تأمین ارز دارو ۲۸ درصد بالا رفته، اما لزوماً داروی بیشتری به داروخانه‌ها نمی‌رسد

عبدالناصر همتی، رئیس‌کل بانک مرکزی، روز ۳ آبان ۱۴۰۵ (۲۵ اکتبر ۲۰۲۶) گفت در هفت ماه نخست سال نزدیک به ۳٫۳ میلیارد دلار ارز برای دارو تأمین شده و این رقم نسبت به مدت مشابه پارسال ۲۸ درصد بیشتر است. سخنگوی سازمان غذا و دارو در پاسخ می‌گوید رشد اسمی ارز تخصیصی لزوماً به معنای داروی بیشتر نیست، چون هزینه‌ی مواد اولیه، واردات و حمل هم بالا رفته و زمان رسیدن ارز به شرکت‌ها نیز اهمیت دارد.

بانک مرکزی چه گفت؟

به گزارش تسنیم و ایسنا، همتی با اشاره به تأکید رئیس‌جمهوری بر تأمین ارز دارو گفت شرایط امسال با پارسال تفاوت زیادی دارد، اما با وجود آن مقدار ارز تأمین‌شده برای دارو بالا رفته است. او افزود علاوه بر ارز، منابع ریالی قابل‌توجهی هم به تولیدکنندگان عمده‌ی دارو داده شده و از نظر بانک مرکزی محدودیتی در این زمینه وجود نداشته است. به گفته‌ی او، بخشی از مشکلات فعلی بازار دارو به مسائل لجستیکی برمی‌گردد.

اطلاعیه‌ی ۱۸ مهر بانک مرکزی دامنه را کمی دقیق‌تر نشان می‌دهد: آن رقم «دارو و تجهیزات پزشکی» را تا ۱۴ مهر در بر می‌گرفت و همان زمان هم رشد ۲۸ درصدی را اعلام کرده بود. دو رقم، یکی حدود ۲٫۹۹ و دیگری نزدیک ۳٫۳ میلیارد دلار، به دو مقطع و دو تعریف متفاوت مربوط‌اند و نباید مستقیم با هم مقایسه شوند. همتی پیش‌تر، ۲۹ مهر، از تأمین ۲۷ میلیارد دلار ارز برای کل واردات از ابتدای سال خبر داده بود؛ اگر هر دو رقم بازه‌ی نزدیک به هم داشته باشند، سهم دارو حدود ۱۲ درصد می‌شود (محاسبه‌ی رونما؛ دوره و پوشش دو رقم دقیقاً یکسان اعلام نشده است).

پاسخ سازمان غذا و دارو: افزایش اسمی کافی نیست

محمد هاشمی، سخنگوی سازمان غذا و دارو، در گفت‌وگو با روزنامه‌ی ایران افزایش ارز تخصیصی را تأیید کرد، اما گفت این رقم به‌تنهایی معیار وضعیت دارو نیست. به گفته‌ی او هم‌زمان با رشد منابع ارزی، هزینه‌ی خرید مواد اولیه، داروی ساخته‌شده، حمل‌ونقل و سایر اقلام مرتبط هم بالا رفته است. نتیجه آن است که ممکن است امسال برای همان مقدار دارو پول بیشتری پرداخت شود، بی‌آن‌که حجم داروی قابل تأمین متناسب با ۲۸ درصد زیاد شود.

هاشمی همچنین بر تفاوت سه مفهوم تأکید کرد: ارز تخصیص‌یافته، ارز تأمین‌شده و ارز پرداخت‌شده. او گفت برای ادامه‌ی تولید و واردات، صرف تخصیص کافی نیست و ارز باید در زمان مناسب در اختیار شرکت‌ها قرار بگیرد تا بتوانند ماده‌ی اولیه بخرند و تولید را برنامه‌ریزی کنند. به تعبیر او معیار اصلی، اثر ارز بر استمرار تولید و واردات، پایداری عرضه و دسترسی مردم به دارو است.

چرا زمان رسیدن ارز مهم است؟

مهدی پیرصالحی، رئیس سازمان غذا و دارو، خرداد امسال گفته بود بخش قابل‌توجهی از کمبودهای دارویی ناشی از تأخیر در تخصیص ارز بوده و این موضوع ماه‌ها پیش به دستگاه‌های مسئول هشدار داده شده بود؛ این اظهار در گزارش خبرگزاری مهر (۱۰ شهریور ۱۴۰۵) نقل شده است. همین گزارش یادآوری می‌کند اثر ارزی که دیر برسد، چند ماه بعد در خط تولید و در نهایت در قفسه‌ی داروخانه دیده می‌شود. بنابراین رشد مجموع دلار تأمین‌شده در یک بازه، نمی‌تواند کمبود یک قلم مشخص را در همان هفته توضیح بدهد یا رد کند.

این موضوع با تصمیم‌های تازه‌ی ارزی هم بی‌ارتباط نیست. وزارت صمت اخیراً دامنه‌ی کالاهای مشمول ارز مرکز مبادله را به‌شدت کوچک کرده و بانک مرکزی تسویه‌ی ۴٫۰۷ میلیارد یورو طلب واردکنندگان کالاهای اساسی را منوط به اختصاص منابع از سوی دولت دانسته است. درباره‌ی دارو، گزارش رونما درباره‌ی ۶۶ ردیف کالای مشمول ارز مرکز مبادله را می‌توان در کنار این خبر خواند؛ این‌که دارو دقیقاً در کدام اولویت و با چه نرخی ارز می‌گیرد، در منابع بررسی‌شده توضیح داده نشده است.

آنچه هنوز روشن نیست

در اطلاعیه‌ها و اظهارات منتشرشده، تفکیک ارز دارو از تجهیزات پزشکی، سهم ارز دولتی از ارز غیردولتی و میزان ارز پرداخت‌شده در برابر ارز تخصیص‌یافته اعلام نشده است. معلوم نیست ۲۸ درصد رشد به دلار اسمی چه مقدار از افزایش قیمت جهانی و هزینه‌ی حمل و چه مقدار از افزایش واردات واقعی می‌آید. تا زمان نگارش، آماری از حجم یا تعداد اقلام داروی واردشده در مقایسه با پارسال و فهرست رسمی کمبودها در منابع بررسی‌شده پیدا نشد. تاریخ دقیق انتشار گفت‌وگوی سخنگوی سازمان غذا و دارو هم در صفحه‌ی دیده‌شده درج نشده بود.