آمریکا تسهیل تحریم «ناوگان سایه» را بررسی می‌کند؛ نفت ایران همچنان تحریم می‌ماند

دولت دونالد ترامپ در حال بررسی تسهیل تحریم نفتکش‌های موسوم به «ناوگان سایه» است؛ شناورهایی که در سال‌های گذشته نفت و فرآورده‌های نفتی ایران، روسیه و ونزوئلا را جابه‌جا کرده‌اند. یک مقام آمریکایی که نامش اعلام نشده، روز چهارشنبه ۲۲ مهر گفت هدف، پایین آوردن کرایه حمل دریایی است که به رکورد رسیده و «بیرون آوردن فرآورده‌ها و نفت خام بیشتر از خلیج فارس».

به گفته این مقام، گفت‌وگوها بر این متمرکز است که کشتی‌های قبلاً تحریم‌شده اجازه حمل «نفت قانونی» را پیدا کنند؛ یعنی نفت خام یا فرآورده‌ای که خود مشمول تحریم آمریکا نیست. نفت ایران و روسیه همچنان زیر تحریم باقی می‌ماند. شرکت‌هایی که بخواهند از این کشتی‌ها استفاده کنند باید از وزارت خزانه‌داری آمریکا مجوز بگیرند. کاخ سفید فوراً به درخواست اظهارنظر پاسخ نداد.

به گفته یک مؤسسه پژوهشی انرژی، کریس رایت، وزیر انرژی آمریکا، نیز در پیامی ویدیویی به کنگره جهانی نفت در ریاض گفته است دولت درباره این تسهیل گفت‌وگو می‌کند. نسخه کامل این ویدیو منتشر نشده و وزارت انرژی آمریکا گفته ویدیو در دسترس نیست.

واکنش بازار نفت

قیمت نفت در معاملات اولیه پنجشنبه ۲۳ مهر بیش از یک دلار کاهش یافت. تا ساعت ۰۱:۱۶ به وقت گرینویچ، نفت برنت با ۱.۳۹ دلار (۱.۳۱ درصد) کاهش به ۱۰۴.۶۷ دلار و نفت آمریکا (WTI) با ۱.۰۲ دلار (۱.۰۷ درصد) کاهش به ۹۴.۰۷ دلار در هر بشکه رسید. این افت پس از آن رخ داد که WTI روز قبل، در پی حمله حوثی‌ها به ساختمان آرامکو و غرق شدن دو کشتی در نزدیکی تنگه هرمز، به بالاترین سطح سه هفته اخیر رسیده بود.

چرا اثرش احتمالاً محدود است

تحلیلگران تردید دارند این تصمیم، اگر گرفته شود، کرایه حمل را به‌طور محسوس پایین بیاورد. تحلیلگران بازار انرژی می‌گویند رفع این محدودیت «بعید است یک‌شبه ظرفیت معناداری به ناوگان اصلی اضافه کند»، اما ممکن است «تعداد کمی نفتکش اضافه» برای برخی سفرهای کوتاه در تنگه هرمز آزاد کند. منابع دریایی هم گفته‌اند بیمه‌گران کشتی همچنان ملزم به رعایت مقررات اتحادیه اروپا و بریتانیا هستند؛ بنابراین کاهش گسترده کرایه حمل محتمل نیست.

این گفت‌وگوها پس از آن مطرح شده که ترامپ تحریم دیزل روسیه را تا ۱۸ فروردین (۷ آوریل) به‌طور موقت برداشت؛ اقدامی که با انتقاد ولودیمیر زلنسکی، کشورهای اروپایی و برخی سناتورهای جمهوری‌خواه روبه‌رو شد. وزارت انرژی آمریکا می‌گوید تسهیل تحریم ناوگان سایه به روسیه برای جابه‌جایی نفتش کمکی نمی‌کند.

پیامد برای ایران چیست

تنها یک هفته پیش، وزارت خزانه‌داری آمریکا در ۸ اکتبر ۱۷ شناور مرتبط با حمل نفت ایران را تحریم و هم‌زمان دو شناور را پس از تغییر مالکیت و خروج از این شبکه، از فهرست خارج کرد. طرح تازه نشان می‌دهد واشنگتن همان منطق را گسترش می‌دهد: تحریم روی محموله ایرانی باقی می‌ماند، اما کشتی می‌تواند با کنار گذاشتن آن محموله به بازار قانونی برگردد.

در منابع موجود هنوز جزئیاتی درباره تعداد کشتی‌ها یا شروط دقیق منتشر نشده است. اما اگر طرح اجرا شود، یک پیامد محتمل —که فعلاً استنباط است و نه خبر قطعی— این است که برخی صاحبان نفتکش‌ها حمل قانونی و کم‌ریسک را به حمل نفت تحریم‌شده ترجیح دهند. این امر می‌تواند تعداد کشتی‌های در دسترس برای صادرات نفت ایران را کمتر و هزینه حمل یا تخفیف فروش آن را بیشتر کند. برعکس، اگر کرایه جهانی پایین بیاید یا اجرای طرح محدود بماند، این اثر ناچیز خواهد بود.

آنچه باید دید

• آیا وزارت خزانه‌داری آمریکا مجوز یا راهنمای رسمی منتشر می‌کند و شروط آن چیست؟
• آیا کشتی‌هایی که سابقه حمل نفت ایران دارند مشمول این تسهیل می‌شوند یا مستثنا خواهند بود؟
• واکنش اتحادیه اروپا و بریتانیا، که قواعد بیمه کشتیرانی را تعیین می‌کنند.
• داده‌های کرایه حمل نفتکش‌ها در هفته‌های آینده.

برای سازوکار اثر تحریم نفتکش‌ها بر درآمد ارزی و بودجه ایران، تحلیل پیشین رونما را ببینید.