همتی می‌گوید وقت ارزیابی مداخله ارزی است؛ دلار یک ماه درجا زد اما به ۲۵۴ هزار تومان برنگشت

عبدالناصر همتی، رئیس‌کل بانک مرکزی، روز چهارشنبه ۱۳ آبان ۱۴۰۵ گفت با گذشت یک ماه از مداخله بانک مرکزی در بازار اسکناس، «کارشناسان می‌توانند ارزیابی بهتری» از اثر آن داشته باشند. داده‌های بازار نشان می‌دهد دلار آزاد در این یک ماه تقریباً درجا زده، اما به نرخ روز آغاز عرضه برنگشته است. این گزارش اعداد را کنار هم می‌گذارد و می‌گوید هنوز چه چیزی معلوم نیست.

همتی دقیقاً چه گفت؟

همتی در گفت‌وگو با خبرگزاری تسنیم که ساعت ۱۴:۳۰ روز ۱۳ آبان منتشر شد، دو جمله گفت. جمله نخست درباره سیاست ارزی بود: «با گذشت یک ماه از اجرای مداخله ارزی بانک مرکزی در بازار اسکناس، امروز کارشناسان می‌توانند در مورد تأثیر این سیاست در بازار ارز ارزیابی بهتری داشته باشند.» جمله دوم واکنش به انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا بود: «در این مدت تلاش برای طرد اقتصادی ایران و فروپاشی اقتصاد آن ظرف دو هفته، به طرد سیاسی جمهوری‌خواهان از قانونگذاری آمریکا منجر شد.» او رقمی درباره حجم ارز فروخته‌شده یا نرخ هدف ارائه نکرد.

این اظهارات هم‌زمان با افت دلار آزاد در روز اعلام نتایج انتخابات آمریکا آمد. گزارش‌های بازار دلار را ۱۳ آبان در حدود ۲۶۸ هزار تومان نشان می‌دهند؛ حدود پنج هزار تومان کمتر از نرخ ۲۷۳ هزار تومانی روز قبل. رونما پیش‌تر افت دلار و رشد سکه در همین روز را گزارش کرده بود. پرسش این گزارش متفاوت است: یک ماه مداخله، بازار را به کجا رسانده است؟

مداخله از کجا شروع شد؟

1. ۳ شهریور ۱۴۰۵بانک مرکزی فروش اسکناس به اشخاص حقوقی تا ۵ هزار دلار و به اشخاص حقیقی تا هزار دلار را در شعب ملت، تجارت و صادرات مجاز کرد و ۵۰۰ میلیون دلار اسکناس به شبکه بانکی داد.
2. ۸ مهر ۱۴۰۵سقف خرید اسکناس با کارت ملی برای هر فرد بالای ۱۸ سال به ۱۰ هزار دلار رسید و عرضه یک میلیارد دلار، به‌عنوان مرحله نخست بسته‌ای تا ۲ میلیارد دلار، آغاز شد. دلار آزاد آن روز صبح حدود ۲۵۴ هزار تومان بود.
3. ۱۰ مهر ۱۴۰۵بانک مرکزی در بیانیه‌ای گفت سطح نرخ ارز «با متغیرهای بنیادی اقتصاد همخوانی کامل ندارد» و هدفش «دفاع از یک نرخ یا عدد مشخص نیست».
4. ۱۱ مهر ۱۴۰۵دلار آزاد برای نخستین بار از ۲۷۰ هزار تومان گذشت و حدود ۲۶۹ هزار تومان بسته شد؛ دو روز قبل حدود ۲۵۸ هزار تومان بود.
5. ۱۳ آبان ۱۴۰۵همتی گفت یک ماه پس از مداخله می‌توان اثر آن را بهتر ارزیابی کرد؛ دلار آزاد در محدوده ۲۶۸ تا ۲۶۹ هزار تومان معامله شد.

اعداد چه می‌گویند؟

سه برداشت از این اعداد قابل دفاع است. نخست، دلار در یک ماه گذشته از کانال ۲۷۰ هزار تومان فراتر نرفت و نسبت به سقف ۱۱ مهر عملاً ثابت ماند؛ یکی از سامانه‌های قیمت، تغییر یک‌ماهه را حدود ۰٫۳ درصد ثبت کرده است. دوم، دلار به نرخ روز آغاز عرضه برنگشت و حدود ۱۴ هزار تومان بالاتر از آن ایستاده است. سوم، نرخ رسمی حواله در همین مدت حدود ۸ درصد بالا رفت، ولی فاصله تومانی آن با بازار آزاد تقریباً تغییری نکرد.

این ثبات اسمی در شرایطی است که تورم ماهانه شهریور ۱۴۰۵ طبق مرکز آمار ۴٫۲ درصد بود (جزئیات در تحلیل ۳۶۰ رونما درباره تورم ایران). اگر قیمت‌ها با همان سرعت بالا رفته باشند و دلار ثابت مانده باشد، ارزش واقعی دلار در یک ماه کمتر شده است. این یک استنباط است؛ داده تورم مهر هنوز در منابع خوانده‌شده نیامده است.

چرا نمی‌توان همه را به حساب مداخله گذاشت؟

در همین یک ماه چند عامل هم‌زمان روی بازار ارز اثر گذاشته‌اند: مذاکرات ایران و آمریکا با میانجی‌گری قطر، تهدیدهای نظامی پیش و پس از انتخابات آمریکا و نتیجه خود انتخابات. افت پنج‌هزارتومانی ۱۳ آبان را گزارش‌های بازار بیش از هر چیز به نتیجه انتخابات نسبت داده‌اند، نه به عرضه تازه بانک مرکزی. جدا کردن سهم هر عامل بدون داده حجم فروش روزانه ممکن نیست.

قوی‌ترین اعتراض به ارزیابی مثبت این است که ثبات یک‌ماهه ممکن است بیشتر محصول امید دیپلماتیک باشد تا عرضه ارز؛ اگر چنین باشد، با یک خبر منفی از مذاکرات، نرخ می‌تواند دوباره بالا برود. در مقابل، مدافعان سیاست بانک مرکزی می‌توانند بگویند نبود جهش در ماهی پرتنش، خود نشانه اثر عرضه است. داده‌ای که این دو روایت را از هم جدا می‌کند، حجم واقعی اسکناس فروخته‌شده و مانده بسته ۲ میلیارد دلاری است.

برای قضاوت درباره مداخله چه چیزی را باید دید؟

چهار شاخص در هفته‌های آینده تعیین‌کننده است: آیا دلار آزاد پایین‌تر از ۲۶۸ هزار تومان تثبیت می‌شود یا دوباره به ۲۷۰ هزار تومان برمی‌گردد؛ آیا بانک مرکزی آمار فروش اسکناس و وضعیت ذخایر را منتشر می‌کند؛ رقم تورم ماهانه مهر چه می‌شود؛ و آیا فاصله حدود ۸۰ هزار تومانی دلار آزاد و حواله کم می‌شود. اگر شکاف کم شود و دلار بدون عرضه تازه آرام بماند، روایت بانک مرکزی تقویت می‌شود؛ اگر با خبر منفی سیاسی جهش کند، اثر مداخله موقت بوده است.