مهرداد اخلاقی کتابچی با ۲۳۷ رأی موافق وزیر دفاع ایران شد

مجلس شورای اسلامی روز یکشنبه ۲۶ مهر ۱۴۰۵، برابر با ۱۸ اکتبر ۲۰۲۶، با ۲۳۷ رأی موافق و ۱۵ رأی مخالف به مهرداد اخلاقی کتابچی برای تصدی وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح رأی اعتماد داد. این تصمیم، دوره اداره وزارتخانه با سرپرست را پس از کشته‌شدن عزیز نصیرزاده، وزیر پیشین، پایان داد.

جلسه بررسی صلاحیت به‌صورت مجازی و رأی‌گیری به‌صورت الکترونیکی برگزار شد. مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور، از گزینه پیشنهادی خود دفاع کرد، گزارش کمیسیون‌های مرتبط ارائه شد و نمایندگان موافق و مخالف درباره سوابق و برنامه‌های او سخن گفتند. گسترش همکاری با شرکت‌های بیرون از وزارت دفاع و زمان‌بندی اجرای برنامه‌ها از محورهای بحث بود.

۲۳۷ رأی موافق؛ تفاوت شمار حاضران با آرای ثبت‌شده

در نتیجه رسمی اعلام‌شده، ۲۷۷ نماینده در جلسه حاضر بودند؛ ۲۳۷ رأی موافق و ۱۵ رأی مخالف ثبت شد و رأی ممتنعی وجود نداشت. گزارش تفصیلی خبرنگار پارلمانی تسنیم شمار کل نمایندگان را ۲۸۵ نفر و تعداد غایبان را هشت نفر ذکر کرده و از ۲۵ نماینده حاضرِ بدون رأی خبر داده است.

مبنای عدد ۲۵ در این گزارش، تفاضل شمار حاضران با مجموع ۲۵۲ رأی موافق و مخالف است. علت ثبت‌نشدن رأی این افراد روشن نشده و فهرست فردبه‌فرد یا توضیح رسمی درباره آن در گزارش وجود ندارد. بنابراین نمی‌توان این فاصله آماری را به اعتراض سیاسی یا اشکال فنی مشخصی نسبت داد. همچنین رقم ۲۷۷ مربوط به تعداد حاضران است و نباید آن را شمار آرای معتبر خواند.

پایان دوره سرپرستی وزارت دفاع

عزیز نصیرزاده در نخستین روز حملات آمریکا و اسرائیل به ایران در ۲۸ فوریه ۲۰۲۶، برابر با ۹ اسفند ۱۴۰۴، کشته شد. پس از آن سیدمجید ابن‌الرضا اداره وزارتخانه را به‌عنوان سرپرست بر عهده داشت. مسعود پزشکیان در ۱۳ مهر ۱۴۰۵ نام مهرداد اخلاقی کتابچی را برای دریافت رأی اعتماد به مجلس فرستاد؛ رونما پیش‌تر خبر معرفی او به مجلس را منتشر کرده بود.

کمیسیون‌های امنیت ملی و سیاست خارجی و صنایع و معادن، برنامه‌های وزیر پیشنهادی را پیش از رأی‌گیری بررسی کردند. رأی یکشنبه به وزارتخانه‌ای که مسئول پشتیبانی، تولید و تدارکات دفاعی است، وزیر دارای رأی اعتماد مجلس داد. تصمیم‌های مشخص درباره قراردادها، ساختار سازمانی و تخصیص منابع در مرحله اجرای برنامه‌ها روشن خواهد شد.

سابقه صنعتی و اسناد تحریم

اخلاقی کتابچی از مدیران باسابقه بخش صنعتی دفاع ایران است و ریاست سازمان صنایع هوافضا و مدیریت سازمان صنایع دفاع را در کارنامه دارد. حوزه فعالیت این مجموعه‌ها توسعه فناوری، تولید تجهیزات و تأمین نیازهای نیروهای مسلح است؛ سابقه او نیز بیشتر در همین بخش‌های پژوهشی و صنعتی شکل گرفته است.

نام او با عنوان «Mehrdad Akhlaghi-Ketabachi» در مقررات اجرایی ۲۰۲۳/۲۱۹۶ اتحادیه اروپا، مصوب ۱۶ اکتبر و منتشرشده در ۱۷ اکتبر ۲۰۲۳، درج شده است. سند، سمت‌های او در سازمان صنایع دفاع و صنایع هوافضا را ذکر می‌کند و به سابقه درج نامش در فهرست سازمان ملل در ۲۴ مارس ۲۰۰۷ ارجاع می‌دهد؛ بنابراین تاریخ سند ۲۰۲۳، تاریخ آغاز سابقه تحریمی او نیست.

