رضا پهلوی در فرانکفورت خواستار هدف‌گرفتن سپاه و حفاظت از غیرنظامیان شد

رضا پهلوی، چهره مخالف جمهوری اسلامی، روز شنبه ۷ نوامبر ۲۰۲۶ (۱۶ آبان ۱۴۰۵) در کلیسای سنت پل فرانکفورت و هنگام دریافت امانی جایزه آزادی بنیاد فریدریش ناومان برای مردم ایران، از فشار نظامی بر نهادهای حکومتی و سپاه پاسداران دفاع کرد و در عین حال بر حفاظت از شهروندان و زیرساخت‌های غیرنظامی ایران تأکید گذاشت. او استدلال کرد که فشار خارجی می‌تواند حکومت را تضعیف کند، اما حق تعیین نظام سیاسی آینده را نباید از ایرانیان بگیرد.

نکته مهم در این سخنان تفاوت میان یک موضع سیاسی و خواست قابل‌سنجش همه شهروندان است: پهلوی گفت مردم ایران خواستار هدف قرار گرفتن ساختار سرکوب‌اند، اما این تعبیر، ادعای خود او درباره ترجیحات مردم است. گزارشی از نظرسنجی مستقل و نماینده جمعیت کشور در مراسم ارائه نشده که بتوان بر پایه آن حمایت همه ایرانیان از حمله نظامی را نتیجه گرفت.

پهلوی درباره هدف حملات نظامی چه گفت؟

او در بخشی از سخنرانی خود از تمرکز فشار بر سپاه پاسداران، ساختار سرکوب و تسلیحاتی سخن گفت که به ادعای او علیه مردم به کار گرفته می‌شوند. پهلوی همچنین خواهان حفاظت از شهروندان و زیرساخت‌های غیرنظامی شد و گفت کشته شدن هر ایرانی بی‌گناه برای او دردناک است؛ مسئولیت بحران را نیز متوجه جمهوری اسلامی دانست. این سخنان باید در مقام موضع اعلام‌شده یک بازیگر سیاسی گزارش شوند و به معنی صدور فرمان عملیاتی یا تعیین واقعی فهرست اهداف نیروهای آمریکا و اسرائیل نیستند.

در روایت او، رویدادهای خونین اعتراضات و تجربه سرکوب، دلیل تغییر تأکید از سیاست «فشار حداکثری و حمایت حداکثری» به پذیرش نوعی فشار نظامی بر ساختار حکومت است. او هم‌زمان دوگانه «جنگ یا مماشات» را ناکافی توصیف کرد. این دو گزاره در کنار هم نشان می‌دهند که وی میان جنگ فراگیر و حملات هدفمند تمایز می‌گذارد؛ با این حال حتی عملیات موسوم به هدفمند نیز می‌تواند برای غیرنظامیان خطر جانی و آسیب به زیرساخت‌ها داشته باشد.

جایزه آزادی واقعاً به چه کسی تعلق گرفت؟

بنیاد فریدریش ناومان، وابسته به جریان لیبرال آلمان، پیش‌تر و در اطلاعیه ۱۴ سپتامبر اعلام کرده بود جایزه آزادی ۲۰۲۶ را به «مردم ایران» اهدا می‌کند و رضا پهلوی دریافت‌کننده امانی آن خواهد بود. مراسم روز ۷ نوامبر در کلیسای سنت پل فرانکفورت برگزار شد؛ مکانی که با تاریخ پارلمان‌گرایی و جنبش مشروطه‌خواهی آلمان پیوند دارد.

اشتفن زایبیش، رئیس هیئت‌مدیره بنیاد، در سخنان رسمی مراسم گفت جایزه به یک حزب، گروه یا فرد تعلق ندارد، بلکه به مردم ایران اهدا می‌شود؛ پهلوی آن را نگه می‌دارد تا در آینده به نمایندگان آزادانه انتخاب‌شده ایران تحویل داده شود. بنابراین دریافت این جایزه به‌معنای انتخاب رسمی پهلوی به‌عنوان رهبر یا نماینده سیاسی همه ایرانیان نیست.

پهلوی نیز گفت می‌خواهد روزی جایزه را در تهران به صاحبان آن تحویل دهد. این بخش از سخنرانی با موضع اعلامی او مبنی بر واگذاری تعیین شکل حکومت به رأی مردم پیوند داشت.

