«رژیم باید سقوط کند»: وعده نتانیاهو برای براندازی در ایران با توان نظامی و حساب انتخاباتی او چقدر جور است؟

لید: بنیامین نتانیاهو در نشست خبری یکشنبه ۱۸ اکتبر ۲۰۲۶ گفت «رژیم باید سقوط کند و من آن را سرنگون می‌کنم». این جمله چند روز پیش از انتخابات ۲۷ اکتبر اسرائیل و در حالی گفته شد که واشنگتن هنوز نشانه‌ای از پذیرش یک حمله تازه یا کارزار براندازی نداده است. پرسش این است که وعده او چه اندازه پشتوانه عملی دارد و چه اندازه پیام انتخاباتی است.

مقدمه و پرسش اصلی: وعده براندازی، برنامه است یا شعار؟

جنگ ایران و ائتلاف آمریکا و اسرائیل نزدیک هشت ماه است ادامه دارد؛ حملات از ۲۸ فوریه ۲۰۲۶ آغاز شد و پیش‌تر در ژوئن ۲۰۲۵ جنگ ۱۲ روزه رخ داده بود. حکومت ایران از هر دو دور جان به در برد. در چنین زمینه‌ای، اظهار تازه نتانیاهو را باید از دو زاویه خواند: توان واقعی اسرائیل برای تحقق هدف، و انگیزه سیاسی گوینده در هفته‌ای که رأی‌دهندگانش را به صندوق می‌فرستد.

آنچه نتانیاهو دقیقاً گفت

بر پایه گزارش تایمز اسرائیل از نشست خبری او در دفتر نخست‌وزیری اورشلیم در ۱۸ اکتبر، نتانیاهو گفت: «رژیم باید سقوط کند و من آن را سرنگون می‌کنم» و افزود که این را به همه نهادهای امنیتی دستور داده است. او در پاسخ به اینکه چرا دور بعد با دورهای پیشین فرق خواهد داشت، استدلال کرد که سرکوب خشن مخالفان مانع قیام شده و مدعی شد بدتر شدن اقتصاد ایران می‌تواند اعتراض‌ها را دوباره برانگیزد. این‌ها ادعای خود اوست، نه واقعیت راستی‌آزمایی‌شده.

او همچنین گفت اگر لازم شود اسرائیل «مستقل» عمل خواهد کرد و امیدوار است با ترامپ به «رویارویی مستقیم» نرسند. تحلیل الجزیره (۲۲ اکتبر) می‌نویسد او پس از تماس‌های تلفنی با ترامپ و سفر پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، به اسرائیل سخن گفت، اما نشانه‌ای ندیده که واشنگتن با حمله تازه یا کارزار حذف رهبری موافقت کرده باشد. فایننشال تایمز، به نقل همان تحلیل، گزارش داده طرح اسرائیل برای حمله دوباره هنوز تأیید ترامپ را نگرفته است.

تایم‌لاین

1. ژوئن ۲۰۲۵جنگ ۱۲ روزه؛ بمبافکن‌های بی-۲ آمریکا با بمب‌های ۳۰ هزار پوندی فردو و نطنز را هدف گرفتند (الجزیره).
2. ۲۸ فوریه ۲۰۲۶آغاز کارزار هوایی آمریکا و اسرائیل علیه ایران.
3. مارس ۲۰۲۶نتانیاهو اذعان کرد با قدرت هوایی تنها نمی‌توان حکومت را تغییر داد و به «مؤلفه زمینی» اشاره کرد (به نقل الجزیره).
4. ۱۸ اکتبر ۲۰۲۶نشست خبری نتانیاهو: «رژیم باید سقوط کند». به نوشته الجزیره، او پیش‌تر با ترامپ تلفنی صحبت کرده و هگست به اسرائیل سفر کرده بود.
5. ۲۱ اکتبر ۲۰۲۶سخنگوی سپاه، حسین محبی، از دکترین «تهاجمی و نامتقارن» گفت؛ وزارت خارجه آمریکا خروج کارکنان غیرضروری از عربستان را خواست (الجزیره).
6. ۲۲ اکتبر ۲۰۲۶سپاه از اصابت به چهار شناور و برخورد سه شناور دیگر با مین خبر داد؛ قیمت برنت به گزارش الجزیره بالای ۱۱۰ دلار رفت.
7. ۲۷ اکتبر ۲۰۲۶انتخابات اسرائیل. ۳ نوامبر ۲۰۲۶: انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا.

توان نظامی: چه چیزی ممکن است و چه چیزی نه

اوربان کانینگام از رایسی می‌گوید اسرائیل با ذخایر مهمات و سوخت‌گیری هوایی می‌تواند برتری هوایی را دوباره به دست آورد و اهداف ایرانی را بزند، اما شبکه‌های نفوذی و حملات سایبری «مصرف‌شدنی» هستند و گروه‌های کرد و بلوچ توان مقابله با سپاه را ندارند. بدون کمک آمریکا، ضربه به سایت‌های عمیق دشوار است. چاغلار کورچ از دانشگاه عبدالله گل می‌گوید قدرت هوایی توان تهاجمی ایران را کاهش می‌دهد اما نابود نمی‌کند و تغییر حکومت سال‌ها نیروی زمینی می‌خواهد.

