چهارشنبه ۱۳ آبان ۱۴۰۵
مهم‌ترین خبرها و تحلیلها، هر صبح در ایمیل شما.
با عضویت، حریم خصوصی رونما را میپذیرید.تورم نقطهبهنقطه مهر ۱۴۰۵ نسبت به مهر ۱۴۰۴ برای خانوارهای کل کشور؛ منبع: مرکز آمار ایران، اعلام ۶ آبان ۱۴۰۵.
تورم ماهانه مهر ۱۴۰۵؛ اگر چنین نرخی دوازده ماه تکرار شود، قیمتها حدود ۶۸ درصد بالا می‌روند (حساب ساده رونما، نه پیش‌بینی).
برآورد رسمی حداقل هزینه ماهانه خانوار سهنفره در برابر میانگین دستمزد ماهانه به نرخ بازار آزاد؛ منبع: رویترز، ۲۸ اکتبر ۲۰۲۶.
کاهش تورم نقطهای مهر نشانه مهار تورم نیست؛ ریشه فشار در قطع درآمد ارزی و بسته‌شدن مسیرهای تجاری است و تا این دو گره باز نشود، دستمزد و سفره خانوار از آمار رسمی هم سریع‌تر فرسایش می‌یابند، هرچند دادههای موجود برای سنجش اثر سیاسی این فشار کافی نیست.
معاون مرکز آمار صریحاً گفته است کاهش تورم نقطهای به معنای کاهش سطح قیمتها نیست و فقط نشان میدهد افزایش نسبت به ماه مشابه پارسال کمتر شده است. شاخص قیمت از ۷۲۹٫۸ در شهریور به ۷۶۱٫۸ در مهر رسیده، یعنی قیمت سبد مصرفی در یک ماه ۴٫۴ درصد گران شده است.
تورم نقطهای به ماه مبنای پارسال حساس است. با حساب ساده از ارقام اعلام‌شده (۸۸٫۷ و ۸۹٫۸ درصد نقطهای و ۴٫۴ درصد ماهانه)، تورم ماهانه مهر ۱۴۰۴ نزدیک ۵ درصد درمی‌آید؛ یعنی کاهش نقطهای بیشتر از آنکه نشانه آرام‌شدن قیمتها در مهر ۱۴۰۵ باشد، به بالا بودن پایه مقایسه برمی‌گردد. این عدد حساب رونما و با خطای گرد کردن است، نه آمار رسمی. تورم سالانه که میانگین ۱۲ ماه است، وقتی ماه تازه پرتورم‌تر از ماه خارج‌شده باشد بالا می‌رود. پس دو رقم تناقض ندارند؛ دو زاویه از یک مسیرند.
برای هر دهک تصویر فرق می‌کند. تورم سالانه از ۷۴٫۸ درصد برای دهک دهم تا ۸۵٫۸ درصد برای دهک دوم متغیر است و تورم نقطهای روستا (۱۰۷ درصد) بالاتر از شهر (۸۵٫۵ درصد) است. فقیرتر بودن یعنی تورم بیشتر؛ رقم کل کشور این شکاف را پنهان می‌کند.
محدودیت دانسته‌ها: مرکز آمار علت جهش گروه آموزش (۲۳٫۵ درصد) را توضیح نداده و رسانه‌ها آغاز سال تحصیلی را احتمال می‌دهند؛ این احتمال با رقم رسمی اثبات نمیشود. همچنین شاخص بانک مرکزی و مرکز آمار پوشش متفاوتی دارند.
کاهش ۱٫۱ واحدی نقطهای در پایه مقایسه ریشه دارد و برای یک روند نزولی پایدار کافی نیست.
طبق گزارش خزانهداری آمریکا، از ۳ شهریور هیچ نفتی بارگیری نشده و ایران نفت باقی‌مانده در دریا را هم فروخته است. فورچون به نقل از کپلر نوشته در سپتامبر برای نخستین بار از انقلاب ۱۳۵۷ تاکنون هیچ بارگیری نفتی در پایانه‌های ایران ثبت نشده است. بخش بزرگی از ارز کشور از همین مسیر می‌آمد.
خزانهداری می‌نویسد تلاش ایران برای دور زدن محاصره از راه زمین هم با گلوگاه‌هایی روبه‌روست: هزاران کامیون در مرز ترکیه با تأخیر تا ۲۰ روز، صدها کامیون در مرز پاکستان؛ امارات، عمان، عراق، گرجستان و آذربایجان پروازهای ایرانی را ممنوع کرده‌اند و بانک‌ها در ترکیه، لبنان و امارات با محدودیت تازه روبه‌رو شده‌اند. این‌ها ادعای یک طرف مناقشه است و بخشی از آن‌ها با گزارش‌های دیگر هم‌خوانی دارد، اما هنوز مستقل کامل بررسی نشده.
