حمله مرگبار به کانتین در کنگو؛ ۳۳ قربانی و فرار بیماران ابولا از بیمارستان

شنبه ۱۶ آبان ۱۴۰۵ / ۷ نوامبر ۲۰۲۶. حمله شبه‌نظامیان منتسب به «نیروهای دموکراتیک متحد» (ADF)، گروه مسلح وابسته به داعش، به روستای کانتین–آلویا در استان کیوو شمالیِ جمهوری دموکراتیک کنگو، به گفته نمایندگان جامعه مدنی محلی دست‌کم ۳۳ کشته برجا گذاشت. هم‌زمان، در پی تیراندازی و فرار ساکنان، فعالیت مرکز درمانی منطقه مختل شد و از میان بیماران خارج‌شده از بیمارستان یک مبتلای قطعی و دست‌کم پنج فرد مشکوک به ابولا نیز گزارش شده‌اند؛ رویدادی که علاوه بر بحران امنیتی، خطر اختلال در ردیابی و مراقبت بیماری را بالا برده است.

این حمله شامگاه پنجشنبه ۵ نوامبر حدود ساعت ۱۱ شب به وقت محلی آغاز شد و خبر آن روز جمعه ۶ نوامبر توسط رویترز و آسوشیتدپرس منتشر شد. مقام‌های محلی از آتش‌گرفتن ده‌ها خانه و یک مرکز سلامت سخن گفته‌اند. عدد ۳۳ شمار قربانیان حمله مسلحانه است، نه شمار مرگ‌های تازه ابولا. درباره شمار قطعی قربانیان، سرنوشت همه بیماران خارج‌شده و وضعیت تماس‌های پرخطر هنوز بررسی ادامه دارد.

در کانتین–آلویا چه رخ داد؟

بر پایه گزارش رویترز از بنی، مهاجمان حدود ساعت ۱۱ شب پنجشنبه به کانتین–آلویا حمله کردند. شارل اومئونگا، مدیر اداری قلمرو بنی، گفته است افراد مسلح منازل و یک مرکز خدمات سلامت را به آتش کشیدند و مردم غیرنظامی را کشتند. او تأکید کرده که شرایط بد جوی و عملیات امنیتی، ثبت آمار قطعی قربانیان را دشوار کرده است.

تچتچه علیامینی، از نمایندگان جامعه مدنی محل، به رویترز گفته ۳۳ پیکر بازیابی شده که برخی قربانیان با گلوله کشته شده‌اند و بعضی آثار سوختگی یا جراحات ناشی از سلاح سرد داشته‌اند. آسوشیتدپرس نیز به نقل از جاستین پالوکو، مقام جامعه مدنی، از ۳۳ قربانی و آتش‌گرفتن بیش از ۵۰ خانه خبر داده است. این شواهد دو گزارش خبری را تقویت می‌کنند، اما رقم نهایی هنوز پس از پایان جست‌وجو مشخص خواهد شد.

گزارش‌های تصویری رویترز از ساکنانی حکایت دارد که پس از حمله، خانه‌ها و مراکز آسیب‌دیده را بررسی کرده‌اند. بااین‌حال فاصله زمانیِ وقوع حمله و رسیدن نیروهای امدادی، همراه با ناامنی مسیرها، می‌تواند بر دقت آمار اولیه اثر بگذارد؛ از این رو واژه «دست‌کم» در تیتر و متن ضروری است.

چرا فرار بیماران ابولا مهم‌تر از یک تعطیلی موقت بیمارستان است؟

کریستیان کاکوله وولمبرا، پزشک مسئول مرکز بیمارستانی «کلکله»، گفته است با شدت گرفتن تیراندازی و تخلیه شتاب‌زده، بیماران به جامعه محلی پراکنده شده‌اند. طبق گفت‌وگوی او با رویترز، یک مورد قطعی و پنج مورد مشکوک به ابولا در میان افراد خارج‌شده بوده‌اند. درباره تعداد دقیق تماس‌های پرخطر و نحوه همپوشانی آن‌ها با گروه مشکوک در گزارش‌های اولیه تعابیر متفاوتی وجود دارد؛ از این رو جمع‌زدن خودسرانه این گروه‌ها درست نیست.

