برآورد CBO: بازسازی ذخایر برخی موشک‌های رهگیر آمریکا دست‌کم ۵ سال زمان می‌برد

چرا جایگزینی رهگیرهای مصرف‌شده آمریکا حتی با افزایش تولید دست‌کم ۵ سال طول می‌کشد؟

دفتر بودجه کنگره آمریکا در ارزیابی منتشرشده در ۱۵ سپتامبر ۲۰۲۶ برآورد کرد بازسازی موجودی ترکیبی برخی از مهم‌ترین موشک‌های رهگیر آمریکا، پس از مصرف گسترده آنها از ژوئن ۲۰۲۵، حتی در صورت افزایش نرخ تولید دست‌کم پنج سال طول خواهد کشید. این برآورد چهار گروه پاتریوت، سامانه دفاع موشکی ارتفاع بالای نهایی یا THAAD، استاندارد میسایل-۳ (SM-3) و استاندارد میسایل-۶ (SM-6) را دربر می‌گیرد.

برآورد CBO نشان می‌دهد از ژوئن ۲۰۲۵ تاکنون حدود نیمی تا دوسوم موجودی ترکیبی این چهار گروه رهگیر مصرف شده است. نکته مهم این است که این نسبت به مجموع موجودی مورد بررسی مربوط می‌شود و داده منتشرشده نشان نمی‌دهد که آمریکا دقیقاً همین سهم را از موجودی تک‌تک چهار نوع رهگیر مصرف کرده باشد.

برآورد پنج‌ساله CBO دقیقاً درباره چه چیزی است؟

دفتر بودجه کنگره نتیجه گرفته است که بازگرداندن موجودی ترکیبی این رهگیرها به سطح پیش از مصرف گسترده، حتی اگر نرخ تولید افزایش پیدا کند، می‌تواند دست‌کم پنج سال زمان ببرد. بنابراین عدد پنج سال را نباید زمان تولید یک موشک منفرد یا جدول زمانی قطعی برای هر یک از پاتریوت، THAAD، SM-3 و SM-6 به‌طور جداگانه دانست.

این تمایز برای فهم گزارش اهمیت دارد. پاتریوت، THAAD، SM-3 و SM-6 سامانه‌های یکسانی نیستند و خطوط تولید، سازندگان، هزینه و کاربردهای عملیاتی متفاوتی دارند. برآورد CBO مسئله را در سطح مجموعه رهگیرهای دفاع موشکی مصرف‌شده بررسی کرده است.

CBO ارزش رهگیرهای دفاع موشکی مصرف‌شده تا اول اوت ۲۰۲۶ را حدود ۱۳.۱ میلیارد دلار محاسبه کرده است. در برآورد این نهاد، هزینه جایگزینی کل مهمات مصرف‌شده در همین بازه ۲۱.۷ میلیارد دلار است؛ از این رقم، ۷.۳ میلیارد دلار به موشک‌های کروز حمله زمینی و ۱.۲ میلیارد دلار به سایر مهمات اختصاص دارد.

عدد موجودی آمریکا یک برآورد است، نه شمارش رسمی پنتاگون

یکی از مهم‌ترین محدودیت‌های گزارش به داده‌های موجودی مربوط است. وزارت دفاع آمریکا تعداد دقیق رهگیرهای موجود در انبارهای خود را به‌طور عمومی منتشر نمی‌کند. CBO برای برآورد سهم مصرف‌شده، گزارش‌های مربوط به استفاده از رهگیرها را با تعداد موشک‌هایی که وزارت دفاع در طول زمان خریداری کرده مقایسه کرده است.

افزون بر این، وزارت دفاع اطلاعاتی را که CBO برای تهیه این ارزیابی درخواست کرده بود در اختیار این نهاد قرار نداد. به همین دلیل، خود برآوردهای مربوط به هزینه جنگ و موجودی مهمات با عدم‌قطعیت همراه‌اند. در نتیجه، گزاره قابل دفاع این نیست که «دوسوم همه رهگیرهای آمریکا تمام شده»، بلکه این است که CBO مصرف حدود نیمی تا دوسوم موجودی ترکیبی چهار گروه مشخص از رهگیرها را برآورد کرده است.

این محدودیت در عین حال اصل مسئله کمبود را منتفی نمی‌کند. گزارش جداگانه بازرس کل نهاد دفاعی آمریکا که ۱۴ سپتامبر منتشر شد و دوره تا ۳۰ ژوئن را پوشش می‌دهد، اعلام کرد مصرف مهمات در عملیات Epic Fury به کسری راهبردی در موجودی و آشکارشدن گلوگاه‌هایی در پایه صنعتی تأمین مجدد مهمات منجر شده است.

چرا بازسازی ذخایر موشک‌های رهگیر آمریکا اکنون مهم است؟

مسئله اصلی فقط قیمت موشک‌های شلیک‌شده نیست؛ سرعت جایگزینی آنهاست. رهگیرهای پیشرفته دفاع هوایی و موشکی با نرخ نسبتاً محدودی تولید می‌شوند و افزایش ظرفیت صنعتی نیز الزاماً به تحویل فوری موشک تبدیل نمی‌شود. CBO در ارزیابی خود هشدار داده که کاهش موجودی برای چند سال می‌تواند تعداد رهگیرهای در دسترس آمریکا در یک درگیری احتمالی دیگر را محدود کند.

این مسئله به‌ویژه در سناریویی اهمیت پیدا می‌کند که طرف مقابل شمار زیادی موشک بالستیک و کروز در اختیار داشته باشد. CBO در همین زمینه به زرادخانه موشکی چین و یک درگیری احتمالی بر سر تایوان اشاره کرده است. این اشاره پیش‌بینی وقوع چنین جنگی نیست؛ بلکه سناریویی است که CBO برای توضیح هزینه فرصت کاهش موجودی رهگیرها مطرح کرده است.

