ترامپ از زلنسکی خواست حملات اوکراین به زیرساخت‌های دیزل روسیه را متوقف کند

فشار قیمت دیزل به جنگ اوکراین رسید؛ ترامپ از زلنسکی خواست حملات به پالایشگاه‌های روسیه را متوقف کند

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، از ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین، خواسته است حملات اوکراین به زیرساخت‌های مرتبط با تولید و عرضه دیزل روسیه را متوقف کند. ترامپ این حملات را یکی از عوامل تشدید کمبود جهانی دیزل دانسته است؛ موضعی که جنگ اوکراین را مستقیماً به نگرانی دولت آمریکا درباره عرضه و قیمت سوخت پیوند می‌دهد.

اصل این درخواست در ۱۳ سپتامبر ۲۰۲۶ در گزارش‌های مستقل رویترز و آسوشیتدپرس تأیید شده است. با این حال، بخش اقتصادی استدلال ترامپ به توضیح بیشتری نیاز دارد: حملات اوکراین واقعاً ظرفیت پالایش و صادرات فرآورده‌های نفتی روسیه را تحت فشار قرار داده‌اند، اما شواهد موجود نشان نمی‌دهد که بحران کنونی دیزل فقط ناشی از این حملات باشد. اختلال در عرضه انرژی خاورمیانه، محدودیت ظرفیت پالایش جهانی و کاهش ذخایر نیز هم‌زمان در بازار نقش دارند.

ترامپ درباره حملات اوکراین به پالایشگاه‌های روسیه چه خواسته است؟

درخواست تازه ترامپ مشخصاً متوجه کارزار حملات دوربرد اوکراین علیه زیرساخت‌های نفت و پالایش روسیه است. کی‌یف طی ماه‌های گذشته حملات خود به پالایشگاه‌ها و دیگر تأسیسات نفتی در عمق خاک روسیه را گسترش داده و این عملیات را بخشی از فشار بر توان اقتصادی و لجستیکی مسکو برای ادامه جنگ می‌داند.

موضع رسمی اوکراین نیز روشن است. ولودیمیر زلنسکی پیش‌تر بخش نفت، لجستیک نظامی و صنایع نظامی روسیه را اهداف مشروع عملیات دوربرد اوکراین توصیف کرده بود. او در ۱۰ اوت نیز از اصابت به یک تأسیسات صنعت پالایش نفت روسیه در توبولسک، بیش از ۲۵۰۰ کیلومتر دورتر، خبر داد و بر ادامه حملات عمیق تأکید کرد.

بنابراین درخواست ترامپ، اگر از سوی کی‌یف پذیرفته و اجرا شود، صرفاً یک توصیه درباره بازار انرژی نیست؛ به یکی از ابزارهای فشار دوربرد اوکراین علیه اقتصاد جنگی روسیه مربوط می‌شود. با این حال، تا زمان انتشار این خبر، شواهدی که نشان دهد زلنسکی با توقف این کارزار موافقت کرده یا اوکراین دستور عملیاتی خود را تغییر داده است، در دست نیست. درخواست ترامپ را نباید با توافق یا توقف بالفعل حملات یکی دانست.

حملات اوکراین چه اثری بر عرضه دیزل روسیه گذاشته است؟

اثر حملات بر بخش پالایش روسیه صرفاً یک ادعای سیاسی نیست. دولت روسیه در ۸ ژوئیه صادرات دیزل را برای حمایت از بازار داخلی ممنوع کرد؛ اقدامی که پس از حملات مکرر پهپادی اوکراین به پالایشگاه‌ها و بروز کمبود و افزایش قیمت سوخت در برخی مناطق انجام شد. الکساندر نواک، معاون نخست‌وزیر روسیه، در آن مقطع وضعیت عرضه سوخت را دشوار توصیف کرد.

