قیمت جهانی غذا در اکتبر ۱٫۲ درصد افت کرد؛ چرا شکر ۶٫۶ درصد گران‌تر شد؟

شنبه ۱۶ آبان ۱۴۰۵ | داده‌های اکتبر، منتشرشده ۶ نوامبر ۲۰۲۶. شاخص جهانی قیمت غذا در گزارش تازه فائو به ۱۳۳٫۹ واحد کاهش یافت؛ این رقم ۱٫۲ درصد کمتر از سپتامبر، اما ۵٫۹ درصد بیشتر از سال قبل است. قیمت غلات، گوشت و لبنیات پایین آمده، ولی شکر ۶٫۶ درصد افزایش یافته است؛ بنابراین «کاهش قیمت جهانی غذا» به معنی ارزان شدن همه خوراکی‌ها نیست.

شاخص ۱۳۳٫۹ واحد چه می‌گوید؟

سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (فائو) روز ششم نوامبر اعلام کرد میانگین شاخص قیمت جهانی غذا در اکتبر ۲۰۲۶ به ۱۳۳٫۹ واحد رسید؛ این رقم از سطح تجدیدنظرشده ۱۳۵٫۶ واحدی سپتامبر حدود ۱٫۶ واحد یا ۱٫۲ درصد پایین‌تر است. شاخص، تغییر قیمت بین‌المللی گروهی از کالاهای کشاورزی قابل تجارت را با وزن‌های مشخص رصد می‌کند. بنابراین کاهش آن به معنای ارزانی فوری سبد خرید خانوار در همه کشورها نیست. تورم داخلی، هزینه حمل‌ونقل، نرخ ارز، مالیات و محدودیت واردات می‌تواند باعث شود قیمت خوراکی‌ها در فروشگاه کشوری همچنان بالا برود، حتی زمانی که شاخص جهانی ماهانه کاهش می‌یابد.

چرا قیمت‌ها هنوز بالاتر از سال گذشته‌اند؟

با وجود افت ماه اکتبر، شاخص فائو همچنان ۵٫۹ درصد از اکتبر ۲۰۲۵ بالاتر است و فقط ۱۶٫۴ درصد پایین‌تر از اوج مارس ۲۰۲۲ قرار دارد. تفاوت «کاهش نسبت به ماه قبل» و «افزایش نسبت به سال قبل» کلید تفسیر این داده است. بازگشت موقت قیمت از سطح بالاتر، لزوماً به معنای بازگشت قدرت خرید به سطح قبلی نیست. برای تحلیل فشار معیشت باید دستمزد، تورم خرده‌فروشی، کیفیت کالاها و مقدار مصرف را نیز بررسی کرد. افزایش‌های تجمعی گذشته می‌توانند همچنان بخش بزرگی از هزینه خانوار را تشکیل دهند، حتی در ماهی که سرعت رشد جهانی منفی شده است.

غلات چرا ۴٫۵ درصد پایین آمدند؟

شاخص قیمت غلات فائو در اکتبر به ۱۱۶٫۸ واحد رسید، ۴٫۵ درصد کمتر از سپتامبر و ۱۲٫۶ درصد پایین‌تر از سال قبل. به گفته فائو ضعف تقاضای وارداتی، شرایط بهتر تولید و چشم‌انداز عرضه به قیمت گندم و ذرت فشار وارد کرده است. بهبود برآورد تولید در آرژانتین و برداشت محصول در آمریکا از عوامل ذکرشده‌اند. امید به کاهش محدودیت‌های صادراتی دریای سیاه نیز انتظارات بازار را تغییر داده، ولی اختلال‌های لجستیکی منطقه همچنان باقی است. قیمت برنج در همان ماه با همه غلات همسو نبوده و به روایت فائو رشد داشته است. بنابراین عنوان «تمام غلات ارزان شدند» حتی با کاهش شاخص کل گروه دقیق نخواهد بود.

شکر چرا خلاف مسیر شاخص حرکت کرد؟

شاخص شکر فائو در اکتبر حدود ۶٫۶ درصد نسبت به سپتامبر افزایش یافت؛ چهارمین افزایش ماهانه پیاپی بود و به بالاترین سطح از دسامبر ۲۰۲۴ رسید. فائو بارندگی و اختلال در برداشت و فرآوری نیشکر در منطقه مرکزی و جنوبی برزیل را از عوامل اصلی فشار بر قیمت عنوان می‌کند. نگرانی درباره چشم‌انداز تولید در هند، اتحادیه اروپا و تایلند نیز در بازار اثر داشته است. این پدیده نشان می‌دهد شاخص کل مانند میانگین وزنی عمل می‌کند؛ افت غلات، گوشت و لبنیات می‌تواند افزایش شکر را خنثی کند. بنابراین کاهش ۱٫۲ درصدی شاخص عمومی، تصویر یکسانی از همه کالاهای غذایی ارائه نمی‌دهد.

