نرخ رسمی دلار ۱.۸۵ میلیون ریال است و بازار آزاد حدود ۲.۷ میلیون؛ فاصله نزدیک ۴۵ درصد

بانک مرکزی ایران روز دوشنبه ۴ آبان ۱۴۰۵ (۲۶ اکتبر ۲۰۲۶) نرخ رسمی هر دلار را ۱ میلیون و ۸۵۶ هزار و ۷۶۵ ریال اعلام کرد؛ در همان روز، بازار آزاد دلار حدود ۲.۷ تا ۲.۷۳ میلیون ریال گزارش شده است. یعنی قیمت بازار حدود ۴۵ تا ۴۷ درصد بالاتر از نرخ رسمی است. همزمان، تورم سالانه‌ی شهریور ۷۳.۶ درصد اعلام شده و عبدالناصر همتی، رئیس کل بانک مرکزی، می‌گوید ذخایر ارزی برای تأمین واردات کافی است.

دو نرخ، دو واقعیت متفاوت

نرخ رسمی در گزارش ترند، نرخ اعلامی بانک مرکزی است که بر پایه‌ی آن سامانه‌ی «سنا» برای صرافی‌ها نیز اعمال می‌شود. بر همین اساس، دلار در ۴ آبان نسبت به روز قبل حدود ۰.۲ درصد بالا رفته است. نرخ بازار آزاد اما نه از بانک مرکزی، بلکه از گزارش همان خبرگزاری درباره‌ی «بازار سیاه» آمده و فقط یک منبع آن را تأیید می‌کند؛ بنابراین باید آن را برآورد بازه‌ای دید، نه قیمت یک معامله‌ی مشخص یا میانگین کل بازار.

رقم‌ها در هفته‌های اخیر چه می‌گویند؟

رویترز ۱۲ مهر (۴ اکتبر) نوشت نرخ بازار آزاد دلار بر پایه‌ی سایت بونبست در روز شنبه حدود ۲.۶۸۸ میلیون ریال بوده و در روز جمعه ۲.۶۳۲ میلیون ریال. سایت «الان‌چند» همان روز عدد ۲.۶۹۵ میلیون ریال را نشان می‌داد. چون منبع و روش جمع‌آوری این سایت‌ها با گزارش ترند یکی نیست، مقایسه‌ی مستقیم آن‌ها با بازه‌ی ۴ آبان فقط می‌تواند نشان دهد که بازار آزاد در همان محدوده‌ی اوایل مهر مانده است، نه اینکه رقم دقیق جابه‌جا شده باشد.

مهدی دارابی، مشاور رئیس کل بانک مرکزی در امور ارزی، در تلویزیون دولتی گفت افت ریال موقتی است و بخشی از آن را به «پیش‌بینی‌های نادرست مقام‌های آمریکایی درباره‌ی فروپاشی اقتصاد ایران» نسبت داد. بانک مرکزی همچنین اعلام کرده بود تا ۲ میلیارد دلار از راه بانک‌های دولتی می‌فروشد؛ میزان فروش واقعی در منابع موجود اعلام نشده است.

ذخایر ارزی و تورم

همتی در گفت‌وگو با بلومبرگ، در حاشیه‌ی نشست سالانه‌ی صندوق بین‌المللی پول و بانک جهانی، گفت ذخایر ارزی ایران برای تأمین واردات «تا پایان دوره‌ی ریاست‌جمهوری ترامپ و پس از آن» کافی است. او پیش‌بینی آمریکا درباره‌ی فروپاشی اقتصاد ایران در دو هفته را «توهم» خواند و گفت درآمد نفت سهم محدودی از بودجه‌ی دولت دارد. رقم ذخایر در منابع موجود اعلام نشده و بنابراین کفایت آن را نمی‌توان مستقل تأیید کرد.

به گزارش رویترز، آمریکا از ژوئیه ۲۰۲۶ محاصره‌ی بندرهای ایران را از سر گرفته و صادرات دریایی نفت خام، طبق داده‌ی شرکت ورتکسا، در هفته‌ی دوم سپتامبر به صفر رسیده است. تورم ۷۳.۶ درصدی شهریور نرخ سالانه است و نباید با تغییر ماهانه قیاس شود؛ به نوشته‌ی تهران‌تایمز، تورم پس از جنگ ۴۰ روزه شتاب گرفته و در سه ماه منتهی به پایان شهریور کند شده بود.

چه چیزی روشن نیست؟

سه نکته بی‌پاسخ مانده است: میزان دلار فروخته‌شده در برنامه‌ی ۲ میلیارد دلاری، رقم ذخایر ارزی و منبع دقیق نرخ بازار آزاد در گزارش ۴ آبان. تا زمان انتشار این خبر، بانک مرکزی آمار رسمی تازه‌ای درباره‌ی این سه مورد در منابع بررسی‌شده منتشر نکرده است. این گزارش توصیه‌ی خرید یا فروش نیست و فقط وضعیت دو نرخ را در تاریخ مشخص ثبت می‌کند.