وچیچ شکست را پذیرفت؛ لیست دانشجویی تا ساختن دولت چه راهی دارد؟

شامگاه یکشنبه ۳ آبان (۲۵ اکتبر)، آلکساندر وچیچ پیش از اعلام نتیجه‌ی نهایی گفت انتخابات را باخته است. او این را بر پایه‌ی یک نمونه‌ی آماری گفت و رقم داد: لیست دانشجویی ۱۳۵ تا ۱۴۰ کرسی از ۲۵۰ کرسی پارلمان می‌گیرد و حزب او حدود ۱۰۵ کرسی. حزبی که بیش از یک دهه بر صربستان مسلط بود، این بار پیش از شمارش کامل، شکست را پذیرفت. پرسش این تحلیل ساده است: این پذیرش چه چیزی را حل می‌کند، و تا تشکیل دولت چه چیزی هنوز باز است؟

وچیچ دقیقاً چه گفت و چه چیزی هنوز رسمی نیست؟

وچیچ در جمع هواداران حزبش گفت: «روشن است که ما این انتخابات را باخته‌ایم.» او افزود هنوز نتیجه‌ی نهایی در دست نیست، اما بر مبنای نمونه‌ی آماری نتیجه معلوم است. رقم‌های او را چند منبع یکسان نقل کرده‌اند و برآورد مؤسسه‌ی «سی‌اس‌آی‌دی» هم به آن نزدیک است: ۱۳۸ کرسی برای لیست دانشجویی و ۱۰۴ برای حزب ترقی‌خواه صرب. مابقی کرسی‌ها به احزاب اقلیت‌های قومی می‌رسد.

این تفاوت مهم است: آنچه در دست است اعتراف سیاسی بر پایه‌ی برآورد است، نه اعلام رسمی کمیسیون انتخابات. رادومیر شایچیچ از لیست دانشجویی هم از «پیروزی» گفت و تأکید کرد فردا باید ساختن آغاز شود؛ اما شمارش نهایی، تعداد لیست‌هایی که از آستانه‌ی ۳ درصد گذشته‌اند و تخصیص نهایی کرسی‌ها هنوز منتشر نشده است.

حساب کرسی‌ها: چرا ائتلاف شاید لازم نباشد؟

محاسبه‌ی رونما: اختلاف رأی خام دو لیست حدود ۴۸۰ هزار رأی است. با این حال، جمع کرسی‌ها در ارقام وچیچ کاملاً با هم نمی‌خواند: ۱۰۵ کرسی حزب او به‌علاوه‌ی ۵ کرسی اقلیت‌هایی که نام برده، برای رسیدن به ۱۳۵ تا ۱۴۰ دانشجویی کل پارلمان را به ۲۴۵ تا ۲۵۰ می‌رساند؛ یعنی یا لیست دانشجویی در بالای بازه است یا چند کرسی بی‌صاحب مانده. نمونه‌ی مؤسسه‌ی نظرسنجی هم ۸ کرسی را برای اقلیت‌ها باقی می‌گذارد. این تناقض‌ها کوچک‌اند و نتیجه را عوض نمی‌کنند، اما نشان می‌دهند تخصیص نهایی باید منتظر شمارش رسمی بماند.

یک گزارش خبری ادعا کرده درصد آرا ۵۲ در برابر ۳۲٫۳ بوده است، اما این درصدها با رأی خام همان گزارش جور درنمی‌آید؛ رونما آن‌ها را به کار نبرده است.

چرا پذیرش شکست پیش از شمارش نهایی مهم است؟

در انتخابات‌های رقابتی نزدیک، بزرگ‌ترین خطر دوران گذار اغلب اختلاف بر سر خود نتیجه است. وچیچ با پذیرش زودهنگام، این مسیر را بسته کرد: وقتی بازنده‌ی اصلی نتیجه را می‌پذیرد، دعوای حقوقی و خیابانی بر سر ابطال دشوارتر می‌شود. مقایسه‌اش با پرونده‌ی برزیل، که در آن بازنده نتیجه را نپذیرفت و به ابطال اشاره کرد، همین تفاوت را نشان می‌دهد؛ در ونزوئلا هم پرسش اصلی نه رأی، که زمان برگزاری انتخابات است.

اما پذیرش کامل نیست. به گزارش یکی از منابع، وچیچ رسانه‌های مستقل و مداخله‌ی کشورهای اروپایی بی‌نام و «دولت پنهان آمریکا» را در باخت دخیل دانست. این ادعا فقط در یک منبع آمده و سندی برای آن عرضه نشده؛ تنها نشان می‌دهد پذیرش نتیجه با پذیرش روایت رقیب از دلیل باخت یکی نیست.

