تورم نقطه‌به‌نقطه ایران پس از ۱۵ ماه اندکی کاهش یافت

عبدالناصر همتی، رئیس‌کل بانک مرکزی ایران، اعلام کرده است تورم نقطه‌به‌نقطه در شهریور ۱۴۰۵ پس از ۱۵ ماه افزایش پیاپی، اندکی کاهش یافته و از ۸۴.۴ درصد در مرداد به ۸۳.۸ درصد رسیده است. او همچنین تورم ماهانه شهریور را ۳.۹ درصد اعلام کرده؛ رقمی که نشان می‌دهد با وجود تغییر جهت محدود در شاخص نقطه‌به‌نقطه، فشار افزایش قیمت‌ها همچنان بسیار بالاست.

این ارقام در چند رسانه داخلی به نقل از روابط عمومی بانک مرکزی منتشر شده‌اند. در جست‌وجوی فعلی، صفحه مستقیم و مستقلی از همین اطلاعیه در وب‌سایت بانک مرکزی در دسترس نبود؛ بنابراین اعداد اصلی این خبر به‌عنوان اظهارات رئیس‌کل بانک مرکزی و نقل‌شده از روابط عمومی این نهاد ارائه می‌شوند، نه به‌عنوان راستی‌آزمایی مستقل رونما از داده خام شاخص قیمت مصرف‌کننده.

چه چیزی تغییر کرده است؟

بر اساس ارقام اعلام‌شده از سوی همتی، تورم نقطه‌به‌نقطه از ۸۴.۴ درصد در مرداد به ۸۳.۸ درصد در شهریور کاهش یافته است؛ یعنی ۰.۶ واحد درصد افت. این تغییر کوچک است، اما از نظر جهت حرکت شاخص اهمیت دارد، زیرا رئیس‌کل بانک مرکزی می‌گوید روند افزایشی این متغیر ۱۵ ماه ادامه داشته است.

در عین حال، کاهش تورم نقطه‌به‌نقطه به معنای کاهش سطح قیمت‌ها نیست. وقتی تورم مثبت است، قیمت‌ها همچنان بالا می‌روند؛ تفاوت فقط در سرعت رشد قیمت‌هاست. تورم ماهانه ۳.۹ درصدی شهریور نیز نشان می‌دهد سبد مصرفی خانوار در مقایسه با ماه قبل باز هم گران‌تر شده است.

همتی چه می‌گوید و چه چیزی هنوز روشن نیست؟

همتی کاهش شتاب تورم را به کنترل رشد نقدینگی و اقدامات بانک مرکزی نسبت داده و در عین حال گفته است تورم حدود ۴ درصدی در ماه همچنان رقم بالایی است. او فشار ناشی از جنگ، تحریم، محدودیت‌های خارجی و انتظارات تورمی را نیز از عوامل موثر بر سطح بالای تورم دانسته است.

اما از یک ماه کاهش جزئی نمی‌توان به‌تنهایی نتیجه گرفت که روند تورم به‌طور پایدار معکوس شده است. برای چنین ارزیابی‌ای باید چند ماه داده متوالی، ترکیب تورم خوراکی و غیرخوراکی، وضعیت مسکن، خدمات، ارز، رشد نقدینگی و همچنین اثر پایه مقایسه‌ای بررسی شود. اگر کاهش شهریور صرفاً حاصل پایه بالاتر سال قبل یا تغییر موقت در بعضی گروه‌های قیمتی باشد، امکان بازگشت روند صعودی وجود دارد.

چرا این داده برای اقتصاد ایران مهم است؟

تورم نقطه‌به‌نقطه ۸۳.۸ درصدی، حتی با وجود کاهش محدود نسبت به ماه قبل، همچنان سطحی بسیار سنگین برای قدرت خرید خانوارهاست. در چنین شرایطی، دستمزدهای اسمی برای حفظ قدرت خرید باید با سرعتی بسیار بالا رشد کنند؛ در غیر این صورت درآمد واقعی خانوار کاهش می‌یابد.

این وضعیت برای سیاست‌گذار پولی نیز یک تعارض ایجاد می‌کند. بانک مرکزی از یک سو برای مهار تورم نیازمند محدودکردن رشد نقدینگی و اعتبارات بی‌ضابطه است و از سوی دیگر اقتصاد در شرایط جنگی و محدودیت‌های تجاری به تامین مالی تولید، واردات کالاهای اساسی و تثبیت بازار ارز نیاز دارد. شدت و دوام تورم در ماه‌های آینده به نحوه مدیریت همین تعارض بستگی خواهد داشت.

اثر بر بازار ارز و طلا

کاهش ۰.۶ واحد درصدی تورم نقطه‌به‌نقطه، به‌تنهایی برای تغییر بنیادی انتظارات در بازار ارز و طلا کافی نیست. معامله‌گران معمولاً علاوه بر تورم، عرضه و تقاضای ارز، دسترسی کشور به منابع ارزی، تحریم‌ها، تراز تجاری، تحولات امنیتی و جهت سیاست پولی را نیز دنبال می‌کنند.

اگر کاهش تورم در ماه‌های بعد ادامه پیدا کند و هم‌زمان رشد نقدینگی و نوسانات ارزی مهار شود، می‌تواند به کاهش بخشی از انتظارات تورمی کمک کند. اما اگر تورم ماهانه در محدوده نزدیک به ۴ درصد باقی بماند، فشار انباشته بر قیمت‌ها همچنان قابل توجه خواهد بود.

آنچه باید در ماه بعد دنبال شود

مهم‌ترین آزمون، داده مهرماه است. اگر تورم نقطه‌به‌نقطه برای دومین ماه متوالی کاهش یابد و تورم ماهانه نیز از سطح شهریور پایین‌تر بیاید، شواهد بیشتری برای تغییر روند فراهم خواهد شد. در مقابل، بازگشت تورم ماهانه به سطوح بالاتر یا جهش دوباره تورم نقطه‌ای نشان می‌دهد افت شهریور بیشتر یک وقفه کوتاه بوده است تا آغاز یک مسیر تازه.

در کنار داده رسمی تورم، مسیر نرخ ارز، سیاست‌های اعتباری بانک‌ها، وضعیت کسری بودجه و شیوه تامین مالی دولت نیز باید زیر نظر باشد؛ زیرا هر یک از این متغیرها می‌تواند مسیر تورم پاییز را تغییر دهد.

جمع‌بندی

خبر اصلی این است که به گفته رئیس‌کل بانک مرکزی، تورم نقطه‌به‌نقطه ایران پس از ۱۵ ماه افزایش، در شهریور اندکی کاهش یافته است. این تغییر جهت قابل توجه است، اما اندازه کاهش کوچک و سطح تورم همچنان بسیار بالاست. بنابراین داده شهریور را باید نشانه‌ای اولیه دانست که برای تبدیل‌شدن به روند، نیازمند تأیید در چند ماه آینده است.