بانک جهانی: اقتصاد ایران در سال مالی جاری ۷٫۷ درصد کوچک می‌شود و تورم به ۷۴ درصد می‌رسد

بانک جهانی در گزارش اکتبر ۲۰۲۶ خود پیش‌بینی کرده است که تولید ناخالص داخلی واقعی ایران در سال مالی ۲۰۲۶/۲۷ حدود ۷٫۷ درصد کوچک شود. همین گزارش میانگین تورم سالانه را در این سال مالی ۷۴٫۲ درصد برآورد می‌کند، در حالی که برای سال قبل ۴۹٫۱ درصد را ثبت کرده بود. بانک جهانی علت را آسیب جنگ به زیرساخت‌های انرژی، صنعت و حمل‌ونقل، اختلال در تجارت و دشواری بازگرداندن درآمد صادرات می‌داند؛ عواملی که به گفته‌ی گزارش به افت شدید ارزش پول ملی انجامیده است.

بانک جهانی دقیقاً چه پیش‌بینی کرده است؟

داده‌ها از «چشم‌انداز اقتصاد کلان و فقر» ایران در نسخه‌ی اکتبر ۲۰۲۶ گرفته شده است؛ این سند در کنار گزارش منطقه‌ای بانک جهانی برای خاورمیانه، شمال آفریقا، افغانستان و پاکستان منتشر شده که در ۱۴ مهر ۱۴۰۵ (۶ اکتبر ۲۰۲۶) معرفی شد. ارقام ایران بر مبنای سال مالی ایرانی هستند و سال ۲۰۲۶/۲۷ تقریباً با دوازده ماه منتهی به اسفند ۱۴۰۵ می‌خواند. به همین دلیل نباید عدد ۷٫۷- درصد ایران را مستقیم با رقم ۲٫۱- درصد کل منطقه در سال تقویمی ۲۰۲۶ مقایسه کرد.

در جدول، همه‌ی تغییرات رشد واقعی و بر پایه‌ی قیمت ثابت‌اند، نه اسمی؛ تورم نیز میانگین سالانه است و با تغییر ماه‌به‌ماه تفاوت دارد. بر اساس همین سند، تولید ناخالص داخلی در سه‌ماهه‌ی پایانی ۲۰۲۵/۲۶ (دی تا اسفند ۱۴۰۴) بیش از ۳٫۵ درصد نسبت به مدت مشابه سال قبل کوچک شده و سرمایه‌گذاری ۱۲ درصد افت کرده بود.

کدام بخش‌ها بیشترین ضربه را می‌خورند؟

در پیش‌بینی بانک جهانی، صنعت با ۱۷٫۱- درصد بیشترین انقباض را دارد، خدمات ۱٫۳- درصد کوچک می‌شود و کشاورزی ۱٫۵ درصد رشد می‌کند. فشار از دو مسیر وارد می‌شود: نخست، خسارت به زیرساخت‌ها و اختلال تجاری که خط تولید را کند کرده است؛ دوم، کاهش واردات کالاهای واسطه‌ای و ضروری که کارخانه‌ها به آن‌ها وابسته‌اند. گزارش می‌گوید واردات این گروه‌ها به‌شدت کم شده است.

مصرف خصوصی هم پیش‌بینی می‌شود ۵٫۱ درصد کاهش یابد، پس از رشد ناچیز ۰٫۲ درصدی در سال قبل. هم‌زمان تراز حساب جاری از مازاد ۲٫۸ درصد تولید ناخالص داخلی به کسری ۰٫۶ درصد می‌رود، یعنی حتی با افت شدید واردات، کشور دیگر مازاد خارجی سال‌های قبل را ندارد.

