نوبل اقتصاد ۲۰۲۶ به هال و وودفورد رسید؛ پژوهش درباره مهار نوسان‌های اقتصادی

رونما | دوشنبه ۲۰ مهر ۱۴۰۵، ۱۲ اکتبر ۲۰۲۶. آکادمی سلطنتی علوم سوئد جایزه علوم اقتصادی سال ۲۰۲۶ را به رابرت ای. هال، استاد دانشگاه استنفورد، و مایکل وودفورد، استاد دانشگاه کلمبیا، اعطا کرد. دلیل رسمی این انتخاب، پژوهش آن‌ها درباره «مبانی اقتصاد خردِ تثبیت اقتصاد کلان» است؛ مجموعه‌ای از نظریه‌ها و مدل‌ها که به سیاست‌گذاران کمک می‌کند اثر تصمیم‌های پولی و مالی بر رکود، تورم و رفتار خانوارها و بنگاه‌ها را بهتر بررسی کنند.

آکادمی سوئد چه چیزی را برگزیده است؟

در بیانیه ۱۲ اکتبر آکادمی آمده است هال و وودفورد با توسعه مدل‌های تازه اقتصاد کلان، چارچوب نظری سیاست‌های تثبیتی را تقویت کرده‌اند. کمیته جایزه تأکید کرده است که این دستاورد امکان بررسی علمی‌تر زمان‌بندی و اثر سیاست‌های پولی و مالی را فراهم می‌کند؛ اما این توصیف به‌معنای آن نیست که مدل‌ها برای هر اقتصاد یا هر بحران، نسخه‌ای قطعی ارائه می‌دهند. بانک مرکزی سوئد نیز نام برندگان و موضوع رسمی جایزه را تأیید کرده است.

هال در پژوهش‌های خود درباره رفتار مصرف‌کنندگان، پس‌انداز و چرخه‌های تجاری شناخته می‌شود. وودفورد به‌ویژه در مدل‌سازی ارتباط انتظارات مردم با نرخ بهره، قیمت‌گذاری بنگاه‌ها و سیاست بانک مرکزی نقش داشته است. این دو مسیر پژوهشی، در کنار تلاش اقتصاددانان دیگر، به پیشرفت چارچوب‌هایی کمک کرده‌اند که به نام مدل‌های «نیو کینزی» شناخته می‌شوند.

این پژوهش‌ها چه ارتباطی با زندگی مردم دارند؟

هنگامی که نرخ بهره تغییر می‌کند، اثر آن به تصمیم خانوار درباره وام و مصرف، تصمیم کارخانه درباره سرمایه‌گذاری و انتظار بنگاه از قیمت‌های آینده وابسته است. چارچوب‌های مورد تقدیر آکادمی می‌کوشند این رفتارهای خرد را به روندهای کلان مانند تورم، رشد و اشتغال پیوند بزنند. به همین دلیل، فقط اعلام یک نرخ بهره یا یک بسته بودجه‌ای برای پیش‌بینی نتیجه کافی نیست؛ زمان اجرا، اعتبار سیاست‌گذار و واکنش مردم نیز اهمیت دارد.

در بحث «راهنمایی آینده‌نگر» بانک مرکزی، که از محورهای مهم آثار وودفورد است، پیام مقام پولی درباره مسیر احتمالی آینده نرخ بهره می‌تواند بر انتظار بازار و رفتار وام‌گیرندگان اثر بگذارد. بااین‌حال، کارآمدی چنین ابزاری به اعتماد عمومی و شرایط واقعی اقتصاد وابسته است و پیام بانک مرکزی به‌تنهایی جای سیاست اجرایی را نمی‌گیرد.

در شرایط بحران انرژی چه چیز قطعی و چه چیز نامعلوم است؟

اهمیت موضوع برای اقتصادهایی که هم‌زمان با شوک انرژی و فشار بودجه روبه‌رو هستند، در روش تحلیل است: سیاست‌گذار باید میان کاهش تقاضا، حفظ اشتغال، تأمین مالی و کنترل انتظار تورمی توازن برقرار کند. این مسائل در گزارش پیشین رونما درباره هشدار صندوق بین‌المللی پول نسبت به بدهی و ریسک رونق هوش مصنوعی نیز از زاویه ریسک‌های کنونی اقتصاد جهانی بررسی شده‌اند. بااین‌حال، پژوهش برندگان جایزه را نباید به‌عنوان موضع تازه آن‌ها درباره سیاست اقتصادی ایران یا جنگ جاری معرفی کرد.

گام بعد و نکات قابل پیگیری

برندگان جایزه ۱۲ میلیون کرون سوئد را به‌طور مساوی تقسیم خواهند کرد. این جایزه را بانک مرکزی سوئد بنیان گذاشته و آکادمی علوم سوئد برنده را تعیین می‌کند؛ از نظر تاریخی بخشی از جوایز اصلی پیش‌بینی‌شده در وصیت‌نامه آلفرد نوبل نیست. برای فهم پیامدهای عملی پژوهش‌های برندگان، باید به شیوه استفاده بانک‌های مرکزی از مدل‌ها، عملکرد پیش‌بینی تورم و نتیجه سیاست‌های واقعی در کشورها توجه کرد؛ نه صرفاً به عنوان جایزه.