ووچیچ از ریاست‌جمهوری صربستان استعفا کرد؛ انتخابات ۲۵ اکتبر

الکساندر ووچیچ روز یکشنبه از ریاست‌جمهوری صربستان استعفا کرد تا در انتخابات زودهنگام پارلمانی ۲۵ اکتبر برای بازگشت به مقام نخست‌وزیری رقابت کند. با کناره‌گیری او، آنا برنابیچ، رئیس پارلمان و متحد نزدیک ووچیچ، به‌طور موقت وظایف رئیس‌جمهور را بر عهده می‌گیرد و صربستان باید انتخابات ریاست‌جمهوری جداگانه‌ای نیز برگزار کند.

• ووچیچ هفت ماه پیش از پایان دوره دوم ریاست‌جمهوری خود استعفا کرده است.
• او فهرست حزب حاکم ترقی‌خواه صربستان را در انتخابات پارلمانی ۲۵ اکتبر رهبری می‌کند.
• جنبش دانشجویی «دانشجویان پیروز می‌شوند» مهم‌ترین چالش انتخاباتی حزب حاکم معرفی شده است.
• نتیجه انتخابات می‌تواند مسیر سیاست داخلی صربستان و روابط آن با اتحادیه اروپا، روسیه و همسایگان بالکان را تحت تأثیر قرار دهد.

چه اتفاقی افتاده است؟

ووچیچ روز ۲۷ سپتامبر متن استعفای خود را امضا کرد و گفت از مقام رئیس‌جمهوری کنار می‌رود. دوره دوم و نهایی او در بهار ۲۰۲۷ پایان می‌یافت و قانون اساسی صربستان اجازه نامزدی برای دوره سوم را به او نمی‌دهد. او پیش‌تر اعلام کرده بود که در صورت برگزاری انتخابات زودهنگام، برای نخست‌وزیری وارد رقابت خواهد شد.

انتخابات پارلمانی برای ۲۵ اکتبر برنامه‌ریزی شده است. ووچیچ در صدر فهرست جریان حاکم قرار دارد و تلاش می‌کند پس از سال‌ها حضور در ریاست‌جمهوری، مرکز ثقل قدرت سیاسی خود را به دولت منتقل کند. مقام نخست‌وزیری در ساختار رسمی صربستان اختیارات اجرایی بیشتری دارد، هرچند ووچیچ در دوران ریاست‌جمهوری نیز بازیگر مسلط سیاست کشور بود.

چرا صربستان به انتخابات زودهنگام رسیده است؟

فشار سیاسی بر دولت پس از فرو ریختن سایبان ایستگاه راه‌آهن نووی ساد در نوامبر ۲۰۲۴ شدت گرفت؛ حادثه‌ای که ۱۶ کشته برجای گذاشت و موج بزرگی از اعتراض‌های دانشجویی و ضدفساد را برانگیخت. معترضان خواستار شفافیت درباره پروژه بازسازی ایستگاه، پاسخگویی مقام‌ها و برگزاری انتخابات زودهنگام شدند.

این اعتراض‌ها در ماه‌های بعد به یکی از جدی‌ترین چالش‌های سیاسی برای ووچیچ و حزب ترقی‌خواه صربستان از زمان رسیدن این جریان به قدرت تبدیل شد. دولت و ووچیچ اتهام‌های فساد ساختاری و سوءاستفاده از نهادهای عمومی را رد کرده‌اند و در مواردی مخالفان را به تلاش برای بی‌ثبات‌کردن کشور متهم کرده‌اند. در مقابل، گروه‌های دانشجویی و احزاب مخالف می‌گویند رقابت انتخاباتی باید با نظارت دقیق‌تر و دسترسی متوازن‌تر به رسانه‌ها برگزار شود.

چه کسی تا انتخابات ریاست‌جمهوری جانشین ووچیچ است؟

بر اساس گزارش‌های منتشرشده، آنا برنابیچ، رئیس پارلمان و نخست‌وزیر سابق، به‌صورت موقت وظایف ریاست‌جمهوری را بر عهده می‌گیرد. ووچیچ گفته دور نخست انتخابات ریاست‌جمهوری زودهنگام باید تا پایان سال برگزار شود؛ زیرا پس از خالی‌شدن این سمت، مهلت قانونی برای انتخاب رئیس‌جمهور جدید وجود دارد.

نامزدهای اصلی انتخابات ریاست‌جمهوری هنوز به‌طور کامل مشخص نشده‌اند. به همین دلیل، صربستان در هفته‌های پیش رو هم‌زمان با یک رقابت پارلمانی تعیین‌کننده، وارد فرایند انتقال موقت در رأس دولت نیز شده است.

رقابت ۲۵ اکتبر چگونه شکل می‌گیرد؟

در برابر فهرست حزب حاکم، جنبش دانشجویی با فهرستی متشکل از استادان دانشگاه، متخصصان و چهره‌های مدنی وارد رقابت شده است. برخی احزاب اپوزیسیون نیز به‌صورت جداگانه یا در ائتلاف‌های دیگر نامزد معرفی کرده‌اند. نظرسنجی‌های منتشرشده تصویر یکسانی از فاصله دو اردوگاه ارائه نمی‌کنند و تفاوت روش‌ها و زمان انجام آنها باعث می‌شود نتیجه انتخابات هنوز قابل پیش‌بینی قطعی نباشد.

ووچیچ و متحدانش بر پروژه‌های عمرانی، سرمایه‌گذاری خارجی و ثبات اقتصادی تأکید می‌کنند. مخالفان در مقابل، مبارزه با فساد، استقلال نهادها، آزادی رسانه و پاسخگویی درباره هزینه‌های عمومی را محور کارزار خود قرار داده‌اند.

چرا این تحول برای منطقه مهم است؟

صربستان بزرگ‌ترین کشور غرب بالکان است و سیاست بلگراد بر روابط با کوزوو، بوسنی و هرزگوین و مونته‌نگرو اثر می‌گذارد. این کشور نامزد عضویت در اتحادیه اروپاست، اما هم‌زمان روابط نزدیک اقتصادی و سیاسی با روسیه و چین را حفظ کرده است. تغییر در ترکیب دولت می‌تواند بر سرعت مذاکرات اروپایی، موضع بلگراد درباره تحریم‌های روسیه و مدیریت روابط منطقه‌ای اثر بگذارد.

در حال حاضر، استعفای ووچیچ به معنای خروج او از سیاست نیست؛ برعکس، او آشکارا برای بازگشت به مقام نخست‌وزیری رقابت می‌کند. بنابراین گام بعدی قابل سنجش، نتیجه رأی‌گیری ۲۵ اکتبر و توان هر فهرست برای تشکیل اکثریت پارلمانی است. پس از آن نیز انتخابات ریاست‌جمهوری تعیین خواهد کرد چه کسی جای ووچیچ را در مقام رئیس کشور می‌گیرد.