این تحول برای بازار جهانی اهمیت دارد زیرا روسیه از عرضه‌کنندگان مهم فرآورده‌های نفتی بوده است. کاهش پالایش و محدود شدن صادرات روسیه به معنای رقابت بیشتر خریداران برای محموله‌های موجود از پالایشگاه‌های دیگر است و می‌تواند حاشیه پالایش و قیمت عمده‌فروشی دیزل را افزایش دهد.

فشار بر ظرفیت پالایش روسیه نیز قابل توجه بوده است. برآورد S&P Global Energy نشان می‌داد در پایان ژوئیه حدود ۴۰ درصد ظرفیت پالایشی روسیه از مدار خارج بوده و میزان خوراک پالایشگاه‌های این کشور به پایین‌ترین سطح در ۲۱ سال رسیده است. این ارقام شدت اختلال را نشان می‌دهند، هرچند میزان ظرفیت خارج از مدار لزوماً معادل کاهش دائمی تولید نیست و بخشی از تأسیسات می‌تواند پس از تعمیر دوباره وارد مدار شود.

آیا حملات اوکراین علت اصلی گرانی دیزل در آمریکا هستند؟

این بخش از ماجرا نیازمند تفکیک میان یک واقعیت قابل مشاهده و یک رابطه علّی گسترده‌تر است. داده رسمی اداره اطلاعات انرژی آمریکا نشان می‌دهد میانگین قیمت خرده‌فروشی دیزل جاده‌ای در سراسر آمریکا در هفته منتهی به ۷ سپتامبر به ۵.۹۶۷ دلار برای هر گالن رسیده بود. گزارش‌های بازار در روزهای بعد نیز از عبور قیمت‌ها از مرز ۶ دلار خبر دادند.

کریس رایت، وزیر انرژی آمریکا، یک هفته پیش از اظهارات ترامپ گفته بود آسیب جدی به پالایشگاه‌های روسیه وضعیت دیزل را دشوار کرده است. او کاهش صادرات فرآورده‌های روسیه و محدودیت ظرفیت پالایش جهانی را از عوامل بالا ماندن قیمت بنزین و دیزل دانست.

اما داده‌های بازار از توضیح تک‌عاملی حمایت نمی‌کنند. مدیران صنعت انرژی در روزهای اخیر از کمبود ظرفیت پالایش، جنگ اوکراین و اختلالات ناشی از بحران خاورمیانه به عنوان عوامل هم‌زمان تنگنای عرضه دیزل نام برده‌اند. محدودیت جریان انرژی در منطقه خلیج فارس و تنگه هرمز نیز به فشار بر بازار نفت و فرآورده‌های پالایشی افزوده است.

در نتیجه، این گزاره که حملات اوکراین به پالایشگاه‌های روسیه بر بازار جهانی دیزل فشار وارد کرده‌اند، پشتوانه قابل توجهی دارد؛ اما تبدیل آن به این ادعا که این حملات به تنهایی عامل کمبود یا رکورد قیمت دیزل آمریکا هستند، از شواهد موجود فراتر می‌رود.

چرا درخواست ترامپ اکنون اهمیت بیشتری دارد؟

زمان‌بندی درخواست رئیس‌جمهور آمریکا مهم است. افزایش قیمت سوخت در آمریکا، به‌ویژه دیزل، هزینه حمل‌ونقل جاده‌ای، کشاورزی و زنجیره توزیع کالا را بالا می‌برد و از مسیر هزینه حمل می‌تواند به فشارهای تورمی گسترده‌تر منتقل شود. هم‌زمان دولت ترامپ در تلاش است عرضه فرآورده‌های نفتی را افزایش دهد و درباره راه‌های تقویت ظرفیت پالایش داخلی نیز بحث شده است.