در مقابل، مقام‌های آمریکایی نگرانی درباره آمادگی فوری نیروهای مسلح را کم‌اهمیت‌تر توصیف کرده‌اند. بنابراین باید میان دو گزاره تفاوت گذاشت: گزارش‌های نظارتی و بودجه‌ای از کاهش موجودی و زمان طولانی بازسازی آن سخن می‌گویند، اما این داده‌ها به‌تنهایی ثابت نمی‌کنند که آمریکا در حال حاضر توان دفاع موشکی عملیاتی خود را از دست داده است.

افزایش تولید آغاز شده، اما مسئله زمان باقی است

ارتش آمریکا پیش از انتشار ارزیابی تازه نیز برای افزایش ظرفیت تولید برخی رهگیرها اقدام کرده بود. در ۲۹ ژوئیه ۲۰۲۶، ارتش از اصلاح قراردادی برای برنامه تولید PAC-3 خبر داد که چارچوب خرید چندساله تا سال مالی ۲۰۳۲ را پشتیبانی می‌کند. ارتش هدف این رویکرد را ایجاد تقاضای قابل پیش‌بینی برای استخدام نیروی متخصص، تأمین مواد اولیه و سرمایه‌گذاری در ظرفیت تولید اعلام کرده است.

این اقدام نشان می‌دهد افزایش تولید صرفاً یک پیشنهاد نظری نیست، اما قرارداد بزرگ‌تر یا ظرفیت صنعتی بیشتر با بازیابی فوری موجودی برابر نیست. همین فاصله میان نرخ مصرف در عملیات و زمان لازم برای تولید جایگزین، بخش اصلی هشدار CBO است.

ارزیابی با جنگ ایران

ارزیابی تازه برای ایران نیز اهمیت مستقیم دارد، زیرا بخش بزرگی از مصرف مهمات مورد بررسی به عملیات نظامی آمریکا در جنگ با ایران و دفاع در برابر حملات موشکی مرتبط است. CBO هزینه مستقیم عملیات نظامی آمریکا علیه ایران را تا اول اوت حدود ۳۸ میلیارد دلار برآورد کرده و گفته است ادامه درگیری در سطح نسبتاً پایین می‌تواند ماهانه حدود ۲ تا ۳ میلیارد دلار دیگر هزینه ایجاد کند.

گزارش بازرس کل نیز که بازه کوتاه‌تری، تا پایان ژوئن، را بررسی کرده است هزینه عملیات Epic Fury را حدود ۳۳.۴ میلیارد دلار برآورد کرده و ۲۲.۳ میلیارد دلار از آن را به مهمات نسبت داده است. تفاوت این ارقام لزوماً تناقض نیست؛ دو ارزیابی بازه زمانی و روش محاسبه یکسانی ندارند.

از منظر ایران، نتیجه قابل اثبات این گزارش این است که شدت مصرف موشک‌های دفاعی در درگیری جاری، هزینه و محدودیت زمانی قابل توجهی برای بازسازی بخشی از موجودی آمریکا ایجاد کرده است. اما از این داده نمی‌توان به‌تنهایی نتیجه گرفت که این محدودیت به تغییر مشخصی در تصمیم‌های نظامی یا سیاسی واشنگتن در قبال ایران منجر خواهد شد؛ چنین رابطه علّی در اسناد بررسی‌شده اثبات نشده است.

چه چیزهایی هنوز نمی‌دانیم؟

مهم‌ترین مجهول، تعداد واقعی موشک‌های موجود در انبار آمریکاست. اطلاعات عمومی اجازه نمی‌دهد موجودی فعلی هر یک از چهار گروه پاتریوت، THAAD، SM-3 و SM-6 یا سهم دقیق مصرف‌شده از هر کدام با اطمینان تعیین شود. همچنین «دست‌کم پنج سال» یک برآورد درباره بازسازی مجموعه ذخایر است و نباید به‌عنوان موعد قطعی تکمیل موجودی هر سامانه خوانده شود.

عامل نامعلوم دیگر، سرعت واقعی افزایش تولید است. قراردادهای چندساله، سرمایه‌گذاری کارخانه‌ها و افزایش سفارش می‌توانند ظرفیت را بالا ببرند، اما زمان تحویل به زنجیره تأمین، موتورهای موشکی، مواد اولیه، نیروی متخصص و ظرفیت خطوط تولید وابسته است. گزارش بازرس کل نیز وجود گلوگاه‌های صنعتی در تأمین مجدد مهمات را ثبت کرده است.

مرحله بعدی را با چه شاخص‌هایی باید سنجید؟

برای سنجش اینکه شکاف موجودی با چه سرعتی کاهش می‌یابد، مهم‌ترین شاخص‌ها نرخ تولید و تحویل واقعی رهگیرهای پاتریوت، THAAD، SM-3 و SM-6، قراردادهای جدید وزارت دفاع، بودجه مصوب کنگره برای جایگزینی مهمات و گزارش‌های بعدی نهادهای نظارتی است. ادامه یا کاهش نرخ مصرف عملیاتی نیز مستقیماً بر زمان بازسازی اثر خواهد گذاشت.

بنابراین عدد پنج سال بیش از آنکه صرفاً یک رقم درباره هزینه جنگ باشد، محدودیتی صنعتی را برجسته می‌کند: مهماتی که می‌توان در مدت کوتاهی در عملیات مصرف کرد، لزوماً با همان سرعت قابل جایگزینی نیستند. میزان واقعی این محدودیت برای هر سامانه زمانی روشن‌تر خواهد شد که داده‌های تولید، تحویل و مصرف بیشتری منتشر شود.