گوشت، لبنیات و روغن چه وضعیتی داشتند؟

بر پایه گزارش فائو، شاخص گوشت در اکتبر ۱٫۲ درصد و شاخص لبنیات ۱٫۱ درصد پایین آمد. افت قیمت گوشت خوک، گوسفند و گاو در کنار ثبات نسبی طیور به کاهش میانگین گوشت کمک کرده است. در بازار لبنیات، کاهش بهای کره و پنیر بخشی از افزایش دیگر فراورده‌ها را خنثی کرده است. در مقابل شاخص روغن‌های گیاهی حدود ۰٫۳ درصد بالا رفت؛ رشد بهای روغن سویا و آفتابگردان با کاهش قیمت روغن کلزا و ثبات نسبی پالم همراه بود. درنتیجه هیچ‌یک از این درصدها را نمی‌توان بدون مشخص‌کردن گروه کالایی به «تورم غذا» در یک کشور نسبت داد. روش وزن‌دهی فائو نیز برای صادرات بین‌المللی طراحی شده، نه خرید روزانه خانوار.

این گزارش چه معنایی برای ایران دارد؟

ایران برای برخی نهاده‌های خوراک دام، دانه‌های روغنی و کالاهای غذایی به واردات یا قیمت‌گذاری مبتنی بر بازار جهانی وابسته است. کاهش قیمت بین‌المللی غلات می‌تواند در شرایط ثابت بودن عوامل دیگر فشار هزینه واردات را کم کند؛ اما نرخ ارز، دسترسی به بانک، بیمه و حمل‌ونقل، تعرفه و توزیع می‌تواند مانع انتقال آن به مصرف‌کننده شود. با توجه به آمار تورم خوراکی‌های ایران، نمی‌توان فقط بر پایه افت ۱٫۲ درصدی شاخص جهانی گفت قیمت مواد غذایی ایران کاهش یافته است. همچنین گران شدن جهانی شکر ممکن است با فاصله زمانی بر بازار محصولاتی که از شکر استفاده می‌کنند اثر بگذارد. سنجش آن مستلزم داده نرخ واردات، موجودی داخلی و قیمت فروش است.

ریسک دریای سیاه و انرژی تا چه اندازه مهم است؟

بازار جهانی غذا از حمل‌ونقل دریایی، قیمت سوخت، کود کشاورزی و شرایط آب‌وهوایی تأثیر می‌پذیرد. امید به روان‌تر شدن صادرات غلات دریای سیاه می‌تواند انتظارات کاهشی ایجاد کند، اما اگر حملات یا محدودیت کشتی‌رانی ادامه یابد، هزینه‌های واقعی حمل بالا باقی می‌ماند. از سوی دیگر نوسان قیمت نفت و گاز می‌تواند بر هزینه کود و برداشت کشاورزی اثر بگذارد، ولی شدت و تأخیر انتقال آن به کالاهای غذایی متفاوت است. تفسیر اقتصادی این ماه باید میان افت ناشی از وفور عرضه، ضعف تقاضا و تغییر انتظارات درباره حمل‌ونقل تمایز بگذارد. هیچ‌کدام به‌تنهایی تضمین نمی‌کند قیمت‌ها در ماه آینده نیز کاهش پیدا کنند.

گزارش بعدی فائو چه زمانی منتشر می‌شود؟

طبق تقویم رسمی فائو، نوبت بعدی انتشار شاخص جهانی غذا برای روز چهارم دسامبر ۲۰۲۶ برنامه‌ریزی شده است. در آن گزارش باید به تغییر قیمت شکر و غلات، بازنگری احتمالی داده‌های ماه اکتبر و شرایط صادرات کشاورزی توجه کرد. برخی زیرشاخص‌ها، از جمله گوشت، ممکن است پس از دریافت داده‌های کامل‌تر اصلاح شوند. بنابراین استفاده از ارقام جدید همراه تاریخ انتشار برای مقایسه ماهانه ضروری است. خبرهای بین دو گزارش نیز می‌توانند در بازار آتی کالاها اثر بگذارند، اما بدون تغییر رسمی شاخص نباید پیشاپیش رقم جدیدی به فائو نسبت داد.

جمع‌بندی رونما

قیمت بین‌المللی سبد غذایی فائو در اکتبر ۱٫۲ درصد کاهش یافت؛ این خبر برای واردکنندگان غلات نشانه کاهش بخشی از فشار هزینه است. اما شکر ۶٫۶ درصد گران شد، روغن‌های گیاهی کمی بالا رفتند و شاخص عمومی هنوز نزدیک شش درصد بالاتر از سال قبل است. برداشت دقیق این است که کاهش میانگین جهانی با ارزانی همه مواد غذایی یا بهبود فوری معیشت یکسان نیست. برای ایران نیز اثر احتمالی باید همراه نرخ ارز، هزینه‌های تجارت و تورم داخلی سنجیده شود.