پاسخ بانک مرکزی ایران عرضه ارز و تثبیت انتظارات بوده است: اعلام تزریق تا ۲ میلیارد دلار و تأمین ارز کالای اساسی. آماری مستقل از اثر این تزریق در دست نیست و رکورد ریال همزمان با اعلام آن ثبت شد.
تزریق ارز بانک مرکزی فقط اثر کوتاه‌مدت داشته است.
رویترز با بیش از دو ده نفر در شهرهای مختلف گفت‌وگو کرده و برآورد رسمی را آورده: حداقل هزینه ماهانه یک خانوار سهنفره کارگری حدود ۳۳۶ دلار است، در حالی که میانگین دستمزد حدود ۹۲ دلار. به عبارت دیگر دستمزد کمتر از یک‌سوم حداقل هزینه است. افزایش‌های مصوب دستمزد، به نوشته این گزارش، به سرعت از قیمتها عقب می‌افتد.
رادیو فردا به نقل از فکت‌نامه نوشته سبد ۱۱ قلم کالای ضروری در شهریور برای هر نفر ۵۶ میلیون ریال خرج داشته و برای خانوار سهنفره بیش از ۱۶۸ میلیون ریال؛ کوپن غذایی ۱۰ میلیون ریالی کمتر از ۱۸ درصد این هزینه را پوشش میدهد، در حالی که آذر ۱۴۰۴ حدود ۳۰ درصد بود. این برآورد یک رسانه راستی‌آزمایی است، نه آمار رسمی.
سازوکار فرسایش در روایت‌های میدانی هم دیده می‌شود: کم‌کردن گوشت و مرغ، اسباب‌کشی نزد والدین پس از بیکاری، بازگشت دانشجویان از خارج. این شواهد شاخص آماری نیستند، ولی با جهت دادههای رسمی مثل بیکاری ۹٫۱ درصد و مشارکت ۴۰٫۷ درصد همخوانند.
نکته مهم: همه یکسان آسیب نمی‌بینند. رویترز می‌نویسد بسیاری برای حفظ پس‌انداز به خرید دلار، ارزهای معتبر یا طلا روی آورده‌اند؛ کسی که پس‌انداز ارزی یا ملک ندارد بیشترین ضربه را می‌خورد. اجاره در شهریور ۳۲٫۸ درصد بالاتر از پارسال گزارش شده، یعنی کمتر از تورم کل؛ احتمالاً به‌دلیل تأخیر در تمدید قراردادها، اما این برداشت اثبات نشده است.
وزیر اقتصاد در ۵ آبان در مجلس پس از عذرخواهی گفت گرانی دو عامل داشته است: شرایط جنگی و فشارهای تحمیلی. او به آسیب به ۲۳۰ میلیون متر مکعب گاز اختصاص‌یافته به صنایع و صادرات، ضربه به پتروشیمی و فولاد، و چندبرابرشدن هزینه حمل‌ونقل اشاره کرد و خواست از عبارت «گران‌کردن ارز توسط دولت» استفاده نشود. هدف اعلامی او کاهش تورم از بالای ۹۰ درصد به حدود ۴۰ درصد و سپس زیر ۲۰ درصد در سال آینده است.
در برابر، پرسش نماینده مجلس این بود که وزیر از مسئولیت شانه خالی می‌کند. هیچ‌کدام از دو طرف داده‌ای ارائه نکرده که سهم تصمیم‌های داخلی و شوک بیرونی را از هم جدا کند.
ابزارهای داخلی محدودند. وزیر میگوید اصلاح بازار اوراق دولتی نرخ‌ها را واقعی کرده و وابستگی دولت به پایه پولی را کم می‌کند؛ هزینه این رویکرد برای بازار بدهی و بانک‌ها ارزیابی مستقل نشده است. افزایش ارزش کوپن غذایی، که پوشش آن از حدود ۳۰ به کمتر از ۱۸ درصد هزینه سبد رسیده، به منبع بودجه نیاز دارد.
محدودیت دانسته‌ها: هیچ مطالعه مستقلی سهم عوامل بیرونی و داخلی را تفکیک نکرده است. رقم‌هایی که هر طرف می‌آورد برای اثبات روایت خودش انتخاب شده است.
