ادعای OpenAI درباره رد «فرضیه زمان نمایی»؛ الگوریتمی ساخته‌شده با هوش مصنوعی که هنوز در آزمون داوران است

OpenAI اعلام کرده است که یکی از دستاوردهای تازه‌اش، الگوریتمی ساخته‌شده با کمک هوش مصنوعی برای شمارش جواب‌های فرمول‌های منطقی است که اگر درست از آب درآید، یکی از باورهای چندده‌ساله نظریه پیچیدگی را رد می‌کند. این ادعا هنوز داوری مستقل را پشت سر نگذاشته و حتی پژوهشگرانی که بررسی آن را سازمان می‌دهند، تأکید کرده‌اند که مشارکتشان به معنای تأیید نیست.

چه ادعایی مطرح شده است؟

بر پایه‌ی یادداشت OpenAI در مخزن عمومی «openai/math»، ادعا این است که برای هر k ثابت، یک ماشین قطعی (نه تصادفی) می‌تواند تعداد دقیق جواب‌های یک فرمول k-CNF با n متغیر را در زمانی بشمارد که از نظر مجانبی زیر سقف نمایی «کامل» است. پیامد آن برای k برابر ۳، به گزارش منابع خبری، رد فرضیه‌ی زمان نمایی (ETH) خواهد بود. باید تأکید کرد که این یک کران نظری مجانبی است، نه سرعت‌گیری قابل اندازه‌گیری در نرم‌افزار واقعی.

OpenAI می‌گوید ادعا با ابزار اثبات صوری Lean هم بررسی شده است. اما صوری‌سازی فقط درستی استدلال نسبت به گزاره‌ی صوری را تضمین می‌کند؛ اینکه آن گزاره دقیقاً همان مسئله‌ی موردنظر را بیان کند، نیاز به بازبینی انسانی دارد. در جریان تهیه‌ی این گزارش، فایل PDF دست‌نوشته در دسترس ما رندر نشد و متن آن خوانده نشد؛ جزئیات فنی بالا از یادداشت دامنه و گزارش‌های خبری گرفته شده است.

پیشینه و تاریخچه

فرضیه‌ی زمان نمایی را راسل ایمپالیاتزو و رامامومورتی پاتوری مطرح کردند و بر اساس گفته‌ی ریان ویلیامز به الجزیره، از اواخر دهه‌ی ۱۹۹۰ به‌طور گسترده درست فرض می‌شده است. بخش بزرگی از نظریه‌ی پیچیدگی ریزدانه روی این فرض بنا شده است: بسیاری از کران‌های پایین شرطی برای مسائل دیگر با تکیه بر آن اثبات شده‌اند. به همین دلیل رد آن، اگر تأیید شود، پیامدهای زنجیره‌ای دارد، هرچند سه پژوهشگر یادشده خودشان گفته‌اند ایده‌ها و تحویل‌های مرتبط با ETH حتی در صورت رد فرضیه ارزش خود را حفظ می‌کنند.

مسیر OpenAI در ریاضیات و علوم در ماه‌های اخیر ناهموار هم بوده است:

1. فوریه ۲۰۲۶OpenAI از کاری در فیزیک نظری (فرمول گلوئون) خبر داد که به گفته‌ی منابع، الگو را GPT-5.2 Pro شناسایی و اثبات را یک مدل داخلی تولید کرد.
2. ۷ اکتبر ۲۰۲۶طبق تاریخچه‌ی مخزن ریاضی OpenAI، سه دست‌نوشته پس از کشف یک خطای علامت پس گرفته شد و ۱۴ دست‌نوشته‌ی دیگر اصلاح شد. نسخه‌ی کش‌شده‌ای که ما دیدیم تازه نبود و فقط همین ورودی را نشان می‌داد.
3. ۱۵ اکتبر ۲۰۲۶بنیاد سیمونز، Anthropic و OpenAI از ۱۵ میلیون دلار برای ریاضیات در عصر هوش مصنوعی خبر دادند (به نقل از گزارش وین‌بازر).
4. ۲۵ و ۲۶ اکتبر ۲۰۲۶دست‌نوشته‌ی «فرضیه‌ی زمان نمایی نادرست است» با تاریخ ۲۵ اکتبر و اعلام عمومی در ۲۶ اکتبر. اختلاف جزئی این دو تاریخ در منابع را نتوانستیم رفع کنیم.

این سابقه نشان می‌دهد چرا احتیاط لازم است: همان مخزن چند هفته پیش ثبت کرده بود که چند نتیجه به‌خاطر خطا پس گرفته شده‌اند. این به معنای نادرستی ادعای تازه نیست، اما یادآوری می‌کند که اعلام اولیه و نتیجه‌ی تأییدشده دو چیز متفاوت‌اند.

