وزیر کشور پاکستان امروز به تهران می‌آید؛ میانجی‌گری در سایه جنگ

محسن نقوی، وزیر کشور پاکستان، قرار است یکشنبه ۲۰ سپتامبر به تهران سفر کند؛ سفری که وزارت خارجه ایران آن را در چارچوب روابط دوجانبه و پیگیری تفاهم‌های قبلی توصیف کرده است. هم‌زمان، نقش اسلام‌آباد در تماس‌های ایران و آمریکا و تشدید درگیری عربستان و حوثی‌ها باعث شده این سفر فراتر از یک دیدار معمول همسایگی زیر نظر باشد.

• تهران می‌گوید سفر نقوی اساساً دوجانبه است.
• ایران دریافت پیام یا پیشنهاد مشخص آمریکا از طریق او را تأیید نکرده است.
• پاکستان در ماه‌های اخیر چند بار میان تهران و واشینگتن میانجی‌گری کرده است.
• قرار است عراقچی و اسحاق دار در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل نیز گفت‌وگو کنند.

آنچه درباره سفر نقوی تأیید شده است

اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه ایران، گفته است سفر وزیر کشور پاکستان برای پیگیری تفاهم‌های پیشین دو کشور و گفت‌وگوهای دوجانبه انجام می‌شود. به گفته او، روابط تهران و اسلام‌آباد در ماه‌های اخیر گسترش یافته و دو طرف می‌خواهند تصمیم‌هایی را که در سطح رهبران گرفته شده دنبال کنند.

بقایی در عین حال درباره گمانه‌زنی‌ها پیرامون حمل پیام تازه از واشینگتن گفت از هیچ پیام یا پیشنهاد مشخص آمریکایی که نقوی مأمور انتقال آن باشد اطلاعی ندارد. این تفکیک مهم است: نقش میانجی پاکستان تأیید شده، اما وجود یک ابتکار یا متن تازه آمریکایی برای این سفر در حال حاضر تأیید نشده است.

چرا این سفر اکنون مهم شده است؟

زمان‌بندی سفر با مرحله حساسی از تماس‌های ایران و آمریکا هم‌زمان شده است. محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، گفته تهران شروط خود برای آغاز دوباره گفت‌وگوها و پایان جنگ را از مسیر قطر به آمریکا منتقل کرده و منتظر پاسخ واشینگتن است. در همین فضا، پاکستان نیز می‌کوشد کانال دیپلماتیک خود را باز نگه دارد.

اسلام‌آباد پیش‌تر میزبان و واسطه تماس‌هایی بوده که به تفاهم‌های موقت میان تهران و واشینگتن انجامید. مقام‌های پاکستانی طی ماه‌های گذشته چند بار به تهران سفر کرده‌اند و محسن نقوی نیز در این رفت‌وآمدها نقش داشته است. بنابراین حضور دوباره او، حتی اگر حامل پیام رسمی آمریکا نباشد، می‌تواند فرصتی برای انتقال ارزیابی‌ها و سنجش مواضع طرفین باشد.

یک متغیر تازه: عربستان و یمن

سفر این بار در شرایطی انجام می‌شود که درگیری میان عربستان سعودی و حوثی‌های یمن نیز شدت گرفته است. حملات موشکی و پهپادی حوثی‌ها به خاک عربستان و پیشروی این گروه در ساحل دریای سرخ، فشار امنیتی بر ریاض را افزایش داده است. پاکستان هم‌زمان روابط دفاعی نزدیکی با عربستان دارد و در ماه‌های اخیر در تماس با مقام‌های ایرانی درباره مهار گسترش جنگ بوده است.

این وضعیت نقش پاکستان را پیچیده‌تر می‌کند. اسلام‌آباد از یک سو می‌خواهد کانال گفت‌وگو با تهران حفظ شود و از سوی دیگر نمی‌تواند نگرانی‌های امنیتی عربستان را نادیده بگیرد. همین دوگانگی سبب می‌شود گفت‌وگوهای تهران نه فقط درباره روابط مرزی و دوجانبه، بلکه درباره معماری امنیتی منطقه نیز اهمیت پیدا کند.

آنچه هنوز نمی‌دانیم

هنوز مشخص نیست نقوی در تهران دقیقاً با کدام مقام‌ها دیدار خواهد کرد و آیا در جریان مذاکرات، پیشنهاد تازه‌ای درباره ایران و آمریکا مطرح می‌شود یا نه. همچنین جزئیات تفاهم‌های دوجانبه‌ای که قرار است پیگیری شوند منتشر نشده است. تا زمانی که دو دولت درباره محتوای مذاکرات اطلاع‌رسانی نکنند، نسبت دادن مأموریت مشخص میانجی‌گرانه به این سفر فراتر از شواهد موجود خواهد بود.

اثر بر ایران

برای ایران، اهمیت مستقیم سفر در حفظ یک کانال فعال با همسایه‌ای است که هم به واشینگتن دسترسی سیاسی دارد و هم با عربستان روابط امنیتی نزدیک دارد. اگر مذاکرات ایران و آمریکا دوباره وارد مرحله عملی شود، پاکستان می‌تواند در کنار قطر یکی از مسیرهای انتقال پیام و کاهش سوءبرداشت باشد. از سوی دیگر، تهران در شرایط تشدید جنگ یمن نیاز دارد مواضع خود درباره حوثی‌ها و امنیت منطقه را برای اسلام‌آباد روشن کند؛ زیرا پاکستان در معادلات دفاعی عربستان وزن بیشتری پیدا کرده است.

مسیر بعدی چیست؟

نخستین نشانه قابل سنجش، ترکیب دیدارهای نقوی در تهران و بیانیه‌های رسمی پس از آن خواهد بود. پس از این سفر نیز عباس عراقچی و اسحاق دار، وزیران خارجه ایران و پاکستان، قرار است در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل در نیویورک گفت‌وگو کنند. اگر سفر تهران صرفاً دوجانبه بماند، باید انتظار تمرکز بر مرز، امنیت و تفاهم‌های قبلی را داشت؛ اما اگر طرفین از ابتکار دیپلماتیک تازه‌ای سخن بگویند، آن تحول می‌تواند مرحله بعدی تماس‌های ایران و آمریکا را روشن‌تر کند.