سهم نسبی آن‌ها با داده موجود قابل اندازه‌گیری نیست.
اکسیوس می‌نویسد دونالد ترامپ همزمان مسیر مذاکره را دنبال می‌کند و احتمال از سرگیری عملیات گسترده نظامی پس از انتخابات میان‌دوره‌ای را آماده نگه داشته است. به نقل از یک مقام آمریکایی، بسنت به رئیس‌جمهور میگوید کارزار اقتصادی جواب میدهد و می‌تواند رهبر ایران را به توافق نزدیک کند. این یک ارزیابی یک‌جانبه از درون دولت آمریکاست.
رویترز می‌نویسد مقام‌های ایران نگران‌اند بدتر شدن شرایط اقتصادی دوباره اعتراض سراسری را شعله‌ور کند. این برداشت رویترز است و گفته رسمی نیست. بانک مرکزی ایران، از سوی دیگر، تأکید می‌کند هدف اصلی تحریم‌ها محقق نشده است.
اینکه فشار اقتصادی به تغییر موضع ایران در مذاکره بینجامد تاکنون دیده نشده است؛ برای زمینه نظامی و دیپلماتیک ماجرا، تحلیل آینده جنگ ایران را ببینید. شواهد مستقیم از نارضایتی عمومی (نظرسنجی معتبر) در دسترس نیست، بنابراین فرض «فشار بیشتر، امتیاز بیشتر» آزمون‌نشده می‌ماند.
محدودیت دانسته‌ها: گزارش خزانهداری از طریق اکسیوس منتشر شده و متن کامل در دسترس نیست. اطلاعاتی درباره ذخایر ارزی واقعی ایران و ظرفیت تحمل بودجه وجود ندارد.
فشار تورمی در ایران تازه نیست. رادیو فردا سختی معیشت را از محرک‌های اصلی اعتراض‌های دی‌ماه می‌داند و رویترز می‌نویسد حکومت با سرکوب گسترده به آن پاسخ داد؛ طبق نوشته رویترز، مقام‌های ایرانی و گروه‌های حقوق بشری از کشته‌شدن هزاران نفر در آن ماه خبر داده‌اند. تفاوت امروز در این است که فشار قیمتی با شوک درآمد ارزی همزمان شده است.
جنگ از ۹ اسفند ۱۴۰۴ (۲۸ فوریه ۲۰۲۶) با حملات آمریکا و اسرائیل آغاز شد. پس از آن، به نوشته رویترز، ایران تنگه هرمز را بست و آمریکا بنادر ایران را محاصره کرد. در ۳ شهریور (۲۵ اوت) آخرین بارگیری نفت ایران ثبت شده و در ۲ شهریور (۲۴ اوت) بسته تحریمی تازه‌ای با نام «عملیات تحریم‌شدگان اقتصادی» اعلام شد. بانک مرکزی ایران خود نیز از شتاب‌گرفتن تورم پس از جنگ سخن گفته و دو علت را برشمرده است: شوک عرضه ناشی از آسیب به زیرساخت و واحدهای صنعتی، و انتظارات تورمی در سمت تقاضا.
سازوکار را می‌توان ساده گفت: نفت کمتر یعنی ارز کمتر؛ ارز کمتر یعنی واردات گران‌تر و ریال ضعیف‌تر؛ ریال ضعیف‌تر یعنی قیمت کالا و دستمزد واقعی پایین‌تر. هر حلقه با حلقه بعد تقویت می‌شود و به همین دلیل نمی‌توان فقط یکی از آن‌ها را مقصر دانست.
جدول زیر مهم‌ترین شاخص‌ها را با منبع و سطح اطمینان کنار هم می‌گذارد. شاخص‌های رسمی داخلی و برآوردهای خارجی جدا شده‌اند.
برای نمونه‌ای از اثر مستقیم تحریم و بستن مسیرها بر کالاهای مرزی، گزارش توقف برخی کامیون‌ها در گذرگاه‌های مرزی تا ۴۰ روز را بخوانید.