داوری و اختلاف‌نظر

به گزارش وین‌بازر، ایمپالیاتزو، پاتوری و ویلیامز (MIT) بررسی ادعا را از طریق نامه‌ای سرگشاده سازمان می‌دهند و نوشته‌اند: «مشارکت ما نباید گواهی بر ادعا تلقی شود.» ویلیامز به الجزیره گفته است: «در حال بررسی اثبات هستیم تا ببینیم تاب می‌آورد یا نه» و رد تأییدشده را «تحولی بزرگ» خوانده است. به نوشته‌ی همان منابع، OpenAI به درخواست این پژوهشگران مواد را فوراً عمومی کرده است.

دو ادعای دیگر در همان اعلام آمده‌اند: اثبات حدس هموارسازی موضعی در تحلیل هارمونیک (که الکس ایوسویچ از دانشگاه راچستر به الجزیره «تحولی تاریخی» نامید) و ساختاری دقیق برای نظریه‌های میدان کوانتومی برهم‌کنشی چهاربعدی. بخش فیزیک فقط با گروهی از متخصصان به اشتراک گذاشته شده و پیتر وویت (کلمبیا) به نبود تعریف‌های دقیق عمومی و جزئیات فنی برای ارزیابی آن انتقاد کرده است. این دو ادعا تأییدنشده‌اند و در این گزارش ارزیابی نمی‌شوند.

بازار و سهام

OpenAI شرکت بورسی نیست و منابع خوانده‌شده واکنش بازاری مشخصی به این اعلام گزارش نکرده‌اند؛ پیامد بازاری مستقیم گزارش نشده و واکنش بازار تأییدنشده است. برای رصد بازار فناوری می‌توانید از نقشه بازار رونما و صفحه‌ی سهام استفاده کنید. زمینه‌ی مالی این شرکت را در گزارش مذاکره‌ی OpenAI برای جذب ۳۰ میلیارد دلار بخوانید.

تأثیر و راهکارها

اگر ادعا تأیید شود، اثر آن بیش از آنکه صنعتی باشد، نظری است: بازنگری در مرز الگوریتم‌های شمارش و کران‌های شرطی وابسته به ETH. اثر فوری بر امنیت سایبری یا زنجیره‌ی تأمین سخت‌افزار از منابع خوانده‌شده برنمی‌آید و ادعایی در این باره نمی‌کنیم. اثر دیگر روش‌شناختی است: اگر مدل‌های هوش مصنوعی بتوانند ادعاهای ریاضی در این سطح تولید کنند، مسئله‌ی داوری، اعتبار و دسترسی به اثبات‌ها به چالشی عملی تبدیل می‌شود. این موضوع با بحث ایمنی آموزش مدل‌های مرزی که در گزارش آموزش آفلاین مدل‌های OpenAI آمده هم‌افق است. برای ایران، کانال اثر مستندی در منابع دیده نشد.

توصیه‌های عملی

توسعه‌دهندگان و مدیران فنی: تا پایان داوری، بر این نتیجه تصمیم فنی یا معماری نگذارید؛ این کران مجانبی است و ادعای بهبود عملی نیست. مواد عمومی (دست‌نوشته و فایل‌های Lean) برای بازبینی مستقل در دسترس‌اند. سرمایه‌گذاران و فعالان بازار: رصد کنید که آیا بررسی‌کنندگان مستقل نتیجه را تأیید یا رد می‌کنند و آیا OpenAI نتایج را پس می‌گیرد؛ ریسک اصلی اعتبار علمی و پس‌گرفتن نتایج است. توصیه‌ی خرید یا فروش نداریم. کاربران و کسب‌وکارها: خبرهای «هوش مصنوعی مسئله‌ای را حل کرد» را تا زمان تأیید مستقل با احتیاط بخوانید و میان اعلام شرکت و نتیجه‌ی داوری‌شده تفاوت بگذارید.

جمع‌بندی و محدوده قطعیت

آنچه قطعی است: OpenAI ادعا و مواد مربوط را منتشر کرده و پژوهشگران برجسته مشغول بررسی‌اند. آنچه نامعلوم است: درستی اثبات، نام مدل، و اینکه آیا گزاره‌ی صوری دقیقاً همان مسئله را بیان می‌کند. شاخص‌های آینده: بیانیه‌ی نتیجه‌ی بررسی از ایمپالیاتزو، پاتوری و ویلیامز، بازنگری‌های مخزن OpenAI، و پیگیری مستقل روی ادعاهای فیزیک و تحلیل هارمونیک.