عربستان خواستار بازگشت هرمز به شرایط پیش از جنگ شد

عربستان سعودی در مجمع عمومی سازمان ملل خواستار بازگشت وضعیت تنگه هرمز به شرایط پیش از ۲۸ فوریه، بدون عوارض یا محدودیت تازه، شد. فیصل بن فرحان، وزیر خارجه عربستان، همچنین تأکید کرد آزادی کشتیرانی در هرمز، باب‌المندب، دریای سرخ و خلیج عدن باید حفظ شود و هیچ طرفی نباید آبراه‌های حیاتی را به ابزار فشار سیاسی یا امنیتی تبدیل کند.

این موضع در شرایطی مطرح شده که اختلال در مسیرهای دریایی منطقه مستقیماً بر انتقال انرژی، تجارت جهانی و زنجیره‌های تأمین اثر گذاشته است. سخنان وزیر خارجه سعودی یک درخواست صرفاً کلی برای «امنیت دریایی» نبود؛ او مشخصاً خواستار حذف رسوم و محدودیت‌هایی شد که پس از آغاز جنگ بر عبور از هرمز تحمیل شده‌اند.

موضع تازه ریاض چیست؟

بن فرحان در سخنرانی عربستان در هشتاد و یکمین نشست مجمع عمومی گفت امنیت خلیج فارس بخشی از امنیت منطقه و جهان است و ثبات منطقه با امنیت انرژی و استمرار تجارت بین‌المللی پیوند مستقیم دارد. او حفاظت از کشتیرانی و زنجیره‌های تأمین را مسئولیتی مشترک دانست که به همکاری جدی بین‌المللی نیاز دارد.

ریاض در این چارچوب از بازگشت شرایط هرمز به وضعیت پیش از ۲۸ فوریه سخن گفته است. معنای عملی این موضع آن است که عربستان نه فقط باز بودن آبراه، بلکه عبور بدون هزینه‌های اضافی، محدودیت یا شروط تازه را مطالبه می‌کند. وزیر خارجه سعودی همچنین استفاده از آبراه‌ها برای تهدید یا آسیب‌زدن به منافع دیگر کشورها را رد کرد.

چرا هرمز و باب‌المندب هم‌زمان مطرح شدند؟

برای عربستان، هرمز و باب‌المندب دو حلقه از یک زنجیره امنیتی و اقتصادی هستند. بخش بزرگی از صادرات انرژی خلیج فارس از هرمز عبور می‌کند و باب‌المندب مسیر اتصال دریای سرخ به خلیج عدن و سپس اقیانوس هند است. اختلال هم‌زمان در این دو گلوگاه می‌تواند مسیرهای جایگزین را محدودتر و هزینه بیمه، حمل‌ونقل و زمان تحویل را بیشتر کند.

عربستان در ماه‌های گذشته نیز در نشست‌های چندجانبه بر آزادی کشتیرانی تأکید کرده بود. با این حال، سخنرانی مجمع عمومی یک سطح سیاسی بالاتر دارد و موضع ریاض را به‌طور رسمی در برابر مجموعه اعضای سازمان ملل قرار می‌دهد. این موضع به‌ویژه از آن جهت مهم است که عربستان هم تولیدکننده بزرگ نفت است و هم برای صادرات و واردات خود به ثبات مسیرهای دریایی منطقه وابسته است.

چه چیزی هنوز روشن نیست؟

سخنرانی بن فرحان سازوکار مشخصی برای بازگشت هرمز به شرایط پیش از جنگ ارائه نکرد. مشخص نیست ریاض از چه مدل اجرایی برای حذف محدودیت‌ها حمایت می‌کند، چه ترتیباتی برای تضمین عبور امن کشتی‌ها مدنظر دارد و آیا طرحی برای نظارت بین‌المللی، توافق منطقه‌ای یا تضمین‌های متقابل در دست بررسی است.

همچنین میان «درخواست سیاسی برای آزادی کشتیرانی» و «اجرای عملی عبور بدون محدودیت» فاصله وجود دارد. تحقق این هدف به رفتار طرف‌های درگیر، وضعیت نظامی منطقه، توافق‌های دیپلماتیک و نحوه اجرای تصمیم‌های بین‌المللی بستگی دارد.

پیام سیاسی برای ایران و منطقه

موضع عربستان در عین تأکید بر حق حفاظت از امنیت و حاکمیت خود، از ابتکارهای کاهش تنش و بازگشت به گفت‌وگو نیز حمایت می‌کند. بن فرحان از تلاش‌هایی که برای کاهش تنش و فراهم‌کردن شرایط دیپلماسی انجام می‌شود استقبال کرد.

برای ایران، بخش مهم این پیام آن است که کشورهای خلیج فارس می‌خواهند مسئله هرمز از یک ابزار فشار دوجانبه فراتر رفته و به موضوعی با قواعد روشن برای عبور بین‌المللی تبدیل شود. برای ریاض نیز نتیجه مطلوب فقط پایان یک بحران مقطعی نیست، بلکه کاهش احتمال تکرار اختلال در مسیرهای صادرات انرژی و تجارت است.

چه چیزی باید دنبال شود؟

در روزهای آینده باید دید آیا عربستان و دیگر کشورهای خلیج فارس این درخواست را به یک پیشنهاد اجرایی تبدیل می‌کنند یا خیر. نشست‌های شورای امنیت، گفت‌وگوهای کشورهای منطقه با ایران، مواضع عمان و قطر و هرگونه توافق درباره هزینه‌ها، بازرسی‌ها یا قواعد عبور کشتی‌ها از شاخص‌های مهم بعدی خواهند بود.

تا آن زمان، سخنرانی عربستان را باید یک موضع رسمی و روشن درباره هدف نهایی دانست: بازگشت آزادی کشتیرانی در هرمز و دیگر آبراه‌های منطقه، بدون عوارض و محدودیت‌های ایجادشده در دوره جنگ.