هدف: کاهش درآمد و توان مالی حکومت و واداشتن تهران به امتیاز
ابزار: تحریم، محاصره دریایی، فشار بر بانک‌ها و مسیرهای تجاری
ادعای اصلی: فشار اقتصادی «کارآمد» بوده و اقتصاد را «فلج» کرده؛ گزارش نمی‌گوید حکومت نزدیک فروپاشی است
هدف: حفظ ثبات مالی و مهار انتظارات
ابزار: عملیات ارزی، محدودیت رشد ترازنامه بانک‌ها، تأمین ارز کالای اساسی
ادعای اصلی: اقتصاد تاب‌آور است؛ ادعای فروپاشی «توهم» است؛ شتاب تورم پس از جنگ در سه ماه تا شهریور کند شد
هدف: تأمین مالی دولت بدون چاپ پول و حفظ اعتماد عمومی
ابزار: اوراق، مالیات، سیاست مالی
ادعای اصلی: گرانی نتیجه «جنگ اقتصادی» است؛ ارز ترجیحی «تمام شد» نه اینکه دولت آن را حذف کرده باشد
هدف: پاسخگویی دولت
ابزار: سؤال از وزیر، گزارش‌های کارشناسی
ادعای اصلی: دولت از گرانی شانه خالی می‌کند (در سؤال نماینده اردکان)
هدف: حفظ قدرت خرید و شغل
ابزار: کاهش مصرف، وام، اسباب‌کشی نزد خانواده، دلار و طلا خریدن
ادعای اصلی: دستمزد به قیمتها نمی‌رسد
رکورد ریال، تورم نزدیک ۹۰٪ نقطهای، توقف بارگیری نفت — خود گزارش خزانهداری ادعای فروپاشی ندارد؛ نظام بانکی و بازار همچنان کار می‌کنند
شتاب ماهانه بعد از اوج بهار تعدیل شده؛ تورم نقطهای مهر ۱٫۱ واحد کمتر شد — تورم ماهانه مهر ۴٫۴٪ و سالانه صعودی است
— — مرکز آمار برای شهریور ۴٫۲٪ و برای مهر ۴٫۴٪ نوشته است
سخن او با روایت کمبود ارز ناشی از قطع صادرات سازگار است — پرسش نماینده مجلس از مسئولیت دولت؛ سهم تصمیم‌های داخلی هنوز تفکیک نشده
نیاز فوری ایران به ارز و واردات — مقام‌های ایران علنی آن را رد می‌کنند؛ سابقه فشار نشان نمی‌دهد نتیجه تضمین‌شده باشد
اعتراض‌های ناشی از سختی معیشت و سرکوب شدید آن، به نوشته رویترز و رادیو فردا.
آغاز جنگ با حملات آمریکا و اسرائیل به ایران.
اعلام بسته تحریمی «عملیات تحریم‌شدگان اقتصادی» (در متن رویترز «Operation Economic Outcast»).
آخرین بارگیری نفت ایران، طبق خزانهداری آمریکا.
ریال به ۲٫۶۸۸ میلیون در هر دلار می‌رسد؛ بانک مرکزی تزریق تا ۲ میلیارد دلار را اعلام می‌کند.
همتی ادعای فروپاشی اقتصاد را «توهم» می‌نامد (رویترز زمان را «اواسط اکتبر» نوشته؛ تاریخ دقیق بررسی نشد).
همتی «بار سنگین» بر مردم را می‌پذیرد، ولی میگوید هدف اصلی فشار برای انزوای اقتصاد محقق نشده است.
وزیر اقتصاد در مجلس از مردم عذرخواهی می‌کند.
مرکز آمار تورم مهر را اعلام می‌کند؛ رویترز گزارش معیشت خانوارها را منتشر می‌کند.
انتشار گزارش خزانهداری آمریکا در اکسیوس.
دلار بازار آزاد حدود ۲۷۱٬۵۰۰ تومان.
پوشش مرتبط: تورم نقطهای مهر یک واحد درصد کم شد، اما قیمتها در یک ماه ۴٫۴ درصد بالا رفت.
این‌ها پیش‌بینی قطعی نیستند و احتمال عددی ندارند؛ مسیرهای مشروط‌اند.
تورم ماهانه بالا، فشار بر دهک‌های پایین
محاصره و تحریم باقی می‌ماند
دلار بازار آزاد؛ تورم ماهانه مرکز آمار؛ بارگیری نفت
رفع بخشی از موانع تجاری؛ آرامش ارزی کوتاه‌مدت
مذاکرات قطر و واشنگتن ادامه دارد
اخبار مذاکره؛ صف کامیون‌ها؛ نرخ ارز
جهش ریال و اختلال تازه تجارت
پایان رأی‌گیری میان‌دوره‌ای آمریکا
حملات تازه؛ قیمت نفت؛ پروازها و مرزها
فشار سیاسی و امنیتی
کاهش شدید قدرت خرید
اعتصاب‌ها؛ ارزش کوپن؛ بیکاری
انتشار آمار آبان مرکز آمار، تأیید مستقل بارگیری نفت، و داده درآمد و مخارج خانوار می‌توانند ارزیابی را عوض کنند.