موضوع فقط اقتصادی نیست. حمله به پالایشگاه‌ها به بخشی از راهبرد اوکراین برای افزایش هزینه ادامه جنگ برای روسیه تبدیل شده است. کی‌یف این عملیات را «تحریم‌های دوربرد» خود می‌نامد و در ماه‌های گذشته هم برد و هم دامنه اهداف را افزایش داده است. درخواست علنی ترامپ از زلنسکی بنابراین نقطه تلاقی دو اولویت متفاوت است: تلاش اوکراین برای فشار بر اقتصاد جنگی روسیه و تلاش واشنگتن برای کاهش فشار بر بازار جهانی سوخت.

در عین حال هنوز مشخص نیست واشنگتن برای اجرای این درخواست چه فشاری بر کی‌یف وارد خواهد کرد. از اظهارات ترامپ به تنهایی نمی‌توان نتیجه گرفت که آمریکا حمایت اطلاعاتی یا نظامی مرتبط با عملیات دوربرد اوکراین را محدود خواهد کرد. چنین نتیجه‌ای به تصمیم یا اقدام جداگانه دولت آمریکا نیاز دارد.

پیام این تحول برای ایران و بازار انرژی چیست؟

ارتباط این خبر با ایران بیش از همه از مسیر بازار جهانی انرژی شکل می‌گیرد. عرضه دیزل یک بازار به‌هم‌پیوسته جهانی است و اختلال هم‌زمان در ظرفیت پالایش روسیه و جریان انرژی خاورمیانه می‌تواند قیمت فرآورده‌های نفتی را حتی در کشورهایی که مستقیماً از روسیه سوخت وارد نمی‌کنند، تحت تأثیر قرار دهد.

در شرایط کنونی، بحران خاورمیانه و محدودیت جریان انرژی از منطقه خلیج فارس نیز یکی از عوامل اصلی تنگنای عرضه محسوب می‌شود. به همین دلیل نمی‌توان اثر روسیه و اوکراین را از تحولات مرتبط با ایران و تنگه هرمز جدا کرد و یکی را به تنهایی علت قیمت‌های فعلی دانست.

برای ایران، اثر مستقیم و قابل اندازه‌گیری درخواست ترامپ از زلنسکی هنوز روشن نیست. اثر قابل دفاع در این مرحله غیرمستقیم است: هر تغییری که عرضه فرآورده‌های روسیه را افزایش یا کاهش دهد می‌تواند همراه با وضعیت صادرات خلیج فارس بر قیمت جهانی نفت، دیزل، هزینه کشتیرانی و حاشیه پالایش اثر بگذارد.

مرحله بعدی چه چیزی است؟

مهم‌ترین نشانه قابل رصد، واکنش عملی اوکراین است. اگر کی‌یف درخواست ترامپ را بپذیرد، کاهش یا توقف حملات به پالایشگاه‌ها و تأسیسات مرتبط با تولید دیزل روسیه باید در الگوی عملیات دوربرد اوکراین قابل مشاهده باشد. ادامه حملات نیز نشان خواهد داد که درخواست رئیس‌جمهور آمریکا دست‌کم در کوتاه‌مدت به تغییر عملیاتی منجر نشده است.

دومین شاخص، سیاست واشنگتن در قبال حمایت از اوکراین است. تا این مرحله، شواهد منتشرشده برای نتیجه‌گیری درباره محدود شدن کمک‌های آمریکا در واکنش به ادامه حملات کافی نیست. بنابراین هرگونه ارتباط میان درخواست ترامپ و تغییر احتمالی حمایت نظامی یا اطلاعاتی باید بر اساس تصمیم‌های بعدی دولت آمریکا سنجیده شود، نه صرفاً از روی اظهارات روز یکشنبه.

در بازار انرژی نیز روند تولید پالایشگاه‌های روسیه، وضعیت صادرات فرآورده‌های این کشور، ذخایر دیزل آمریکا و اروپا و جریان نفت و فرآورده‌ها از خاورمیانه شاخص‌های اصلی خواهند بود. این داده‌ها روشن خواهند کرد که فشار کنونی بر بازار دیزل تا چه اندازه پایدار می‌ماند و سهم اختلال روسیه در مقایسه با سایر عوامل چقدر است.