اصلاح‌طلب و اصولگرا هر دو مذاکره با آمریکا را مجاز می‌دانند، اما بر سر شرطش اختلاف دارند

روزنامه اعتماد در گفت‌وگو با سه چهره سیاسی از دو جناح نوشته است که هم اصلاح‌طلبان و هم بخشی از اصولگرایان سنتی مذاکره با آمریکا را مجاز می‌دانند، اما بر سر هدف، شرط و مرجع تصمیم اختلاف دارند. حسین نورانی‌نژاد از حزب اتحاد ملت، اسدالله بادامچیان از حزب موتلفه و علی صوفی، وزیر کار دولت اصلاحات، درباره نامه جی‌دی ونس به محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، سخن گفته‌اند.

موضع دولت و اصلاح‌طلبان: توافق مقصد است

حسین نورانی‌نژاد، قائم‌مقام حزب اتحاد ملت، به اعتماد گفت در برابر جنگ «سه رویکرد» وجود دارد: تسلیم، جنگ‌طلبی و رویکردی که حتی در صورت تحمیل جنگ، هدف نهایی را رسیدن به «توافقی منطقی و پایدار» می‌داند. به گفته او، دولت پزشکیان این رویکرد سوم را دنبال می‌کند و با «جریان‌های تندرو و ارگان‌هایی نظیر صداوسیما» که از «خروج از ان‌پی‌تی» سخن می‌گویند، تفاوت آشکار دارد. او تأکید کرد منظورش از «قابل اجتناب بودن جنگ» مقصر دانستن ایران نیست و آمریکا را متجاوز می‌داند.

علی صوفی نامه ونس را دارای «پنج محور» دانست: مذاکره مستقیم، آمادگی برای حل سریع مشکلات، رفع محاصره و بازگشایی هرمز. او گفت براساس اعلام دبیر شورای عالی امنیت ملی، ایران اکنون «در مرحله پاسخگویی» است، و در گفت‌وگو با جماران افزود تندرو باید کنترل شود «اما نه به این ترتیب که ابتدا آن‌ها را کنترل کنیم و بعد مذاکره کنیم؛ مذاکره باید جریان داشته باشد». صوفی احتمال داد پرونده هسته‌ای هم به میز بیاید، هرچند ورود آن ممکن است با «اما و اگرهایی» روبه‌رو شود.

مخالفان و منتقدان: «ابزار» بودن مذاکره و خطر فریب

اسدالله بادامچیان، رئیس شورای مرکزی حزب موتلفه، مذاکره را «نه هدف و اصل ذاتی» بلکه «ابزاری منوط به تحقق منافع ملی» خواند. او با یادآوری بدعهدی‌های آمریکا هشدار داد جمهوری اسلامی «نباید در دام سناریوهای فریبکارانه» بیفتد، اما اگر «روزنه‌ای واقعی» باشد می‌توان از آن بهره برد. به گفته او، پیام ونس نشانه «ناکامی در استراتژی پیشین» واشنگتن است و تا روشن نشدن متن نامه نمی‌توان «قضاوت قطعی» کرد. بادامچیان تصریح کرد پرونده‌هایی مانند مذاکره «فرایندی کاملاً حاکمیتی» است و فصل‌الخطاب آن با رهبر انقلاب است.

در منابع بررسی‌شده، واکنش مستقیم جبهه پایداری یا نمایندگان تندرو به این سه گفت‌وگو یافت نشد. الجزیره به نقل از سینا طوسی، پژوهشگر مرکز سیاست بین‌المللی، نوشته هر توافقی باید پشتیبانی نهاد امنیتی‌نظامی را داشته باشد و او تفاوت نقش رضایی، قالیباف و پزشکیان را «تقسیم مسئولیت در فرایندی هماهنگ» می‌بیند، نه رقابت مراکز قدرت.

واکنش‌های بین‌المللی

الجزیره می‌نویسد میانجی‌هایی از جمله قطر و پاکستان برای پیشگیری از حمله تازه آمریکا فعال‌اند و نشانه‌های «تشدید عمده درگیری» وجود دارد. جنگ با حمله آمریکا و اسرائیل در ۹ اسفند ۱۴۰۴ (۲۸ فوریه ۲۰۲۶) آغاز شده است. موضع رسمی تازه‌ای از تهران یا واشنگتن درباره پاسخ به نامه ونس منتشر نشده است.

چه چیزی هنوز روشن نیست؟

متن نامه ونس منتشر نشده و روایت‌ها درباره محتوای آن، از جمله جای پرونده هسته‌ای، دست‌دوم است. مشخص نیست پاسخ ایران چه زمانی و با چه ترکیبی از شرط‌ها داده می‌شود، اختیارات تازه‌ای که پزشکیان از آن سخن گفته چه موضوع‌هایی را شامل می‌شود و منتقدان تندرو چه موضعی رسمی در برابر این گفت‌وگوها دارند. این گزارش، دیدگاه‌های گفته‌شده را به گویندگان نسبت می‌دهد و آن‌ها را تصمیم رسمی نظام نمی‌داند. پیش‌تر درباره اختیارات مذاکره پزشکیان و نقش رضایی و قالیباف گزارش داده‌ایم.