پاسخ به پرسش اصلی روشن است: کاهش یک واحدی تورم نقطهای در مهر مهار تورم نیست. ماهانه ۴٫۴ درصد گران‌شدن، صعود تورم سالانه به ۷۶٫۸ درصد، ریال نزدیک ۲٫۷ میلیون و دستمزد کمتر از یک‌سوم هزینه حداقلی نشان میدهد فشار معیشتی ادامه دارد. مهم‌ترین گره در قطع درآمد ارزی و محدودیت مسیرهای تجاری است، نه صرفاً سیاست پولی.
قوی‌ترین تفسیر رقیب را بانک مرکزی و دولت می‌گویند: اقتصاد کار می‌کند، شتاب ماهانه بعد از اوج بهار کم شده و عامل اصلی بیرونی است. این تفسیر بخشی از داده‌ها را توضیح میدهد، اما با تورم ماهانه بالای ۴ درصد و پذیرش خود وزیر درباره فشار بر مزدبگیران کامل نمیشود. در سوی دیگر، ادعای فروپاشی هم با شواهد موجود اثبات نمیشود.
مرز دانسته‌ها همان‌جاست که اثر سیاسی شروع می‌شود. تحولات قابل‌پیگیری: آمار آبان، نرخ دلار پس از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا، وضعیت مرزها و بارگیری نفت، و مسیر مذاکرات.
مرکز آمار ایران تورم ماهانه را ۴٫۴ درصد، نقطهبهنقطه را ۸۸٫۷ درصد و سالانه را ۷۶٫۸ درصد اعلام کرد.
تورم نقطهای فقط نسبت افزایش به ماه مشابه پارسال را نشان میدهد. شاخص قیمت نسبت به شهریور ۴٫۴ درصد بالا رفته است.
خزانهداری آمریکا میگوید از ۳ شهریور (۲۵ اوت) نفتی بارگیری نشده و کپلر نیز دادههای همجهت داده است. تأیید مستقل کامل در دست نیست.
در ۱۲ و ۱۳ آبان ۱۴۰۵ حدود ۲۷۱٬۵۰۰ تا ۲۷۲٬۵۰۰ تومان گزارش شده است. این نرخ رسمی نیست و از سایت‌های رصد قیمت گرفته شده.
به نوشته رویترز، حداقل هزینه ماهانه خانوار سهنفره حدود ۳۳۶ دلار و میانگین دستمزد حدود ۹۲ دلار برآورد شده است.
شواهد فرسایش شدید را نشان میدهد، اما ادعای فروپاشی اثبات نشده؛ حتی گزارش خزانهداری آمریکا هم چنین ادعایی ندارد.
این فرضیه آمریکایی است. شواهد مستقیم از نارضایتی عمومی یا تغییر موضع سیاسی ایران در دست نیست.
مرکز آمار ایران تورم ماهانه را ۴٫۴ درصد، نقطهبهنقطه را ۸۸٫۷ درصد و سالانه را ۷۶٫۸ درصد اعلام کرد.
تورم نقطهای فقط نسبت افزایش به ماه مشابه پارسال را نشان میدهد. شاخص قیمت نسبت به شهریور ۴٫۴ درصد بالا رفته است.
خزانهداری آمریکا میگوید از ۳ شهریور (۲۵ اوت) نفتی بارگیری نشده و کپلر نیز دادههای همجهت داده است. تأیید مستقل کامل در دست نیست.
در ۱۲ و ۱۳ آبان ۱۴۰۵ حدود ۲۷۱٬۵۰۰ تا ۲۷۲٬۵۰۰ تومان گزارش شده است. این نرخ رسمی نیست و از سایت‌های رصد قیمت گرفته شده.
به نوشته رویترز، حداقل هزینه ماهانه خانوار سهنفره حدود ۳۳۶ دلار و میانگین دستمزد حدود ۹۲ دلار برآورد شده است.
شواهد فرسایش شدید را نشان میدهد، اما ادعای فروپاشی اثبات نشده؛ حتی گزارش خزانهداری آمریکا هم چنین ادعایی ندارد.
این فرضیه آمریکایی است. شواهد مستقیم از نارضایتی عمومی یا تغییر موضع سیاسی ایران در دست نیست.