اثر بر خانوارها: بیکاری، تورم و فقر

بانک جهانی می‌نویسد نرخ بیکاری در سه‌ماهه‌ی نخست ۲۰۲۶/۲۷ از ۷٫۳ به ۹٫۱ درصد رسیده است. نسبت شاغلان به جمعیت در سن کار نیز از ۳۷٫۵ به ۳۶٫۶ درصد کاهش می‌یابد. با خط فقر ۸٫۳ دلار در روز، که برای کشورهای با درآمد متوسط بالا به کار می‌رود، سهم فقرا از ۳۵٫۵ درصد در ۲۰۲۵/۲۶ به ۳۸٫۴ درصد می‌رسد. با خط ۴٫۲ دلار در روز سهم فقرا از ۷٫۷ به ۹٫۰ درصد و با خط ۳ دلار از ۲٫۶ به ۳٫۱ درصد می‌رسد.

تورم ۸۴٫۸ درصدی میانگین پنج ماه نخست سال (آوریل تا اوت ۲۰۲۶) از میانگین پیش‌بینی‌شده‌ی کل سال، یعنی ۷۴٫۲ درصد، بالاتر است. این دو رقم مبنای محاسبه‌ی یکسانی ندارند (یکی میانگین چند ماه و دیگری میانگین سالانه‌ی پیش‌بینی‌شده است)، پس نمی‌توان از فاصله‌ی آن‌ها نتیجه گرفت که قیمت‌ها در ماه‌های بعد کند می‌شوند.

فرض‌های گزارش و آنچه هنوز نامعلوم است

بانک جهانی برای کل منطقه فرض کرده تنگه‌ی هرمز از ۳۱ دسامبر (۱۰ دی ۱۴۰۵) به‌تدریج بازگشایی شود. در سند ایران نیز آمده که اگر جنگ پایان یابد و تجارت عادی شود، صادرات نفت بیشتر می‌تواند چشم‌انداز را بهتر کند. این یعنی پیش‌بینی ۷٫۷- درصد مشروط به فرض‌هایی است که از بیرون اقتصاد ایران تعیین می‌شوند و در صورت ادامه‌ی محاصره یا بسته‌ماندن مسیرها می‌تواند تغییر کند.

دو نکته را باید جدا دید. اول اینکه این گزارش پیش‌بینی است، نه آمار رسمی ایران؛ مرکز آمار و بانک مرکزی ایران ارقام خود را دارند و ممکن است با بانک جهانی فاصله داشته باشند. دوم اینکه سند منتشرشده‌ی بانک جهانی به حجم صادرات نفت یا نرخ ارز مشخصی اشاره نکرده و فقط از «افت شدید» ارزش پول ملی می‌گوید؛ بنابراین نمی‌توان از آن اثر دقیق بر نرخ دلار را استخراج کرد.

مقایسه با منطقه

بانک جهانی رشد مجموع منطقه‌ی خاورمیانه، شمال آفریقا، افغانستان و پاکستان را در ۲۰۲۶ برابر ۲٫۱- درصد پیش‌بینی کرده، پس از رشد ۳٫۳ درصدی ۲۰۲۵. کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس به‌طور میانگین ۴٫۳- درصد کوچک می‌شوند. به نقل از مقام‌های بانک جهانی، منطقه بیشترین بار تبعات جنگ را بر دوش می‌کشد. با این حال، چون بازه‌ی زمانی رقم ایران با رقم تقویمی منطقه یکسان نیست، مقایسه را باید فقط جهتی و تقریبی دید.

جمع‌بندی

اگر پیش‌بینی بانک جهانی تحقق یابد، ایران پس از کوچک‌شدن ۰٫۹ درصدی ۲۰۲۵/۲۶ سال دوم متوالی انقباض را تجربه می‌کند، این بار با افت صنعت، رشد بیکاری و تورم میانگین بالای ۷۰ درصد. شاخص‌هایی که باید دنبال شوند عبارت‌اند از: گزارش‌های رسمی بانک مرکزی و مرکز آمار ایران درباره‌ی رشد و تورم، آمار تجارت خارجی، و هر تغییر در وضعیت تردد از تنگه‌ی هرمز.