از ۴٬۵۹۹ ردیف تعرفه وارداتی فقط ۶۶ ردیف هنوز ارز مرکز مبادله می‌گیرند

محمدصادق مفتح، قائم‌مقام وزیر صنعت، معدن و تجارت در امور بازرگانی، شنبه ۹ آبان ۱۴۰۵ اعلام کرد از مجموع ۴٬۵۹۹ ردیف تعرفه وارداتی فقط ۶۶ ردیف مشمول دریافت ارز مرکز مبادله می‌شوند. همان روز دلار مرکز مبادله حدود ۱۸۷ هزار تومان و دلار بازار آزاد حدود ۲۷۱ هزار تومان بود. سه‌شنبه ۱۲ آبان نیز تأمین ارز از محل سپرده و صادرات خود به سامانه معاملات ارزی مرکز مبادله منتقل شد؛ یعنی مسیر تأمین ارز واردات تغییر کرده است.

چه تصمیمی گرفته شد؟

این تصمیم پس از نشست مشترک وزیر صمت و رئیس‌کل بانک مرکزی در اواخر مهر ۱۴۰۵ اتخاذ شده و هدف اعلام‌شده آن بازتنظیم منابع و مصارف ارزی و کاهش فشار تقاضا بر منابع رسمی است. به گفته مفتح، کالاهای مشمول ارز مرکز مبادله عمومیت مصرف بیشتری دارند و در زمره کالاهای اساسی و صنعتی با اثر مستقیم بر معیشت خانوارها قرار می‌گیرند. تأمین ارز دارو، مواد غذایی، نهاده‌های دامی و مواد اولیه ضروری صنایع، طبق گزارش‌های منتشرشده، در اولویت قرار گرفته است. هدف سیاست با نتیجه محقق‌شده یکی نیست و اثر آن بر بازار هنوز با داده‌ای سنجیده نشده است.

چهار اولویت ارزی چگونه تقسیم شده‌اند؟

بر پایه نامه مفتح به بانک مرکزی، ردیف‌های تعرفه در چهار اولویت دسته‌بندی شده‌اند و خرید ارز از سیستم بانکی به اولویت نخست محدود شده است. جدول زیر شمار ردیف‌های هر اولویت را نشان می‌دهد؛ سهم‌ها نسبت به کل ۴٬۵۹۹ ردیف و محاسبه رونماست.

شمار ردیف‌های اولویت‌های دوم تا چهارم روی هم ۴٬۴۹۳ است؛ در برخی گزارش‌ها از ۴٬۵۳۳ ردیف خارج‌شده از ارز بانکی سخن رفته که با کم‌کردن ۶۶ از ۴٬۵۹۹ به‌دست می‌آید. تفاوت ۴۰ ردیفی میان این دو رقم در منابع توضیح داده نشده است.

برای واردکننده چه تغییر می‌کند؟

خروج یک ردیف از ارز مرکز مبادله به معنای ممنوعیت واردات آن کالا نیست؛ تغییر در محل و شرایط تأمین ارز است. دامنه مقررات نیز به تعرفه‌هایی مربوط می‌شود که وزارت صمت مرجع مجوزدهنده ارزی آن‌هاست. واردکنندگانی که پیش از این به نرخ پایین‌تر مرکز مبادله دسترسی داشتند، اگر ارز را از مسیرهای دیگر تهیه کنند، با نرخی نزدیک‌تر به بازار آزاد روبه‌رو می‌شوند. این افزایش هزینه لزوماً به همان اندازه به قیمت نهایی نمی‌رسد؛ سهم نهاده وارداتی در بهای تمام‌شده، موجودی انبار و قدرت تقاضا اثر دارند.

تحلیل روزنامه دنیای اقتصاد نیز می‌گوید محدودیت ارز مرکز مبادله لزوماً تقاضای کل ارز را کم نمی‌کند و بیشتر مسیر تأمین را عوض می‌کند. به نوشته همین تحلیل، تداوم شکاف نرخ‌ها امتیاز دسترسی به ارز ارزان‌تر را حفظ می‌کند. این ارزیابی تحلیل است و هنوز با داده‌ای از رفتار واردکنندگان یا بازار تأیید نشده است.

سامانه مرکز مبادله چه نقشی گرفته است؟

مرکز مبادله ایران اعلام کرد از سه‌شنبه ۱۲ آبان ۱۴۰۵ امکان تأمین ارز از محل سپرده و صادرات خود (تأمین ارز اشخاص) با ثبت درخواست در سامانه معاملات ارزی این مرکز فراهم شد. برای استفاده از این قابلیت، ادمین بانک عامل باید دسترسی مربوط را از بخش «نقش‌ها» به کاربران بدهد. پیش‌تر بر پایه بخشنامه بانک مرکزی در ۵ مهر ۱۴۰۵، تأمین ارز از محل سپرده دیگران هم به مرکز مبادله منتقل شده بود و تأکید شده بود انجام آن خارج از سامانه معتبر نیست.

خط زمانی

1. ۵ مهر ۱۴۰۵بخشنامه بانک مرکزی: تأمین ارز از سپرده دیگران به سامانه معاملات ارز تجاری مرکز مبادله منتقل شد.
2. اواخر مهر ۱۴۰۵نشست مشترک وزیر صمت و رئیس‌کل بانک مرکزی درباره بازتنظیم منابع و مصارف ارزی.
3. ۹ آبان ۱۴۰۵ (۳۱ اکتبر ۲۰۲۶)مفتح: از ۴٬۵۹۹ ردیف تعرفه فقط ۶۶ ردیف مشمول ارز مرکز مبادله می‌شوند.
4. ۱۲ آبان ۱۴۰۵ (۳ نوامبر ۲۰۲۶)تأمین ارز از سپرده و صادرات خود نیز در سامانه معاملات ارزی مرکز مبادله ممکن شد.

چه چیزی هنوز روشن نیست؟

فهرست ۶۶ ردیف اولویت نخست در منابع بررسی‌شده منتشر نشده است. همچنین معلوم نیست ۴۰ ردیف اختلاف میان جمع اولویت‌ها و کل ۴٬۵۹۹ ردیف به کدام گروه تعلق دارد. داده‌ای درباره واکنش بازار آزاد، حجم ارز تأمین‌شده از مسیرهای تازه یا اثر تصمیم بر قیمت کالاهای وارداتی هم تا این زمان گزارش نشده است.