی، شناسایی حملات بعدی را دشوارتر میکند و دشمن را ناچار میسازد جنگندههای بیشتری را به مأموریتهای دفاعی اختصاص دهد. در همین راستا، فرمانده سنتکام به همراه گروهی کارشناس برای ارزیابی وضعیت پدافند به منطقه سفر کرده است.
مقامات آمریکایی و اسرائیلی گزارش میدهند که دونالد ترامپ طرحهای تازهای برای حمله گسترده به ایران را بررسی میکند، اما تصمیم نهایی هنوز گرفته نشده است. گزینهها از حمله به تأسیسات هستهای، موشکی و پهپادی تا یک تهاجم گستردهتر که با هدف قرار دادن رهبران ارشد جمهوری اسلامی آغاز میشود، را دربرمیگیرد. مقامات برخی طرحها را سریع و شدید توصیف کرده و اشاره میکنند که یک عملیات جامع میتواند به طور بالقوه حکومت را سرنگون کند.
نیروی نظامی آمریکا مجموعه وسیعی از تسلیحات را در منطقه مستقر کرده و کشتیها، جنگندهها و بمبافکنها آماده اجرای عملیات نسبتاً کوتاه اما شدید علیه زرادخانه موشکی، پهپادی و تأسیسات انرژی ایران هستند. فرمانده سنتکام در هفته جاری در اسرائیل و عربستان سعودی با مقامات نظامی دیدار کرد. نخستوزیر اسرائیل، بنیامین نتانیاهو، خواهان پیوستن آمریکا به یک عملیات چهار تا هفت روزه با حملات هوایی به اسرائیل است و رئیس موساد در دیدار با مقامات دولت ترامپ درخواست حمله مشترک را مطرح کرد. با این حال، فرماندهان نظامی اسرائیل ایران را تهدیدی قریبالوقوع نمیدانند و مقامات اروپایی نیز نشانهای از فروپاشی قریبالوقوع حکومت ایران نمیبینند. ترامپ پیشتر پس از دیدار با نخستوزیر قطر اعلام کرد که فعلاً از حمله خودداری میکند.
مقامات اسرائیلی ادعا میکنند که ایران توان قابل توجهی در زمینه سلاح شیمیایی و بیولوژیک دارد و میتواند پهپادها را به آنها مجهز کند. اطلاعات آمریکا نیز نشانههایی از تشدید این تلاشها مشاهده میکند، اما عقیده غالب این است که هدف ایران بازدارندگی است، نه استفاده پیشدستانه. دستکم دو طرح ترور مقامات ارشد آمریکایی پیش از اجرا خنثی شده است. ترامپ هشدار داد که اگر ایران از «بمب کثیف» استفاده کند، آمریکا آن را «نابود خواهد کرد» و تهران به گزارشهای مربوط به بمب کثیف واکنش نشان داده است. تصمیم نهایی ترامپ، زمان و ابعاد هر حمله احتمالی هنوز مشخص نیست و ادعاهای اسرائیل درباره سلاحهای شیمیایی و بیولوژیک و طرحهای ترور نیز به طور مستقل تأیید نشدهاند.
سخنگوی نیروهای مسلح یمن اعلام کرد که از زمان تشدید تنشها، ائتلاف به رهبری عربستان سعودی بیش از ۵۳۵۱ حمله هوایی و موشکی به خاک این کشور انجام داده است. این حملات بهصورت مستمر به مناطق مختلفی از جمله الجوف، تعز، عمران، لحج، صعده، البیضاء، مارب و اب هدف قرار گرفتهاند.
بر اساس بیانیهای که در عصر چهارشنبه در شبکههای اجتماعی منتشر شد، این حملات با جنگندههای اف‑۱۵ و تایفون از پایگاههای هوایی خمیس مشیط و طائف انجام شده و موشکهای راهاندازیشده از نجران نیز به مناطق غیرنظامی شلیک شدهاند. نتایج این عملیات شامل تلفات غیرنظامی، خسارات گسترده به اموال خصوصی و عمومی و ایجاد اضطراب و رنج در میان ساکنان بوده است.
این اظهارات پس از سالها محاصرهٔ زمینی، هوایی و دریایی عربستان بر یمن که از سال ۲۰۱۵ آغاز شد و در اکتبر ۲۰۱۶ توسط ایالات متحده تقویت شد، ارائه شد. در پی مقاومت قوی نیروهای یمنی، ائتلاف در ماههای اخیر بهویژه پس از شکست محاصره در صنعا، حملات هوایی بیشتری به شهرهای استراتژیک و بنادر انجام داده است.
سخنگوی همچنین تأکید کرد که تداوم این حملات باعث تشدید بحران انسانی در مناطق آسیبپذیر شده و نیاز به حمایت بینالمللی برای حفاظت از غیرنظامیان را دوچندان میکند. او خواستار توقف فوری حملات و بازگشت به مذاکرات صلحی شد.
