مودی و ترامپ درباره تجارت و انرژی گفت‌وگو کردند؛ قانون تحریم روسیه و ایران سایه انداخت

نارندرا مودی و دونالد ترامپ در حالی دوباره درباره تجارت و انرژی صحبت کرده‌اند که یک قانون تازه آمریکا می‌تواند مستقیماً بر محاسبات خرید انرژی هند اثر بگذارد. نخست‌وزیر هند روز چهارشنبه تماس با رئیس‌جمهور آمریکا را «سازنده» توصیف کرد و گفت دو طرف تجارت، دفاع، انرژی، فناوری‌های حیاتی و مسائل امنیتی بین‌المللی را مرور کرده‌اند.

این تماس فقط یک گفت‌وگوی تشریفاتی نیست. وزیر تجارت هند هم‌زمان برای مذاکرات تجاری در آمریکا حضور دارد و دهلی‌نو نسبت به «Sanctioning Russia and Iran Act of 2026» ابراز نگرانی کرده؛ قانونی که به رئیس‌جمهور آمریکا اجازه می‌دهد در شرایط مشخص تعرفه‌های هدفمند تا ۱۰۰ درصد بر واردات از کشورهایی اعمال کند که بخش عمده نفت یا گاز روسیه را می‌خرند و به دورزدن تحریم‌های روسیه کمک می‌کنند.

پنج پرونده روی میز دهلی و واشنگتن

چرا قانون تازه برای هند حساس است؟

هند از زمان جنگ اوکراین یکی از خریداران مهم نفت روسیه بوده و قیمت و امنیت تأمین را بر ملاحظات سیاسی غرب مقدم دانسته است. واشنگتن پیش‌تر نیز بخشی از تعرفه‌های سنگین بر کالاهای هندی را به ادامه خرید نفت روسیه مرتبط کرده بود. اکنون قانون جدید سقف فشار بالقوه را بالاتر برده و در برخی شرایط امکان تعرفه تا ۱۰۰ درصد را ایجاد می‌کند.

برای دهلی‌نو، مسئله این است که سیاست انرژی را بدون تبدیل‌شدن به هدف مجازات تجاری آمریکا مدیریت کند. برای واشنگتن، هند هم شریک راهبردی در آسیاست و هم خریداری که می‌تواند اثر محدودیت‌های انرژی علیه مسکو را تضعیف کند. همین تضاد باعث می‌شود آمریکا نتواند صرفاً با منطق تحریم با هند رفتار کند.

چارچوب تجاری فوریه هنوز اهمیت دارد

دو کشور در فوریه درباره یک چارچوب موقت برای حل اختلافات تجاری به تفاهم رسیده بودند. تماس تازه در شرایطی انجام شده که مذاکرات برای تبدیل آن چارچوب به ترتیبات عملی ادامه دارد. تجارت دوجانبه در سال ۲۰۲۵ حدود ۱۴۹.۴ میلیارد دلار بوده؛ بنابراین هر افزایش تعرفه می‌تواند زنجیره‌های فناوری، دارو، خدمات، ماشین‌آلات و کالاهای مصرفی را هم‌زمان تحت تأثیر قرار دهد.

انرژی می‌تواند ابزار مصالحه شود

یکی از مسیرهای محتمل برای کاهش اصطکاک، افزایش خرید انرژی از آمریکا در کنار کاهش تدریجی وابستگی به نفت روسیه است. هند به دلیل رشد مصرف، به منابع متعدد نیاز دارد و واردات LNG یا نفت از آمریکا می‌تواند بخشی از تراز تجاری را نیز متعادل کند. با این حال جایگزینی کامل نفت روسیه برای دهلی‌نو لزوماً ارزان یا فوری نیست.

در نتیجه مذاکره به یک معامله چندلایه نزدیک می‌شود: دسترسی بهتر کالاهای هندی به بازار آمریکا در برابر امتیازهایی در خرید انرژی، مقررات و همکاری راهبردی.

نام ایران چرا در این پرونده مهم است؟

قانون جدید آمریکا روسیه و ایران را در یک چارچوب تحریمی بزرگ‌تر قرار داده است. اثر مستقیم آن بر هند بیشتر از مسیر روسیه دیده می‌شود، زیرا تجارت انرژی هند با ایران تحت محدودیت‌های آمریکا سال‌ها کاهش یافته است. اما قرارگرفتن ایران در متن قانون نشان می‌دهد واشنگتن می‌خواهد ابزار تعرفه‌ای را به شبکه گسترده‌تری از تجارت انرژی و اجرای تحریم متصل کند.

برای تهران، پیام این تحول این است که حتی در صورت ایجاد فرصت برای بازگشت محدود نفت ایران به بازار، تصمیم خریداران بزرگ آسیایی فقط به قیمت نفت وابسته نخواهد بود؛ ریسک دسترسی به بازار آمریکا و تهدید تعرفه نیز بخشی از محاسبه است.

نقطه تعادل هند کجاست؟

دهلی‌نو طی سال‌های اخیر سیاست «خودمختاری راهبردی» را دنبال کرده: همکاری امنیتی نزدیک با آمریکا، حفظ روابط دفاعی و انرژی با روسیه و تعامل گزینشی با ایران. فشار تازه واشنگتن این مدل را آزمایش می‌کند. اگر هزینه اقتصادی حفظ خرید روسیه بالا برود، هند ممکن است ترکیب واردات را تغییر دهد؛ اما بعید است به‌راحتی اصل استقلال تصمیم‌گیری انرژی خود را کنار بگذارد.

سه نشانه برای مرحله بعد

باید دید آیا وزیر تجارت هند از واشنگتن با جدول زمانی مشخص برای توافق بازمی‌گردد، آیا آمریکا درباره اجرای قانون تحریم برای هند معافیت یا انعطاف ارائه می‌کند، و آیا آمار واردات انرژی هند در ماه‌های بعد تغییر محسوسی نشان می‌دهد. ترکیب این سه عامل روشن می‌کند تماس مودی و ترامپ صرفاً مدیریت اختلاف بوده یا مقدمه یک معامله بزرگ‌تر.