امتیاز دولت فرانسه به دانش‌آموزان تا ۲۰۲۸ می‌رسد؛ چرا خیابان هنوز خالی نشده است؟

شنبه ۹ آبان ۱۴۰۵ (۳۱ اکتبر ۲۰۲۶) برای سومین شنبه‌ی پیاپی صدها هزار نفر در فرانسه به خیابان آمدند، با وجود بسته‌ی امتیازهایی که دولت پنج روز پیش از آن به دانش‌آموزان و دانشجویان داده بود. شمار معترضان، به برآورد دولت، ۳۲۰ هزار نفر بود؛ کمتر از ۴۱۰ هزار هفته‌ی پیش و ۵۵۰ هزار در ۲۵ مهر. پرسش این تحلیل یکی است: امتیازهایی که بیشترشان از سال ۲۰۲۷ و ۲۰۲۸ اجرا می‌شود، می‌تواند جنبشی را آرام کند که از مدرسه شروع شد و به هزینه‌ی زندگی و بودجه رسیده است؟

عددها: کوچک‌شدن بدون فروکش

روند رسمی نزولی است. از ۵۵۰ هزار به ۴۱۰ هزار حدود ۲۵ درصد کاهش داشته و از ۴۱۰ هزار به ۳۲۰ هزار حدود ۲۲ درصد؛ در مجموع، شمار شنبه‌ی اخیر حدود ۴۲ درصد کمتر از ۲۵ مهر است (محاسبه‌ی رونما از برآوردهای رسمی). اما برآورد دولت و سازمان‌دهندگان همیشه فاصله دارد، و هیچ رقم مستقلی برای هیچ‌یک از روزها منتشر نشده است. آنچه روشن است این است که جنبش هنوز در دهه‌ی صدهزار است، نه در دهه‌ی هزار.

شمار بازداشت‌ها هم همین مسیر را دارد: حدود ۲۴۰۰ نفر پس از ۲۵ مهر که با غارت و آتش‌سوزی همراه بود (از جمله بخشی از شهرداری لیموژ)، ۱۴۳۵ نفر پس از ۲ آبان و بیش از ۵۶۰ نفر در ۹ آبان. رادیکال‌ترین بخش اعتراض کوچک‌تر شده، ولی هر شنبه هنوز با گاز اشک‌آور و آتش در حاشیه‌ی راهپیمایی‌ها پایان می‌یابد؛ این بار نزدیک پورت دو شارانتون در شرق پاریس.

بسته‌ی ۴ آبان: چه داده شد و چه وقت اجرا می‌شود؟

نخست‌وزیر سباستین لکورنو روز دوشنبه ۴ آبان نمایندگان لیسه‌آموزان و دانشجویان را پذیرفت و وزیران آموزش و آموزش عالی بسته‌ای را اعلام کردند. جدول زیر آن را با زمان اجرا کنار هم می‌گذارد.

محاسبه‌ی ساده نشان می‌دهد ۱۵ هزار جا حدود ۶ درصد از ۲۵۰ هزار جای خواسته‌شده است. شاید مهم‌تر از اندازه، زمان باشد: جایگزینی پارکورسوپ، به نوشته‌ی یک رسانه‌ی فرانسوی، به دولتی می‌رسد که پس از انتخابات ریاست‌جمهوری سال آینده روی کار می‌آید. دولت امروز چیزی را وعده می‌دهد که اجرای کامل آن به دست جانشین خواهد بود.

واکنش نمایندگان دانش‌آموزان دوگانه بود. یکی از رهبران لیسه‌آموزان گفت «بخشی» از خواسته‌ها برآورده شده و بر واژه‌ی «بخشی» تأکید کرد؛ نماینده‌ی یک جنبش دیگر آن را «خرده‌نان» خواند. سازمان «لیسه‌آموزان!» هم‌زمان به راهپیمایی ۹ آبان و ۱۴ آبان (۵ نوامبر) فراخوان داد و اتحادیه‌ی دانشجویی یونف گفت دولت «باز هم مسئله را نفهمیده».

از مدرسه به بودجه: چرا مطالبه گسترده‌تر شده

جنبش در نیمه‌ی شهریور با مسدودکردن دبیرستان‌ها آغاز شد: کلاس‌های ۳۲ تا ۳۵ نفره، معلم جایگزین‌نشده و ساختمان‌های فرسوده. بعدتر اتحادیه‌ها و کارمندان دولت هم آمدند، چون لایحه‌ی بودجه‌ی ۲۰۲۷ شامل بسته‌ی ۵۴ میلیارد یورویی صرفه‌جویی و مالیات و از جمله فریز حقوق کارمندان دولت است. در همین بستر، گفته‌های اقتصاددان لوکاس شانسل روشن‌کننده‌اند: بودجه‌ی آموزش عالی و پژوهش به‌ازای هر دانشجو، با احتساب تورم، از ۲۰۱۷ حدود ۲۰ درصد کاهش یافته است.

دولت در موقعیت دشواری است. بدهی عمومی فرانسه حدود ۳٫۶ تریلیون یورو و معادل ۱۱۹ درصد تولید ناخالص داخلی است و کسری بودجه در ۲۰۲۶ به ۵٫۴ درصد تولید می‌رسد؛ حدود دو برابر سقف ۳ درصدی مرجع اتحادیه‌ی اروپا. هر یورویی که برای مدرسه خرج شود، باید از جای دیگری تأمین شود، در حالی که خود لکورنو ۱۵ مهر گفته بود «خشم جوانان از هیچ نیامده». نتیجه شکافی است میان وعده‌ی امروز و بودجه‌ای که رأی‌گیری‌اش هنوز در پیش است.