در گزارش آسوشیتدپرس، شمار تمام بیمارانی که از بیمارستان کلکله خارج شدند حدود ۱۸۰ نفر عنوان شده است. این ۱۸۰ نفر شمار بیماران بستری یا حاضر در بیمارستان است، نه شمار مبتلایان قطعی به ابولا. یکی از خطرهای انتشار نادرست خبر، تبدیل «تخلیه ۱۸۰ بیمار» به «فرار ۱۸۰ مبتلا به ابولا» است؛ داده‌های موجود چنین ادعایی را پشتیبانی نمی‌کند.

در بیماری ابولا، شناسایی افراد مبتلا، مراقبت ایمن، پیگیری تماس‌های پرخطر و دسترسی سریع به درمان برای مهار زنجیره انتقال اهمیت حیاتی دارد. خروج ناگهانی بیمارانی که هنوز به مراقبت یا بررسی تشخیصی نیاز دارند، این روند را دشوار می‌کند. بااین‌حال احتمال انتقال بیشتر با اثبات وقوع زنجیره تازه انتقال یکسان نیست. تا زمان تنظیم این گزارش، تأیید مستقلی از ایجاد خوشه ابتلای جدید در نتیجه همین فرار منتشر نشده است.

مرکز درمانی هدف قرار گرفت یا بیماران از مرکز مجاور گریختند؟

این تفکیک در خبر مهم است. رویترز نوشته مهاجمان در جریان حمله به روستا یک پست یا مرکز سلامت را آتش زدند؛ بیماران از یک بیمارستان نزدیک نیز به دلیل ناامنی گریختند. بنابراین نباید بدون مدرک نتیجه گرفت ساختمان اصلی بیمارستان کلکله به‌طور کامل در آتش سوخته یا همه بیماران هنگام آتش‌سوزی داخل همان ساختمان بوده‌اند.

بیمارستان محل درمان و پناه موقت غیرنظامیان است. حتی بدون حمله مستقیم به همه بخش‌های آن، تیراندازی در منطقه، قطع خدمات، فرار کارکنان و توقف تردد آمبولانس‌ها می‌تواند مراقبت از بیماران عفونی و سایر بیماران را مختل کند. اگر پس از حادثه امکان بازگشت بیماران به مرکز ایمن فراهم نشود، خطر برای افراد مبتلا به بیماری‌های دیگر نیز افزایش می‌یابد.

گروه ADF چیست و نقش آن چقدر تأیید شده است؟

نیروهای دموکراتیک متحد یا ADF یک گروه مسلح با ریشه در اوگانداست که سال‌ها در شرق جمهوری دموکراتیک کنگو فعالیت کرده و از سال ۲۰۱۹ پیوند خود را با داعش اعلام کرده است. مقام‌های محلی و امنیتی این گروه را عامل حمله اخیر معرفی کرده‌اند. رویترز به نقل از مقام اداری منطقه از حضور افراد وابسته به ADF گزارش داده و آسوشیتدپرس نیز همین انتساب را از نماینده جامعه مدنی نقل کرده است.

باوجود این، انتساب مسئولیت در ساعات اولیه به معنای پایان تحقیق کیفری یا شناسایی همه مهاجمان نیست. اطلاعات منتشرشده درباره شمار افراد مهاجم، مسیر حرکت و نحوه عبور آنان از مناطق تحت حفاظت هنوز محدود است. فعالان محلی از ناکارآمدی حفاظتی انتقاد کرده‌اند، ولی ارزیابی دقیق مسئولیت نهادهای امنیتی نیازمند مدارک و پاسخ رسمی آنان است.

در مناطق درگیر، شهروندان ممکن است هم‌زمان با تهدید حمله مسلحانه، مشکل دسترسی به بیمارستان، دارو و راه‌های امن داشته باشند. همین هم‌زمانی است که پیامد حمله کانتین را از یک رویداد امنیتی صرف فراتر می‌برد.

آمار شیوع ابولا در کنگو چه می‌گوید؟

مرکز اروپایی پیشگیری و کنترل بیماری‌ها (ECDC) در به‌روزرسانی ۶ نوامبر گزارش داد جمهوری دموکراتیک کنگو تا پنجم نوامبر، با داده‌های ثبت‌شده تا چهارم نوامبر، ۱۰ هزار و ۷۴۱ مورد قطعی بیماری ناشی از ویروس بوندیبوگیو و ۵ هزار و ۲۳۰ مرگ مرتبط را از آغاز این همه‌گیری ثبت کرده است. این ارقام آمار تجمعی سراسر کنگو هستند و ارتباطی با تعداد کشته‌های حمله کانتین ندارند.

