پنج وام‌گیرنده‌ی بزرگ بیش از ۹۰ درصد وام‌های دلاری بانک صادرات را گرفته‌اند

بررسی همشهری‌آنلاین از تازه‌ترین فهرست منتشرشده‌ی تسهیلات کلان بانک‌ها نشان می‌دهد پنج وام‌گیرنده‌ی بزرگ هر بانک، بخش عمده‌ی وام‌های دلاری بانک‌های صادرات، تجارت و ملت را گرفته‌اند: بیش از ۹۰ درصد در صادرات، حدود ۷۶ درصد در تجارت و حدود ۴۹ درصد در ملت. شرکت‌های نفتی، پتروشیمی‌ها و شهرداری‌ها در صدر فهرستند. گزارش تاریخ داده‌ها را مشخص نکرده است.

سه بانک، سه سطح تمرکز

در بانک صادرات تمرکز از دو بانک دیگر بیشتر است. از ۸۸٫۴ هزار میلیارد تومان تسهیلات دلاری، ۴۱٫۷ هزار میلیارد تومان به شرکت ملی نفت ایران و ۲۴٫۳ هزار میلیارد تومان به راه‌آهن شهری تهران و حومه رسیده است. با جمع این دو رقم، حدود ۶۶ هزار میلیارد تومان یا نزدیک به سه‌چهارم تسهیلات دلاری بانک به دو دریافت‌کننده تعلق دارد (محاسبه‌ی رونما). سه ذی‌نفع بعدی گروه گسترش نفت و گاز پارسیان با ۸٫۱، آلومینیوم ایران با ۴٫۱ و شایان‌گستر ارومیه با ۱٫۹ هزار میلیارد تومان هستند.

در بانک تجارت پنج شرکت بزرگ شامل پتروشیمی گچساران، گل‌گهر، پالایش گاز بیدبلند خلیج فارس، گروه غذایی صنایع تبریز و کاشی و سرامیک آرین‌تاک‌اند. دو شرکت پتروشیمی گچساران و پالایش گاز بیدبلند از زیرمجموعه‌های صنایع پتروشیمی خلیج فارس هستند و مجموع وام‌های این دو شرکت ۱۳٫۱ هزار میلیارد تومان می‌شود (جمع رونما از ارقام ۸ و ۵٫۱). این دو شرکت با هم حدود ۳۶ درصد کل تسهیلات دلاری بانک تجارت را گرفته‌اند (محاسبه‌ی رونما).

بانک ملت از این نظر پراکنده‌تر است و فهرست پنج وام‌گیرنده‌ی بزرگ آن شامل یک شرکت توسعه‌ی نفت و گاز، یک پتروشیمی، پارس ایزوتوپ و دو شهرداری است: توسعه نفت و گاز مپنا ۷٫۸، پتروشیمی تبریز ۵٫۲، شهرداری کرمانشاه ۴٫۲، پارس ایزوتوپ ۳٫۹ و شهرداری تبریز ۲٫۸ هزار میلیارد تومان. پارس ایزوتوپ در مجموع ۲۱ فقره وام دلاری به ارزش ۱۲٫۸ هزار میلیارد تومان گرفته که یک فقره‌ی آن ۳٫۹ هزار میلیارد تومان است.

مدت بازپرداخت: از یک سال تا بیش از دوازده سال

مدت بازپرداخت در فهرست‌ها یکسان نیست. شرکت ملی نفت ایران و آلومینیوم ایران برای وام‌های بانک صادرات یک سال، شایان‌گستر ارومیه یک سال و پنج ماه و راه‌آهن شهری تهران و حومه دو سال و شش ماه فرصت دارند. گروه گسترش نفت و گاز پارسیان سه قرارداد چهارساله و یک قرارداد یک‌ساله دارد. در بانک تجارت مهلت‌ها بلندتر است: پتروشیمی گچساران بیش از ۱۲ سال، پالایش گاز بیدبلند بیش از ۱۱ سال، گل‌گهر بیش از ۱۰ سال، گروه غذایی صنایع تبریز ۸ سال و آرین‌تاک ۷ سال. در بانک ملت مهلت‌ها بین ۴٫۷ و ۷ سال است.

آنچه از این ارقام نمی‌توان نتیجه گرفت

تمرکز وام در چند وام‌گیرنده‌ی بزرگ، به‌خودی‌خود تخلف یا ناکارآمدی را ثابت نمی‌کند؛ وام‌های ارزی کلان معمولاً به شرکت‌های بزرگ می‌رسد و هدف و شرایط هر وام در گزارش نیامده است. مشخص نیست داده‌ها به چه تاریخی تعلق دارند و آیا مانده‌ی وام‌ها را نشان می‌دهند یا مبلغ اولیه را. گزارش نرخ تبدیل ارز برای تومانی‌کردن مبلغ‌ها را هم اعلام نکرده، پس رقم دلاری وام‌ها از آن به‌دست نمی‌آید. توضیحی از بانک‌ها یا بانک مرکزی درباره‌ی این فهرست‌ها نیز منتشر نشده است. مجموع اعلام‌شده برای پنج وام‌گیرنده‌ی بانک‌های صادرات و ملت با جمع ارقام گردشده‌ی همان پنج نفر حدود ۰٫۲ هزار میلیارد تومان تفاوت دارد؛ این اختلاف به گرد کردن ارقام برمی‌گردد.

پیش‌تر رونما درباره‌ی محدودیت‌های تازه برای بدهکاران غیرجاری بانکی هم گزارش داده بود.