به این پیچیدگی، بُعد اروپایی هم اضافه شده است. هم‌زمان با راهپیمایی‌های فرانسه، گروه جوانی با نام «نسل زد حل می‌کند» در بیش از ۳۰ شهر آلمان به خیابان آمد، با خواست سرمایه‌گذاری در آموزش، سلامت و اقلیم و مخالفت با بازگشت خدمت سربازی اجباری. در لیسبون هزاران نفر علیه بحران مسکن راهپیمایی کردند. در فرانکفورت و کلن و هامبورگ خشونت‌هایی گزارش شد. این رویدادها هم‌زمانی را نشان می‌دهند، نه یک جنبش هماهنگ اروپایی.

مدیریت خیابان: امنیت یا سیاست؟

سیاست دولت دو لایه دارد. در لایه‌ی امنیتی، ۷۰ هزار نیرو، تغییر مسیر راهپیمایی‌های پاریس به حاشیه‌ی شهر برای حفاظت از فروشگاه‌ها و ساختمان‌های دولتی، و منع تردد شبانه در محدوده‌ی میدان جمهوری و لِ‌آل از ساعت ۲۳ تا ۶ صبح. دادگاه پاریس چهارشنبه گذشته منع تردد پیشین ویژه‌ی خردسالان را «نقض جدی و غیرقانونی آزادی رفت‌وآمد» دانست و تعلیق کرد؛ دولت همچنان منع تردد ساعت ۲۱ را در پیرامون شانزه‌لیزه برای خردسالان بدون همراه نگه داشته است. در لایه‌ی سیاسی، امانوئل ماکرون گروه‌های «چپ تندرو» را متهم کرده که می‌خواهند «جمهوری را سرنگون کنند»، و هم‌زمان دستور داده «مطالبات مشروع» را پاسخ بدهند. روش پلیس هم زیر ذره‌بین است؛ سلاح‌های مهار شورش به آسیب‌های جدی در برخی نوجوانان نسبت داده شده است.

قوی‌ترین استدلال مخالف: «جنبش دارد خاموش می‌شود»

مدافعان رویکرد دولت می‌توانند بگویند ارقام نزولی است، بخشی از رادیکال‌ترین گروه‌ها کنار رفته‌اند، دولت در کمتر از یک ماه از اولین مسدودسازی‌ها به نشست و بسته رسید، و فرایند اصلاح پارکورسوپ باید با کمیته‌ی لیسه‌آموزان و معلمان تا پایان آبان‌ماه به نتیجه برسد. از این منظر، شنبه‌ی ۹ آبان نشانه‌ی افول است و اعتراض ۱۴ آبان آزمون نهایی.

ضعف این استدلال آن است که کاهش شمار رسمی را به رضایت تعبیر می‌کند. جنبش تنها به لیسه‌آموزان وابسته نیست: اتحادیه‌ها و مخالفان بودجه به آن پیوسته‌اند و مطالبات آنان را بسته‌ی ۴ آبان پاسخ نداده است. همچنین تجربه‌ی دو هفته‌ی اخیر نشان می‌دهد اعتراض‌های بزرگ فرانسه دوره‌ای کاهش و افزایش دارد و کاهش یک هفته الزاماً روند نیست.

آنچه معلوم نیست

این‌ها هنوز پاسخ ندارند: شمار واقعی معترضان از منابع مستقل؛ اینکه اصلاحیه‌ی بودجه‌ی ۱۵ هزار جا در مجلس بدون تغییر تصویب می‌شود یا نه؛ اینکه اتحادیه‌ها در لایحه‌ی ۵۴ میلیارد یورویی همراه دانش‌آموزان باقی می‌مانند یا جدا می‌شوند؛ و اینکه کمیته‌ی اصلاح پارکورسوپ تا پایان آبان به توصیه‌ای می‌رسد که دانش‌آموزان بپذیرند.

جمع‌بندی

شواهد موجود از این نتیجه پشتیبانی بیشتری می‌کنند که بسته‌ی ۴ آبان خشم دانش‌آموزی را کاهش داده، اما مطالبه‌ی گسترده‌تر را نبسته است؛ چون بیشتر وعده‌ها به ۲۰۲۷ و ۲۰۲۸ سپرده شده و بودجه‌ی ۲۰۲۷ هنوز میدان اصلی است. نامعلوم‌ترین نکته این است که راهپیمایی‌های بعدی و فشار اتحادیه‌ها چگونه با رأی‌گیری بودجه تلاقی می‌کند. شاهدهای تازه‌ای که این نتیجه را عوض می‌کند: عددهای اعتراض ۱۴ آبان، موضع اتحادیه‌ها درباره‌ی لایحه، و متن نهایی اصلاحیه‌ی بودجه برای ۱۵ هزار جای دانشگاهی. پیش‌تر رونما درباره‌ی شنبه‌ی دوم و ۷۰ هزار پلیس و پیوند هزینه‌ی زندگی و خزانه‌ی خالی نوشته بود.