چرا اظهارنظر درباره «خواست مردم ایران» نیازمند احتیاط است؟

هواداران رضا پهلوی، چه در داخل ایران و چه در خارج از کشور، بخشی از جامعه ایرانی‌اند و حمایت آنان از دیدگاه‌های او باید به‌عنوان یک موضع واقعی سیاسی دیده و گزارش شود. همین اصل درباره ایرانیانی که با او یا با مداخله نظامی مخالفت دارند نیز صدق می‌کند. اختلاف بر سر گستره نمایندگی، نافی ایرانی‌بودن یا اهمیت نظر هیچ‌یک از این گروه‌ها نیست. مسئله روزنامه‌نگارانه، سنجش میزان فراگیری هر موضع با شواهد معتبر است، نه انکار وجود حامیان آن.

پهلوی و هوادارانش در داخل و خارج ایران حضور سیاسی و اجتماعی دارند و مراسم فرانکفورت هم‌زمان با تجمع حامیان او برگزار شد. با این حال اندازه یک تجمع یا استقبال در یک مراسم، معادل نمونه‌گیری علمی از دیدگاه‌های جامعه ایران نیست. گروه‌های گوناگون مخالف حکومت نیز درباره نقش مداخله خارجی، هزینه جنگ، نوع نظام آینده و جایگاه رضا پهلوی اختلاف نظر دارند.

اعتراض به انتخاب او برای دریافت امانی جایزه نیز ثبت شده است. بنیاد تصمیم خود را حفظ کرد و در همان حال در سخنرانی‌های رسمی مراسم به وجود منتقدان اذعان شد. روایت دقیق این رخداد آن است که بنیاد از طرف خود پهلوی را امین جایزه برگزیده، نه اینکه اختیار نمایندگی سیاسی عمومی را از طریق یک انتخابات به او سپرده باشد.

«هدف قرار گرفتن سپاه» از نظر حقوق جنگ چه معنایی دارد؟

در حقوق بین‌الملل بشردوستانه، صرف وابستگی یک فرد یا ساختمان به نهادی سیاسی یا امنیتی برای حمله بدون قید و شرط کافی نیست. تشخیص هدف نظامی، اصل تفکیک، ممنوعیت حملات کور و نامتناسب، و وظیفه اتخاذ احتیاط‌های عملی برای کاهش آسیب به غیرنظامیان همچنان مطرح است. سپاه پاسداران سازمانی گسترده با نقش‌های مختلف نظامی، امنیتی و اقتصادی است؛ بنابراین عبارت کلی «حمله به سپاه» جایگزین ارزیابی حقوقی هر هدف مشخص نمی‌شود.

تأکید پهلوی بر حفاظت از زیرساخت‌های غیرنظامی یک موضع اعلامی است. اینکه در اجرای یک عملیات واقعی این حفاظت تا چه اندازه ممکن یا رعایت می‌شود، تنها با شواهد مستقل درباره شیوه حمله، اهداف، تلفات و خسارت‌ها قابل سنجش است. از اظهارات یک چهره مخالف حکومت نمی‌توان تضمین عدم آسیب به شهروندان را استنتاج کرد.

فشار خارجی و اختیار تعیین آینده ایران؛ دو پیام هم‌زمان

پهلوی گفت فشار خارجی ممکن است ساختار حکومت را تضعیف کند، اما نباید به تصمیم‌گیری قدرت‌های خارجی درباره آینده سیاسی ایران منجر شود. او درباره نظام آینده، بر انتخابات آزاد، برابری حقوق شهروندان، جدایی دین از حکومت و تمامیت ارضی ایران تأکید کرد. این اصول بیانگر برنامه و تعهدات اعلامی او هستند و تحقق آنها به شرایط گذار، سازوکارهای قانونی، حقوق مخالفان و امکان مشارکت آزاد گروه‌های مختلف بستگی خواهد داشت.

برخی مخالفان جمهوری اسلامی، فشار بین‌المللی را عاملی برای ایجاد فرصت سیاسی می‌دانند و برخی دیگر نگران‌اند تشدید حملات، تلفات غیرنظامی، آسیب اقتصادی و گسترش بی‌ثباتی در پی داشته باشد. این اختلاف را نمی‌توان با یک نقل‌قول یا شمار شرکت‌کنندگان در یک گردهمایی حل کرد.

جمع‌بندی رونما

آنچه تأیید شده، برگزاری مراسم رسمی در فرانکفورت، دریافت امانی جایزه توسط رضا پهلوی و دفاع او از فشار بر نهادهای امنیتی و نظامی جمهوری اسلامی همراه با درخواست حفاظت از غیرنظامیان است. اما ادعای اینکه «مردم ایران خواهان حمله هستند»، بازتاب برداشت و موضع پهلوی است و نه واقعیتی اثبات‌شده درباره تمامی ایرانیان. همین تفکیک باید در تیتر و متن خبر حفظ شود. همچنین جایزه به مردم ایران تعلق گرفته و دریافت آن از سوی پهلوی ماهیت امانی داشته است.