ماکرون پس از ۲۴۰۰ بازداشت: اعتراض مسالمت‌آمیز را از خشونت جدا کنید

به‌روزرسانی ۱۸ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۲۰ پاریس: امانوئل ماکرون، رئیس‌جمهوری فرانسه، در یک سخنرانی تلویزیونی پس از اعتراضات و ناآرامی‌های سراسری شنبه گفت دولت باید هم به مطالبات مربوط به هزینه زندگی و وضعیت آموزش پاسخ دهد و هم عاملان تخریب و غارت را پیگیری کند. هم‌زمان، تازه‌ترین جمع‌بندی مقام‌های فرانسوی شمار بازداشت‌ها را دست‌کم ۲۴۰۰ نفر اعلام کرده است؛ رقمی که نسبت به آمارهای اولیه همان روز افزایش محسوسی دارد.

ماکرون در پیام ساعت ۲۰ یکشنبه ۱۸ اکتبر میان صدها هزار نفری که به گفته او برای طرح مطالبات «مشروع» به خیابان آمدند و گروه‌هایی که ساختمان‌های عمومی، فروشگاه‌ها و شهرداری‌ها را هدف قرار دادند تمایز گذاشت. او گفت کسانی که تخریب و غارت کرده‌اند باید پاسخگو باشند و از دولت خواست درباره ضعف‌های اطلاعاتی و آمادگی نیروهای امنیتی نیز شفاف‌سازی کند.

آمار تازه چه می‌گوید؟

گزارش آسوشیتدپرس بر پایه تازه‌ترین داده‌های مقام‌های فرانسوی، شمار بازداشت‌ها در سراسر کشور را دست‌کم ۲۴۰۰ نفر اعلام کرده است. پلیس پاریس گفته ۸۵۵ نفر در منطقه پایتخت بازداشت شده‌اند و دادستانی نیز اعلام کرده بود ۵۵۷ نفر همچنان در بازداشت موقت پلیس به سر می‌برند. این ارقام وضعیت همان ساعت انتشار گزارش را نشان می‌دهند و لزوماً آمار نهایی پرونده‌های قضایی نیستند؛ بازداشت، نگهداری پلیسی و محکومیت قضایی سه مرحله متفاوت‌اند.

درباره شمار شرکت‌کنندگان نیز دو برآورد متفاوت وجود دارد. مقام‌های فرانسوی حدود ۵۵۰ هزار نفر را برآورد کرده‌اند، در حالی که برگزارکنندگان رقم ۸۰۰ هزار نفر را مطرح کرده‌اند. اختلاف این دو عدد باید حفظ شود، زیرا روش شمارش و منبع هر برآورد متفاوت است و رقم واحد و مستقلی که اختلاف را برطرف کند منتشر نشده است.

طبق گزارش‌های میدانی، بخش بزرگی از راهپیمایی‌ها مسالمت‌آمیز بود، اما در حاشیه تجمع‌ها در پاریس، مارسی، لیون، بوردو و چند شهر دیگر درگیری، غارت و آتش‌سوزی رخ داد. آتش‌گرفتن شهرداری تاریخی لیموژ، ورود مهاجمان به ساختمان شهرداری مارسی، آسیب به دفتر گردشگری لیون و حمله به اقامتگاه استاندار در بوردو از مواردی بود که مقام‌های فرانسوی و رسانه‌های حاضر در محل گزارش کردند.

سه تصمیم اعلام‌شده در سخنرانی ماکرون

نخست، رئیس‌جمهوری فرانسه گفت نخست‌وزیر از دوشنبه یک ستاد بحران برای بسیج کمک‌های فوری به کسب‌وکارها، شهرداری‌ها و افراد آسیب‌دیده تشکیل می‌دهد. این وعده در مرحله اعلام است و میزان، شرایط و زمان پرداخت کمک‌ها هنوز مشخص نشده است.

دوم، ماکرون از وزیر کشور خواست نحوه ارزیابی اطلاعات و آمادگی نیروهای امنیتی پیش از تظاهرات را بررسی کند. گزارش لوموند نشان می‌دهد نیروهای پلیس در بخش‌هایی از پاریس و چند شهر دیگر با گروه‌های پراکنده روبه‌رو شدند و در برخی نقاط برای مدتی از نظر تعداد در اقلیت قرار گرفتند. رئیس‌جمهوری گفت انتظار دارد درباره این کاستی‌ها پاسخ روشن ارائه شود؛ این سخن به معنای اعلام نتیجه تحقیق نیست.

سوم، او اعلام کرد استانداران با هماهنگی شهرداران می‌توانند برای حفاظت از ساختمان‌های عمومی و کسب‌وکارها اقدام کنند و در صورت ضرورت برخی تجمع‌ها را ممنوع سازند. حدود و اجرای این اختیار در هر منطقه به تصمیم اداری و کنترل‌های قانونی همان مورد وابسته خواهد بود.

