موج تازه جنگ سودان؛ ۵۵ هزار نفر به چاد گریختند

بیش از ۵۵ هزار نفر از ابتدای سال ۲۰۲۶ از سودان به چاد گریخته‌اند؛ موج تازه‌ای از آوارگی که نشان می‌دهد با گذشت بیش از سه سال از آغاز جنگ، مرزهای بحران همچنان در حال گسترش است. کمیساریای عالی سازمان ملل برای پناهندگان می‌گوید بخش بزرگی از تازه‌واردان از دارفور و کردفان آمده‌اند؛ مناطقی که درگیری و ناامنی زندگی غیرنظامیان را مختل کرده است.

چاد از نخستین ماه‌های جنگ یکی از اصلی‌ترین مقصدهای پناهجویان سودانی بوده است. بر پایه داده‌های UNHCR، از آوریل ۲۰۲۳ تاکنون نزدیک به یک میلیون پناهجو از سودان وارد این کشور شده‌اند. چاد پیش از آغاز جنگ نیز میزبان جمعیت بزرگی از پناهجویان سودانی بود و اکنون باید هم‌زمان پاسخ‌گوی نیاز تازه‌واردان و جوامع محلی باشد.

فرار از دارفور و کردفان ادامه دارد

جنگ سودان در آوریل ۲۰۲۳ با درگیری میان ارتش سودان و نیروهای پشتیبانی سریع آغاز شد. آنچه در ابتدا نبردی بر سر قدرت در خارطوم بود، به‌سرعت به مناطق دیگر کشیده شد. دارفور به یکی از اصلی‌ترین کانون‌های خشونت تبدیل شد و کردفان نیز در مراحل بعدی جنگ اهمیت بیشتری پیدا کرد.

برای غیرنظامیان، جابه‌جایی خطوط نبرد به معنای تکرار یک الگوی آشناست: خروج از روستا یا شهر، حرکت به سمت مناطق امن‌تر و در نهایت عبور از مرز در صورتی که امکان ماندن در داخل سودان وجود نداشته باشد. رقم ۵۵ هزار نفر، تعداد ثبت‌شده در موج تازه سال جاری است و نه برآورد کل کسانی که در داخل یا خارج سودان آواره شده‌اند.

شرق چاد زیر فشار جمعیتی

بخش عمده پناهجویان از گذرگاه‌های شرقی وارد چاد می‌شوند. این مناطق از نظر زیرساخت، منابع آب، خدمات درمانی و فرصت‌های اقتصادی ظرفیت محدودی دارند. ورود ده‌ها هزار نفر در مدت کوتاه، فشار را نه فقط بر اردوگاه‌ها بلکه بر روستاها و شهرهای میزبان افزایش می‌دهد.

سازمان‌های امدادی باید برای تازه‌واردان سرپناه، آب سالم، غذا، خدمات پزشکی و حفاظت فراهم کنند. در عین حال، بخشی از جمعیت میزبان نیز خود با فقر و ناامنی غذایی روبه‌رو است. اگر کمک‌ها فقط به اردوگاه‌ها محدود شود و نیاز جامعه محلی نادیده بماند، رقابت بر سر منابع محدود می‌تواند تنش‌های تازه‌ای ایجاد کند.

کمبود پول به مسئله فوری تبدیل شده است

UNHCR هشدار داده کاهش منابع مالی، ظرفیت پاسخ انسانی را محدود کرده است. این مسئله در زمانی رخ می‌دهد که نیازها کمتر نشده‌اند. هر موج تازه پناهجو به معنی نیاز به فضای اسکان بیشتر، مراکز درمانی، امکانات آموزشی برای کودکان و شبکه گسترده‌تر توزیع کمک است.

کمبود بودجه معمولاً خود را به شکل کاهش سهمیه‌ها، تأخیر در ایجاد زیرساخت یا محدودشدن خدمات نشان می‌دهد. برای خانواده‌ای که پس از روزها فرار به مرز رسیده، این تفاوت می‌تواند به معنای نبود سرپناه مناسب، فاصله بیشتر تا درمانگاه یا دشواری در دسترسی به غذای کافی باشد.

زنان و کودکان در معرض آسیب بیشترند

در بحران‌های طولانی، آوارگی فقط جابه‌جایی جغرافیایی نیست. خانواده‌ها شبکه حمایتی، درآمد، مدرسه و دسترسی منظم به درمان را از دست می‌دهند. زنان و کودکان در مسیرهای فرار و پس از ورود به اردوگاه‌ها با خطرهای بیشتری از جمله سوءتغذیه، بیماری، خشونت و قطع آموزش مواجه‌اند.

برای کودکی که چند بار در داخل سودان جابه‌جا شده و سپس از مرز عبور کرده، بازگشت به آموزش یا مراقبت پزشکی ممکن است ماه‌ها طول بکشد. به همین دلیل، سازمان‌های امدادی بر این نکته تأکید می‌کنند که بحران سودان تنها مسئله تأمین غذای اضطراری نیست؛ پیامدهای آن می‌تواند برای یک نسل ادامه پیدا کند.

پایان موج آوارگی به میدان جنگ بستگی دارد

تا زمانی که امنیت در دارفور و کردفان تثبیت نشود، انتظار توقف کامل حرکت پناهجویان واقع‌بینانه نیست. تغییر کنترل شهرها، حمله به مسیرهای ارتباطی یا افزایش خشونت علیه غیرنظامیان می‌تواند در مدت کوتاهی موج دیگری به سمت مرز ایجاد کند.

دو شاخص در هفته‌ها و ماه‌های آینده اهمیت دارد: مسیر درگیری در مناطق غربی و مرکزی سودان و میزان منابعی که برای عملیات انسانی در چاد فراهم می‌شود. آنچه اکنون قطعی است این است که جنگ سودان مدت‌هاست از مرزهای این کشور عبور کرده و هزینه انسانی آن را کشورهای همسایه نیز می‌پردازند.