ضعف‌های اسرائیل هم مستند شده: ذخیره رهگیرها در دورهای پیشین مصرف شده و پهپادهای ارزان ایران بار هزینه‌ای نامتقارن می‌سازند (الجزیره). از سوی دیگر، سیدارت کائوشال از رایسی می‌گوید ایران احتمالاً هنوز موشک‌های فراوان، از جمله ضدکشتی، و پناهگاه‌های کوهستانی دارد؛ هرچند خسارت به سامانه‌های هدف‌گیری ممکن است اثر آن‌ها را کم کرده باشد.

منطق انتخاباتی و رابطه با واشنگتن

الجزیره می‌نویسد نتانیاهو پیش از انتخابات سراسری هفته آینده در نظرسنجی‌ها افت کرده است. او خود انتخابات را «وجودی» خوانده و پیروزی مخالفان را «تراژدی برای نسل‌ها» توصیف کرده است (تایمز اسرائیل). در چنین قابی، وعده براندازی هم برای پایگاه سنتی او سیگنال قدرت است و هم حاشیه‌ای که گفت‌وگو را از موضوع‌های داخلی دور می‌کند. این یک استنباط رونماست؛ شواهد مستقیمی از نیت او در دست نیست.

رابطه با ترامپ سه لایه دارد. نتانیاهو روابط را «بیشتر گرم» اما پنجره فرصت را محدود می‌داند و هشدار داده «دو سال دیگر» ممکن است رئیس‌جمهوری «بسیار متخاصم» در واشنگتن بیاید. ترامپ، به گزارش الجزیره، پیش‌تر متعهد شده پیش از ۳ نوامبر به ایران حمله نکند، اما ۲۱ اکتبر گفته آمریکا دیگر با تهران مذاکره نمی‌کند و «به‌زودی» اتفاقی می‌افتد. این دو گزاره با هم در تنش‌اند و تعبیر قطعی ندارند.

روایت تهران

در متن‌های خوانده‌شده واکنش مستقیم رسمی ایران به سخن نتانیاهو نیامده است؛ بنابراین واکنش او را نمی‌توان به تهران نسبت داد. آنچه هست، مواضع هم‌زمان است: محبی دکترین را «تهاجمی» خوانده و گفته ایران می‌تواند به کشورهای حمله‌کننده حمله کند؛ محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، گفته هر اقدام علیه ایران هزینه دارد و ایران دیپلماسی را ترجیح می‌دهد. ایران پیشنهاد هفت‌روزه بازگشایی هرمز در برابر پایان محاصره بنادر، کاهش تحریم و آزادسازی دارایی‌ها را مطرح کرده است (الجزیره). ادعای سپاه درباره رشد ۱٫۵ برابری ذخیره موشکی بدون رقم و بدون تأیید مستقل است.

پیرامون این‌ها تنش داخلی هم دیده می‌شود: به گزارش ایران‌اینترنشنال، جلسه آنلاین مجلس برای رأی به وزیر دفاع جدید به دلیل ضعف اینترنت برای ۲۵ نماینده مختل شد و بازنشستگان در شهرهای مختلف اعتراض کرده‌اند (تاریخ اعتراض در منبع روشن نیست). این‌ها نشان‌دهنده فشار اقتصادی‌اند، اما شواهدی بر آستانه قیام نیستند.

ذی‌نفعان

ضدتحلیل

قوی‌ترین اعتراض به این تحلیل آن است که نتانیاهو شاید فقط شعار نمی‌دهد: او گفته به نهادهای امنیتی دستور داده و «مستقل» عمل خواهد کرد، و اسرائیل پیشتر نشان داده حاضر به عملیات‌های غیرمنتظره است. افزون بر آن، هشدار سپاه و اقدامات آمریکا در عربستان و هرمز می‌تواند نشان دهد جنگ نزدیک‌تر از ظاهر است. شواهد موافق این تز اما بیشتر اظهارات‌اند تا سند عملیاتی.

سناریوها و شاخص‌های رصد

شاخص‌هایی که باید رصد شوند: نتیجه انتخابات ۲۷ اکتبر و ترکیب دولت بعدی اسرائیل؛ هر بیانیه رسمی آمریکا درباره حمله؛ برنت و ترافیک هرمز؛ خروج بیشتر دیپلمات‌ها از خلیج فارس؛ و واکنش رسمی تهران به سخنان نتانیاهو.

جمع‌بندی و محدوده قطعیت

پاسخ کوتاه: بر پایه شواهد موجود، اسرائیل می‌تواند خسارت وارد کند اما راهی که از آن به سقوط حکومت ایران برسد نشان داده نشده؛ و وعده نتانیاهو هم‌زمان در خدمت حساب انتخاباتی و چانه‌زنی با واشنگتن است. این تحلیل نمی‌تواند نیت او یا تصمیم ترامپ را قطعی کند. تا ۳ نوامبر، انتخابات اسرائیل و اظهارات آمریکا مهم‌ترین نشانه‌ها خواهند بود.