وزارت دفاع عربستان سعودی روز پنجشنبه اعلام کرد که با تهدید موشکی گروه حوثی از یمن به سمت پایتخت ریاض مقابله کرده است. به گفتهٔ سخنگوی وزارت، سرلشکر ترکی المالکی، ارزیابی اولیه نشان میدهد که قطعات موشک سقوط کرده و خسارات مادی در حال بررسی است. شاهدان از آژانسهای خبری از شنیده شدن صدای انفجار شدید در ریاض خبر دادند.
پیش از این، دفاع مدنی سعودی در پلتفرم «ایکس» هشدار «برای اطلاع از خطر» در ریاض منتشر کرد و چند دقیقه بعد با پستی دیگر تأیید کرد که خطر برطرف شده است. همچنین دفاع مدنی در استان وادی الدواسر در منطقهٔ ریاض از خطر احتمالی هشدار داد. در هفتههای اخیر، گروه حوثی حملات موشکی و پهپادی خود را به شهرها، فرودگاهها، بنادر و تأسیسات نفتی عربستان سعودی تشدید کرده است. عربستان سعودی اعلام کرد که در روزهای گذشته چندین موشک و پهپاد را که قصد هدف قرار دادن تأسیسات در ریاض، منطقهٔ شرقی و منطقهٔ جنوبی کشور را داشتند، رهگیری و نابود کرده است. پیش از این، ریاض هدف حملات مکرری قرار گرفته بود که شامل هدف قرار دادن فرودگاه بینالمللی ملک خالد و یک ساختمان اداری متعلق به شرکت آرامکو در پایتخت میشد.
عربستان سعودی همچنین اعلام کرد که عملیاتی را علیه زیرساختهای نظامی حوثیها اجرا کرده و از عملیات میدانی نیروهای دولتی یمن در برابر گروه حوثی حمایت کرده است. این عملیات بخشی از تلاش گستردهتری برای تضعیف تواناییهای حوثیها و پشتیبانی از نیروهای دولتی یمن به شمار میرود. این اقدامات در شرایطی انجام میشود که تنشها بین عربستان سعودی و حوثیهای متحد با ایران در هفتههای اخیر افزایش یافته است.
مقامات آمریکایی اعلام کردند که رئیسجمهور ترامپ در حال بررسی عملیاتهای «سریع و شدید» علیه ایران است، هرچند او و دیگر مسئولان ارشد ایالات متحده پیشتر گفتند نیازی به ازسرگیری حملات ندارند.
سخنان مشابهی از سوی مقامات اسرائیلی نیز شنیده شد که نشان میدهد این بررسیها با هماهنگی دو کشور پیش میرود.
یک منبع دیپلماتیک افزود که رهبران جمهوری اسلامی میتوانند از اهداف این حملات باشند.
استاد روابط بینالملل، جهانبخش ایزدی، تاکید کرد که قرار گرفتن ایران در وضعیت نه جنگ و نه صلح، کشور را در بلاتکلیفی مطلق فرو میبرد. او توضیح داد که در چنین شرایطی، ایران نه از پایان احتمالی درگیری مطلع است و نه از برنامههای دشمن اطلاعات دقیقی دارد، به ویژه آنکه طرف مقابل نیز از راهبرد ابهام بهره میبرد.
ایزدی سه سناریوی احتمالی برای خروج از این بنبست پیشنهاد کرد. نخست، ایران میتواند در موضوعات مورد مناقشه مانند برنامه موشکی، پرونده هستهای، نیروهای نیابتی و سیاست خارجی، امتیازات راهبردی به آمریکا واگذار کند، هرچند او اشاره کرد که مذاکرات تاکتیکی نمیتوانند نتایج راهبردی به همراه داشته باشند و مقامات ایرانی در هیچیک از این حوزهها آمادگی ارائه چنین امتیازاتی را ندارند. سناریوی دوم، که او آن را خطرناکتر میداند، حمله پیشدستانه یا اتخاذ دکترین تهاجمی از سوی ایران است. در این صورت، غرب میتواند اقدامات خود را به عنوان دفاع توجیه کند و ایران علاوه بر هزینههای مادی و تلفات انسانی، با پیامدهای سیاسی و دیپلماتیک بیشتری نیز مواجه خواهد شد.
سناریوی سوم، ادامه وضعیت موجود است که به تدریج کشور را به فرسایش و زوال میکشاند و پیامدهای گستردهای در سطوح داخلی، منطقهای و بینالمللی به همراه خواهد داشت. او همچنین به اظهارات ترامپ اشاره کرد که آمریکا به جای رضایت از امتیاز ۹۳ درصدی، خواهان دستیابی به امتیاز ۱۰۰ درصدی است، امری که نشاندهنده پیگیری اهداف راهبردی واشنگتن در این منازعه است.