اهمیت عملی چنین محدودیت‌هایی برای مدیریت صنایع دفاعی، به دسترسی به تأمین‌کنندگان، فناوری‌های حساس و همکاری‌های خارجی مربوط می‌شود. برای سنجش اثر واقعی آن‌ها باید اجرای محدودیت‌ها، مسیرهای تأمین و قراردادهای مشخص بررسی شود؛ سابقه تحریم به‌تنهایی اندازه اثر بر تولید یا هزینه‌ها را نشان نمی‌دهد.

هدف‌های برون‌سپاری و بازآرایی ساختار

اخلاقی در دفاع از برنامه‌هایش در مجلس بر تحقیق، تولید و استفاده از ظرفیت واحدهای صنعتی خارج از مجموعه‌های مستقیم وزارت دفاع تأکید کرد. به گفته او، سهم برون‌سپاری تولیدات در سال ۱۴۰۴ حدود ۵۵ درصد بوده است. او رسیدن به ۷۵ درصد در سال ۱۴۰۵ و بیش از ۸۵ درصد در سال ۱۴۰۶ را هدف اعلام کرد. دو رقم اخیر هدف برنامه‌اند؛ تحقق آن‌ها و مبنای محاسبه درصدها هنوز به ارزیابی مستقل نیاز دارد.

او گفت اقلام با طبقه‌بندی امنیتی بالاتر باید در مراکز امن وزارتخانه تولید شوند و بخشی از تولیدات در شبکه صنعتی کشور توزیع شود. برون‌سپاری در این چارچوب به معنای سپردن بخشی از تولید به واحدهای بیرون از مجموعه مستقیم وزارتخانه است؛ درصد اعلامی را نمی‌توان بدون دانستن مبنای محاسبه، سهم بودجه یا سهم بخش خصوصی از قراردادها دانست.

وزیر تازه همچنین بازآرایی ساختار وزارتخانه را مطرح کرد و درباره حمله دوباره آمریکا و اسرائیل، از پاسخ «غافلگیرانه و گسترده» سخن گفت. این عبارت، موضع اعلامی او در جلسه رأی اعتماد است و جزئیات عملیاتی تازه‌ای همراه آن منتشر نشد.

موافقان و مخالفان چه مطالبه‌ای داشتند؟

حامد یزدیان، نماینده اصفهان، در مخالفت با برنامه پیشنهادی خواستار نقش بیشتر شرکت‌های دانش‌بنیان در تصمیم‌سازی و توسعه فناوری شد. از نظر او، همکاری با این شرکت‌ها نباید به پیمانکاری محدود بماند و دانشگاه‌ها و پژوهشگاه‌ها نیز باید سهم مؤثرتری داشته باشند. او همچنین رسیدگی به معیشت نیروهای مسلح را از موضوعات نیازمند توجه بیشتر دانست.

علیرضا سلیمی، نماینده تهران، با کلیت برنامه موافق بود، اما زمان‌بندی آن را نیازمند بازنگری خواند. او خواستار توضیح روشن‌تر درباره بخش‌های منطبق‌نشده با اسناد بالادستی و تکمیل احکام مرتبط با برنامه هفتم شد. این نقد، حتی از سوی یک موافق وزیر، نشان می‌دهد رأی اعتماد جای تعیین زمان و شاخص اجرای تعهدات را نمی‌گیرد.

پس از اعلام نتیجه، حمیدرضا حاجی‌بابایی نیز از وزیر تازه خواست وضعیت معیشتی نیروهای مسلح، به‌ویژه بازنشستگان، را در نظر بگیرد. با این حال، در گزارش جلسه جزئیاتی از میزان افزایش پرداخت، اعتبار اختصاص‌یافته یا زمان اجرای اقدام مشخصی در این زمینه اعلام نشده است؛ این مطالبه را نباید با تصویب افزایش حقوق یکسان گرفت.

چه چیزی باید پس از رأی اعتماد روشن شود؟

اکنون سه موضوع قابل پیگیری است: زمان‌بندی و شاخص اجرای برنامه‌ها؛ شیوه انتخاب و نظارت بر واحدهای طرف قرارداد در طرح برون‌سپاری؛ و اقدام‌های مشخص برای کارکنان و بازنشستگان. گزارش‌های بودجه‌ای و نظارتی می‌توانند روشن کنند که افزایش سهم تولید بیرونی چه اثری بر هزینه، کیفیت و امنیت زنجیره تأمین داشته است. رأی اعتماد انجام شده؛ سنجش عملکرد وزیر به همین تصمیم‌ها و نتایج بعدی وابسته است.

تصویر مطلب: مهرداد اخلاقی کتابچی در نشست کمیسیون امنیت ملی مجلس، ۲۵ مهر ۱۴۰۵، یک روز پیش از رأی اعتماد. عکس: حامد ملک‌پور / خبرگزاری مهر، با مجوز CC BY 4.0.