ناهمخوانی منابع: مشارکت، ناظران و وضعیت خود وچیچ

همین نکته‌ی آخر در ارزیابی پیامد پیروزی دانشجویان اهمیت دارد: اگر او از ریاست‌جمهوری کنار رفته باشد، پرسش از جایگاه تازه‌ی او در سیاست صربستان باز می‌ماند؛ اگر نرفته باشد، پرسش نسبت او با دولت تازه مطرح می‌شود. منابع در این‌باره یکی نیستند و نقش حقوقی رئیس‌جمهوری در تعیین نخست‌وزیر در منابع خوانده‌شده نیامده است.

قوی‌ترین دیدگاه مخالف: این پیروزی هنوز یک برآورد است

مدافعان نگاه محتاطانه‌تر می‌توانند بگویند ارقام فعلی از نمونه می‌آیند و فاصله‌ی ۱۳۵ تا ۱۴۰ تا ۱۲۶ فقط ۹ تا ۱۴ کرسی است؛ تغییر در سهم احزاب اقلیت یا آستانه‌ی ۳ درصد می‌تواند فاصله را کم کند. حزب وچیچ هم پایگاه رأی ثابت و قابل‌اتکایی دارد: حدود ۱٫۷ میلیون رأی، و پژوهشگری گفته است دانشجویان باید از کسانی رأی می‌گرفتند که معمولاً رأی نمی‌دادند. اگر این رأی‌دهندگان تازه در دور بعدی نیایند، نتیجه می‌تواند برگردد.

نقطه‌ی قوت این دیدگاه آن است که برآورد نمونه‌ای نتیجه‌ی رسمی نیست و تخلفات گزارش‌شده هنوز راستی‌آزمایی نشده‌اند. نقطه‌ی ضعفش آن است که خود بازنده، نه فقط ناظران، شکست را پذیرفته و رقمی نزدیک به برآورد مستقل داده است؛ تغییر نتیجه با چنین شکافی نیاز به خطایی بزرگ دارد.

از پیروزی تا دولت: چه چیزی باید روشن شود؟

1. شهریور ۱۴۰۵ (سپتامبر ۲۰۲۶)وچیچ انتخابات زودهنگام اعلام می‌کند و به گفته‌ی دو منبع از ریاست‌جمهوری کنار می‌رود.
2. ۳ آبان (۲۵ اکتبر)رأی‌گیری؛ ساعت ۸ شب پایان رأی‌گیری؛ حدود یک‌ونیم ساعت بعد وچیچ شکست را می‌پذیرد.
3. در انتظاراعلام نتیجه‌ی رسمی، تعیین احزاب عبورکرده از آستانه، تخصیص کرسی‌ها.
4. در انتظارمعرفی نخست‌وزیر و کابینه؛ هنوز مشخص نیست چه کسی این سمت را می‌گیرد. فهرست دانشجویی را متخصص قلب، ایلیا شردانوویچ، رهبری می‌کند.

تحلیلگران، به نقل از یک گزارش، پاکسازی همراهان وچیچ را در پلیس، نهادهای امنیتی و وزارتخانه‌ها محتمل می‌دانند. این پیش‌بینی است و رونما آن را وقوع نمی‌شمارد؛ نشانه‌اش فقط انتصابات و برکناری‌های واقعی خواهد بود.

بُعد خارجی هم زود وارد بحث می‌شود. رئیس کمیسیون اروپا اعلام کرده برای اصلاحات حاکمیت قانون، آزادی رسانه و مبارزه با فساد آماده‌ی همکاری است. در مقابل، در گزارش‌ها واکنش رسمی مسکو یا پکن ثبت نشده، در حالی که روسیه تأمین‌کننده‌ی اصلی گاز صربستان و چین سرمایه‌گذار بزرگ آن است و اتحادیه‌ی اروپا بزرگ‌ترین شریک تجاری. هنوز نمی‌دانیم دولت تازه چه موازنه‌ای میان این سه انتخاب می‌کند.

چه چیزی نتیجه را عوض می‌کند؟

قوی‌ترین نتیجه‌ی قابل‌دفاع این است که لیست دانشجویی احتمالاً اکثریت مطلق پارلمان را دارد و حزب حاکم پیشین نتیجه را عملاً پذیرفته است. آنچه نامعلوم می‌ماند: رقم نهایی کرسی‌ها، هویت نخست‌وزیر، سمت رسمی وچیچ و رفتار دولت تازه در سیاست خارجی. اگر نتیجه‌ی رسمی از برآورد نمونه فاصله بگیرد، یا اگر شکایت جدی و مستند درباره‌ی تخلف ثبت شود، یا اگر وچیچ پس از شمارش نهایی روایت باخت را عوض کند، این جمع‌بندی باید بازنگری شود.