پاسخ به مطالبات دانش‌آموزان و فشار هزینه زندگی

اعتراض‌های ۱۷ اکتبر از چند مسیر به هم پیوست: نارضایتی دانش‌آموزان و دانشجویان از شرایط آموزشی و آینده تحصیلی، فشار هزینه زندگی و قیمت سوخت، و حضور اتحادیه‌ها و گروه‌هایی که می‌خواستند جنبشی گسترده‌تر شکل دهند. ماکرون گفت دولت نباید خشونت حاشیه‌ای را با مطالبات همه معترضان یکی بداند.

او وعده داد نخست‌وزیر در روزهای آینده دانش‌آموزان، دانشجویان، آموزگاران، نمایندگان اتحادیه‌های کارگری و کارفرمایی، مقام‌های محلی و نمایندگان پارلمان را برای تهیه پیشنهادهای مشخص گرد هم آورد. کاخ الیزه همچنین اعلام کرد یک بستر مشورتی آموزشی بیش از ۱۰۰ هزار مشارکت دریافت کرده است. هنوز معلوم نیست این گفت‌وگوها به چه تصمیم اجرایی یا بودجه‌ای منجر خواهد شد.

رئیس‌جمهوری فرانسه افزایش قیمت سوخت را به پیامدهای درگیری در خلیج فارس مرتبط دانست و گفت برای تأمین سوخت و گاز به کشورهای خلیج فارس سفر خواهد کرد. این بخش، موضع و برنامه اعلامی دولت فرانسه است؛ نتیجه قراردادها یا تغییر واقعی قیمت انرژی فقط پس از انتشار توافق‌ها و داده‌های بازار قابل سنجش خواهد بود.

روایت دولت و پرسش از عملکرد پلیس

ماکرون بخش مهمی از خشونت‌ها را به گروه‌های افراطی چپ و مجرمان نسبت داد. وزیر کشور نیز از غارت صدها کسب‌وکار سخن گفته است. در مقابل، منتقدان از چگونگی آماده‌سازی عملیات امنیتی و استفاده از سلاح‌های کنترل جمعیت پرسیده‌اند. در دو پرونده جداگانه، یک نوجوان در سن‌اتین دست خود را از دست داده و یک دختر ۱۷ ساله در مولوز از ناحیه چشم به‌شدت آسیب دیده است؛ تحقیقات درباره چگونگی این جراحت‌ها آغاز شده و نسبت‌دادن قطعی مسئولیت پیش از پایان بررسی‌ها درست نیست.

در پاریس نیز تنش‌ها روز یکشنبه در میدان جمهوری ادامه یافت و پلیس برای پراکنده‌کردن گروه‌هایی که اشیا پرتاب می‌کردند یا قصد آتش‌زدن دوچرخه و سطل‌های زباله را داشتند از گاز اشک‌آور استفاده کرد. مرگ یک نفر بر اثر ایست قلبی گزارش شده، اما مقام‌ها جزئیات کافی برای تعیین رابطه آن با درگیری‌ها منتشر نکرده‌اند.

پیامد سیاسی شش ماه مانده به انتخابات

ماکرون در سخنرانی خود یادآوری کرد فرانسه حدود شش ماه با انتخابات ریاست‌جمهوری فاصله دارد و از احزاب و اتحادیه‌ها خواست خشونت را بدون ابهام محکوم کنند. این بحران به‌سرعت به موضوع رقابت انتخاباتی تبدیل شده است: مارین لوپن دولت را ناتوان در حفظ نظم خوانده و ژان‌لوک ملانشون ضمن انتقاد از دولت، هواداران اعتراض‌ها را از غارت و تخریب برحذر داشته است.

تصمیم‌های اعلام‌شده دو آزمون جداگانه پیش روی دولت می‌گذارد. نخست، آیا تدابیر امنیتی می‌تواند بدون محدودکردن نامتناسب حق تجمع، از تکرار خشونت جلوگیری کند؟ دوم، آیا گفت‌وگو با دانش‌آموزان، اتحادیه‌ها و مقام‌های محلی به اقدام قابل سنجش درباره آموزش و قدرت خرید می‌رسد؟ پاسخ این دو پرسش، اثر سیاسی سخنرانی را بیش از لحن آن تعیین خواهد کرد.

چه چیزهایی هنوز روشن نیست؟

آمار نهایی بازداشت‌ها، تعداد پرونده‌هایی که به تعقیب قضایی منتهی می‌شود، شمار کامل مجروحان معترض و نیروهای امدادی، برآورد رسمی خسارت و نتیجه تحقیقات درباره عملکرد پلیس هنوز قطعی نیست. همچنین وعده کمک به کسب‌وکارها و برنامه گفت‌وگو با معترضان تا زمان انتشار بودجه، جدول زمانی و تصمیم اجرایی، تعهد سیاسی محسوب می‌شود نه نتیجه تحقق‌یافته.

تصویر شاخص این مطلب آرشیوی و مربوط به تجمع دانش‌آموزان در پاریس در ژوئن ۲۰۲۴ است؛ عکس رویدادهای اکتبر ۲۰۲۶ نیست و صرفاً زمینه دانش‌آموزی اعتراض‌ها را نشان می‌دهد.