خلیل‌الرحمن در افتتاح مناظره عمومی UNGA81؛ «سازمان ملل باید کار کند»

خلیل‌الرحمن، رئیس هشتاد و یکمین نشست مجمع عمومی سازمان ملل، در آغاز مناظره عمومی ۲۲ سپتامبر گفت مسئله اصلی برای افکار عمومی جهان دیگر موجودیت سازمان ملل نیست، بلکه توان این نهاد برای ارائه نتیجه ملموس است. محور سخنان او بازسازی اعتماد، اصلاح نهادهای چندجانبه و تبدیل تعهدات سیاسی به تصمیم‌های قابل اجرا بود.

این سخنرانی آغاز رسمی مناظره عمومی UNGA81 بود؛ نشستی که در شرایط هم‌زمان چند جنگ، فشار اقتصادی، بحران اقلیمی و رقابت شدید قدرت‌های بزرگ برگزار می‌شود. پیام رئیس مجمع این بود که چندجانبه‌گرایی بدون کارآمدی و پاسخ‌گویی نمی‌تواند اعتماد ازدست‌رفته را بازگرداند.

اعتماد؛ مسئله مرکزی دوره ۸۱

خلیل‌الرحمن یادآوری کرد که بحث درباره بحران اعتماد به سازمان ملل موضوع تازه‌ای نیست و دهه‌هاست در مجمع عمومی مطرح می‌شود. با این حال، به گفته او فاصله میان تصمیم‌های بین‌المللی و تجربه واقعی مردم باعث شده پرسش درباره کارآمدی سازمان جدی‌تر شود.

او بر این نکته تأکید کرد که اعتماد با بیانیه‌های سیاسی به‌تنهایی ساخته نمی‌شود. دولت‌ها باید به تعهدات خود عمل کنند و نهادهای سازمان ملل نیز باید بتوانند در حوزه‌هایی مانند صلح و امنیت، توسعه، اقلیم و فناوری نتایج قابل سنجش ارائه دهند.

اصلاح سازمان ملل در مرکز دستور کار

یکی از خطوط اصلی سخنرانی، ضرورت اصلاح ساختارهای سازمان ملل بود. این بحث به‌ویژه درباره شورای امنیت اهمیت دارد؛ نهادی که ترکیب دائمی آن همچنان بازتاب نظم جهانی پس از جنگ جهانی دوم است. بسیاری از دولت‌ها خواستار نمایندگی بیشتر مناطق و کشورهای درحال‌توسعه هستند، اما توافق درباره شکل دقیق اصلاح همچنان دشوار است.

رئیس مجمع همچنین بر نقش خود مجمع عمومی در ایجاد فضای مذاکره و کاهش شکاف میان اعضا تأکید کرد. دوره ۸۱ علاوه بر مناظره عمومی، با بحث درباره انتخاب دبیرکل بعدی، بودجه سازمان و نحوه اجرای برنامه‌های اصلاحی همراه است.

چرا این سخنرانی اهمیت دارد؟

سخنان افتتاحیه رئیس مجمع سیاست یک کشور خاص را نمایندگی نمی‌کند؛ بلکه چارچوب سیاسی و نهادی دوره را مشخص می‌کند. در سالی که جنگ‌ها و رقابت قدرت‌های بزرگ بر دستور کار سایه انداخته‌اند، تأکید بر «اعتماد» به معنای آزمون توان سازمان ملل برای حفظ نقش میانجی و محل مذاکره است.

گزارش‌های مستقل از آغاز هفته سطح‌بالا نیز نشان می‌دهد دیپلمات‌ها با فضایی کم‌ثبات‌تر از سال‌های گذشته روبه‌رو هستند. جنگ‌های فعال، تغییرات در نظم قدرت و فشار بر اقتصاد جهانی باعث شده انتظار از سازمان ملل هم‌زمان با تردید درباره توان عملی آن افزایش یابد.

اثر برای ایران

برای ایران، اهمیت این چارچوب در چند سطح است: مجمع عمومی محل شکل‌گیری ائتلاف‌های سیاسی و ثبت مواضع رسمی است، در حالی که پرونده‌های امنیتی مهم معمولاً به شورای امنیت گره می‌خورند. هر بحث درباره اصلاح شورای امنیت، شیوه تصمیم‌گیری و نقش مجمع عمومی می‌تواند بر محیط دیپلماتیک پیرامون پرونده‌های مرتبط با تهران اثر بگذارد.

در عین حال، سخنرانی خلیل‌الرحمن موضعی درباره یک پرونده خاص ایران ارائه نکرد. اهمیت آن بیشتر در تعیین معیارهایی است که دوره ۸۱ با آنها سنجیده خواهد شد: میزان اعتماد میان اعضا، توان سازمان در مدیریت بحران‌ها و اینکه وعده اصلاح تا چه اندازه به تصمیم عملی تبدیل شود.

بعد چه چیزی را دنبال کنیم؟

شاخص‌های اصلی در هفته‌های آینده، روند مذاکرات اصلاح سازمان ملل، نحوه تعامل مجمع عمومی با شورای امنیت، بحث انتخاب دبیرکل بعدی و توان ریاست دوره ۸۱ برای ایجاد اجماع میان بلوک‌های رقیب خواهد بود. فاصله میان شعار «بازسازی اعتماد» و خروجی‌های واقعی، معیار اصلی ارزیابی این دوره است.