لپ‌تاپ بلوچیپ «۹۰ درصد آمریکایی و متحد» است؛ اما نمایشگرش هنوز فقط در چین ساخته می‌شود

سه‌شنبه ۵ آبان (۲۷ اکتبر)، شرکت دفاعی اندوریل و کوالکام از لپ‌تاپی به نام «بلوچیپ» پرده برداشتند که قرار است برای ارتش، نهادهای دولتی، امدادگران و پلیس ساخته شود. ادعای اصلی ساده است: حدود ۹۰ درصد قطعات نخستین نسل از آمریکا یا کشورهای متحد می‌آید. اما همان‌جا گفته شد که نمایشگر آن هنوز فقط در چین ساخته می‌شود. پرسش این تحلیل این است: «۹۰ درصد آمریکایی» در عمل چه چیزی را تضمین می‌کند و چه چیزی را نه؟

دقیقاً چه چیزی اعلام شد؟

بنیان‌گذار اندوریل، پالمر لاکی، گفت هدفش بازگرداندن ساخت رایانه به آمریکا تا سطح تک‌تک قطعات است. نخستین محصول لپ‌تاپی سنگین و مقاوم برای کاربران دولتی و میدانی است، نه کالای مصرفی. به گفته‌ی او فهرست قطعات «حدود ۹۰ درصد آمریکایی و متحد» است و نقشه‌ی راه فنی برای رسیدن به ۱۰۰ درصد داخلی وجود دارد.

مدیرعامل کوالکام توضیح داد معماری تراشه همان است که در لپ‌تاپ‌های دیگر، از جمله سرفیس مایکروسافت، به کار می‌رود؛ یعنی دستگاه بر پایه‌ی معماری آرم است، نه ایکس‌۸۶. به گزارش دو رسانه‌ی دیگر، مونتاژ بردهای مدار در کارخانه‌ی آرسنال-۱ اندوریل در اوهایو انجام می‌شود. لاکی همچنین از «رایانه‌ی ضدنظارت» گفت و وعده داد کاربر می‌تواند همه‌ی قطعات و نرم‌افزارهای دستگاه را بشناسد و ردیابی کند.

قیمت اعلام نشد. لاکی گفت انتظار دارد دستگاه حدود ۲۰ درصد گران‌تر از یک رایانه‌ی پیشرفته‌ی معمولی باشد، و در کوتاه‌مدت از لپ‌تاپ ساخت چین گران‌تر خواهد بود.

«۹۰ درصد» را چگونه باید خواند؟

عدد ۹۰ درصد را همه‌ی گزارش‌ها به یک شکل تعریف نمی‌کنند. لاکی از «فهرست قطعات» (BOM) گفته است. دو گزارش دیگر آن را «هزینه‌ی تأمین قطعات» یا «ارزش قطعات نمونه‌ها» تعبیر کرده‌اند. هیچ‌کدام نمی‌گوید حساب بر اساس تعداد قطعه، وزن یا ارزش است، و فهرست کشورهای «متحد» منتشر نشده است.

محاسبه‌ی رونما: اگر قیمت یک رایانه‌ی پیشرفته‌ی معمولی ۳٬۰۰۰ دلار باشد، پیش‌بینی ۲۰ درصدی لاکی به حدود ۳٬۶۰۰ دلار می‌رسد. این فقط مثال حسابی است؛ قیمت واقعی اعلام نشده است.

چرا ۱۰ درصد باقی‌مانده مهم است؟

در زنجیره‌ی تأمین، سهم هزینه با اهمیت راهبردی یکی نیست. اگر قطعه‌ی چینی یک رایانه صفحه‌ی نمایش باشد، همین یک قطعه برای کل محصول گلوگاه می‌شود: بدون آن دستگاه فروخته نمی‌شود. لاکی خودش نمایشگر را از جمله قطعاتی می‌داند که فعلاً فقط در چین ساخته می‌شوند.

استنباط رونما: «۹۰ درصد» بیشتر پیام سیاستی و بازاری است تا سنجه‌ی امنیتی. برای خریدار دولتی، پرسش مهم این است که کدام ۱۰ درصد ساخت جای دیگر است و آیا آن قطعات جای نفوذ یا گسست تأمین‌اند. تا زمانی که فهرست منتشر نشده، این پرسش بی‌پاسخ می‌ماند.

بیشتر بخوانید: واشنگتن ۲.۹ میلیارد دلار به کارخانه زیردریایی اندوریل می‌دهد؛ سهم دولت ۴۰ درصد

چه کسی این لپ‌تاپ را می‌خرد؟

بنا بر گزارش‌ها، بازار هدف نهادهای دولتی آمریکا است که برای خرید رایانه تابع مقرراتی‌اند که ساخت داخل را ترجیح می‌دهد. نام قانون یا مقرره‌ی مشخصی در گزارش‌ها نیامده است، پس رونما نمی‌تواند بگوید کدام الزام حقوقی در کار است. بازار رایانه‌های مقاوم نیز حدود ۵ میلیارد دلار برآورد شده است؛ این برآورد از یک منبع تجاری است و رونما آن را مستقل بررسی نکرده است.

فروش به مصرف‌کننده هنوز تصمیم‌گرفته‌شده نیست. گفته شده ممکن است سفارش یا فهرست انتظار برای عموم باز شود، اما محصول برای آنان طراحی نشده است. سنگین بودن و محدودیت باتری هم از ویژگی‌های دستگاه سخت‌شده است.

قوی‌ترین نقد و پاسخ آن

منتقدان می‌توانند بگویند یک شرکت دفاعی که تأمین‌کنندگانش را هنوز کامل نبسته، با «۹۰ درصد» عددی بازاری می‌دهد که تا زمان حسابرسی مستقل چیزی را ثابت نمی‌کند. ضعف تازه‌واردی در مقابل بازیگران جاافتاده‌ی رایانه‌های مقاوم هم جدی است. لاکی خودش پذیرفته که در کوتاه‌مدت خرید رایانه‌ی ارزان‌تر ساخته‌ی چین ساده‌تر است.

پاسخ طرف مقابل این است که ردیابی‌پذیری هدف اصلی است: خریدار دولتی حاضر است برای دانستن اینکه در دستگاهش چه هست، بیشتر بپردازد. این استدلال بیشتر از هر عدد، به شفافیت فهرست قطعات بستگی دارد؛ و همین فهرست هنوز منتشر نشده.

بیشتر بخوانید: اقتصاد کره جنوبی در فصل سوم یک درصد رشد کرد؛ صادرات تراشه جلو افتاد و مصرف خانوار عقب ماند

چه چیزی نتیجه را عوض می‌کند؟

پشتوانه‌ی قوی‌تر در دست این است که پروژه واقعی و در مرحله‌ی نمونه است، تراشه از یک تأمین‌کننده‌ی شناخته‌شده می‌آید و هدف مشخص (خریدار دولتی) دارد. پشتوانه‌ی ضعیف‌تر، ادعای «۹۰ درصد» است، چون مبنایش اعلام نشده. هنوز معلوم نیست قیمت نهایی، تاریخ تحویل، مشتری اول و فهرست کشورهای متحد چیست.

سه شاخص تعیین‌کننده‌اند: انتشار فهرست قطعات یا حسابرسی مستقل، اعلام نخستین قرارداد خرید دولتی، و نشانه‌ی جایگزینی پنل نمایشگر با تأمین‌کننده‌ای بیرون از چین. اگر هیچ‌کدام تا زمان پیش‌سفارش ۲۰۲۷ رخ ندهد، «۹۰ درصد» همچنان یک ادعا می‌ماند.