در همان گزارش، برای استان کیوو شمالی ۲۶۲۹ مورد قطعی و ۱۴۴۱ مرگ مرتبط ثبت شده است. استان ایتوری بیشترین شمار تجمعی مبتلایان را دارد، ولی کیوو شمالی یکی از مناطق با انتقال فعال بیماری باقی مانده است. پرونده ابولا در رونما پیش‌تر پوشش داشته و این خبر بر هم‌زمانی تازه ناامنی و اختلال درمان متمرکز است، نه تکرار صرف آمار شیوع.

سازمان جهانی بهداشت نیز پیش‌تر هشدار داده بود که گسترش جغرافیایی ویروس و دشواری تشخیص به‌موقع، مهار بیماری را پیچیده کرده است. در چنین وضعی، دور شدن بیماران و تماس‌های پرخطر از سیستم مراقبت رسمی ممکن است بار عملیاتی تیم‌های بهداشتی را افزایش دهد. اما تعداد تماس‌هایی که در همین حادثه بعداً شناسایی و پیگیری می‌شوند هنوز در اطلاعات بررسی‌شده مشخص نیست.

چرا امنیت و سلامت در این حادثه به یکدیگر وابسته شده‌اند؟

تحلیل رونما: بحران دو لایه دارد. لایه اول، حمله به غیرنظامیان، تخریب منازل و آوارگی است. لایه دوم، از هم گسیختن مراقبت درمانی در منطقه‌ای است که یکی از سخت‌ترین همه‌گیری‌های ابولا را تجربه می‌کند. در کوتاه‌مدت، حفظ امنیت مسیرهای امداد و بازگرداندن امکان مراجعه امن بیماران به مرکز درمانی می‌تواند به اندازه افزایش تجهیزات پزشکی اهمیت داشته باشد.

برای مهار خطر، اقدام‌هایی مانند پیگیری داوطلبانه و محرمانه بیماران و تماس‌ها، فراهم کردن مرکز مراقبت ایمن و حفظ دسترسی کارکنان درمانی ضروری‌اند. در عین حال، بیماران فراری را نباید به‌عنوان «مقصر انتشار بیماری» معرفی کرد؛ آن‌ها تحت تهدید جانی ناچار به ترک محل شده‌اند. مسئولیت حفاظت از مراکز درمانی و دسترسی ایمن، مسئله‌ای فراتر از رفتار تک‌تک بیماران است.

از نظر انسانی، خانواده‌هایی که برای فرار از حمله خانه را ترک می‌کنند، معمولاً برای درمان، اسکان و تغذیه نیز با مشکل روبه‌رو می‌شوند. از نظر اقتصادی، نابودی خانه و کسب‌وکار محلی می‌تواند دسترسی به غذا، دارو و حمل‌ونقل را دشوارتر کند؛ اما برای تعیین رقم دقیق خسارت، ارزیابی میدانی جداگانه لازم است.

چه خبر تازه‌ای می‌تواند ارزیابی را تغییر دهد؟

• اعلام آمار نهایی قربانیان حمله و گزارش مستند از عاملان و افراد بازداشت‌شده؛
• تأیید بازگشت یا مکان‌یابی بیماران مبتلای قطعی، مشکوک و تماس‌های پرخطر؛
• راه‌اندازی دوباره خدمات بیمارستان کلکله و سایر مراکز آسیب‌دیده؛
• نتایج پایش بهداشتی درباره موارد جدید بیماری که به‌طور مشخص با حادثه ارتباط داشته باشند؛
• اقدام‌های حفاظتی قابل‌سنجش برای جلوگیری از تکرار حملات به درمانگاه‌ها و غیرنظامیان.

جمع‌بندی رونما: حمله کانتین–آلویا دست‌کم ۳۳ قربانی بر جای گذاشته و به مراقبت از بیماران در منطقه شیوع ابولا آسیب زده است. یک مبتلای قطعی و پنج مورد مشکوک به ابولا طبق گزارش پزشک از بیمارستان خارج شده‌اند، اما ابتلای تازه ناشی از این فرار هنوز اثبات نشده است. برای فهم اهمیت خبر باید هم آمار خشونت و هم خطر وقفه در درمان و ردیابی بیماری را دید، بدون آنکه عدد ۳۳ قربانی حمله با مرگ‌ومیر ناشی از ابولا مخلوط شود.