ماچادو به ونزوئلا برگشت، اما زمان انتخابات هنوز دست دلسی رودریگز و واشنگتن است

ماریا کورینا ماچادو، برنده‌ی نوبل صلح و چهره‌ی اصلی مخالفان ونزوئلا، یکشنبه ۳ آبان ۱۴۰۵ (۲۵ اکتبر ۲۰۲۶) پس از بیش از ده ماه تبعید به کشور برگشت و در شبکه‌های اجتماعی نوشت: «من اینجا هستم. با شما.» تصاویر منتشرشده او را در کلیسایی در ایالت لارا میان حامیانش نشان می‌دهد. اما بازگشت یک رهبر مخالف فقط وقتی سیاسی‌ترین اتفاق است که به تعیین زمان رأی‌گیری گره بخورد؛ و این گره هنوز باز است. پرسش این تحلیل ساده است: ماچادو در خاکی که نه تاریخ انتخابات دارد و نه تضمین حضور او در آن، چه اهرمی دارد؟

بازگشتی بی‌سروصدا، با چند نامعلوم بزرگ

ماچادو پس از انتخابات مناقشه‌برانگیز تیر ۱۴۰۳ پنهان شد و در دی ۱۴۰۳ (ژانویه ۲۰۲۵) پس از یک اعتراض کوتاه بازداشت و آزاد شد. آذر ۱۴۰۴ برای دریافت جایزه‌ی صلح نوبل از ونزوئلا خارج و وارد اسلو شد. نزدیکانش در شهریور گفتند او برای بازگشت چند بار ناکام مانده است؛ شمار این تلاش‌ها در دو گزارش متفاوت سه و دست‌کم هفت ذکر شده و رقم دقیق روشن نیست.

ادموندو گونزالس، نامزد مخالفان در انتخابات ۱۴۰۳ که هنوز در تبعید است، نوشت ماچادو «روی خاک ونزوئلا» است و خودش هم قصد بازگشت دارد. در گزارش‌ها آمده که ماچادو پیش‌تر دادگاه‌های تحت کنترل مادورو او را از نامزدی محروم کرده بودند؛ اما هیچ‌کدام از گزارش‌های خوانده‌شده وضعیت حقوقی فعلی او، یعنی وجود حکم بازداشت یا اتهام تازه را توضیح نمی‌دهد. رودریگز پیش‌تر چند بار گفته بود ماچادو در صورت بازگشت «باید پاسخگو باشد»؛ این هشدار عملی نشده، دست‌کم تا روز بازگشت.

چرا تاریخ رأی‌گیری هنوز دست ماچادو نیست؟

ریشه‌ی مسئله در ۱۳ دی ۱۴۰۴ (۳ ژانویه ۲۰۲۶) است؛ روزی که نیروهای ویژه‌ی آمریکا مادورو و همسرش را در کاراکاس گرفتند و به آمریکا بردند. دو روز بعد رودریگز، معاون پیشین مادورو، رئیس‌جمهور موقت شد. بنا بر گزارش‌ها، دولت ترامپ او را به‌جای ماچادو یا گونزالس پذیرفت. ترامپ در دی گفته بود ماچادو «حمایت و احترام لازم را در داخل کشور ندارد»؛ ماچادو بعدتر مدال نوبل خود را به او داد. منتقدان می‌گویند این انتخاب با دسترسی به نفت و منابع معدنی ونزوئلا گره دارد؛ این ارزیابی تحلیلگران و مخالفان است، نه واقعیتی که دو طرف تأیید کرده باشند.

قانون اساسی ونزوئلا، به نوشته‌ی یکی از گزارش‌ها، پس از خالی‌شدن دائمی کرسی ریاست‌جمهوری انتخابات را ظرف ۳۰ روز لازم می‌داند و این مهلت گذشته است. گزارشی دیگر می‌نویسد دوره‌ی موقت رودریگز از ۹۰ روزی که برای او مجاز بود فراتر رفته. رودریگز در ۱ مهر در مجمع عمومی سازمان ملل گفت: «انتخابات در ونزوئلا برگزار خواهد شد» و از «گفت‌وگوی سیاسی با بخش‌هایی از اپوزیسیون» برای فرایندی با «شرایط برابر» سخن گفت؛ اما زمان را به «تصمیم مردم» سپرد. یک روز پیش‌تر هم با ترامپ دیدار کوتاهی داشت که در آن، به گزارش‌ها، بازسازی بدهی‌های دولتی ونزوئلا مطرح شده است.

واکنش واشنگتن به بازگشت دوپهلوست. ترامپ گفت از ماجرا خبر نداشته و ماچادو را «زنی بسیار مهربان» خواند. بنا بر گزارشی که از رسانه‌ای دیگر نقل شده، مارکو روبیو بازگشت را خوش‌آمد گفته و تأکید کرده که گذار باید از ثبات و بازسازی اقتصادی بگذرد و رأی‌گیری بعد از آن بیاید. او همچنین نوشته که شرایط بازگشت امن ماچادو «نتیجه‌ی مستقیم گفت‌وگوهای آشتی با حمایت آمریکا» است؛ گفت‌وگوهایی که به گفته‌ی او به آزادی صدها زندانی سیاسی انجامیده. گزارش‌های مستقل‌تر، از جمله از آزادی «بیش از سه دوجین» زندانی پس از دور دوم این مذاکرات در اواخر شهریور، تأییدکننده‌ی رقم صدها نفر نیستند.

بیشتر بخوانید: برنت به ۱۱۶٫۷۲ دلار رسید؛ بازار برای بشکه‌های از‌دست‌رفته پول می‌دهد یا برای ترس از حمله بعدی؟ — در بازاری با نفت گران، دسترسی به ذخایر ونزوئلا وزن سیاسی هم دارد.

اهرم‌ها دست چه کسی است؟

خیابان بخشی از جواب است. ۳۰ مهر (۲۲ اکتبر) هزاران نفر در نخستین اعتراض سراسری مخالفان در نزدیک به دو سال اخیر راه افتادند، تظاهراتی که ماچادو از پاناما فراخوانده بود. این نشان می‌دهد پایگاهی که ماچادو می‌تواند بسیج کند هنوز زنده است. اما بسیج به‌خودی‌خود نه تاریخ انتخابات می‌دهد و نه حق نامزدی؛ این دو را کسی تعیین می‌کند که دولت را در دست دارد و پشتیبانی آمریکا را.

خط زمانی

1. تیر ۱۴۰۳ (ژوئیه ۲۰۲۴)انتخابات مناقشه‌برانگیز؛ ماچادو پنهان می‌شود.
2. ۱۳ دی ۱۴۰۴ (۳ ژانویه ۲۰۲۶)نیروهای آمریکا مادورو را در کاراکاس می‌گیرند.
3. ۱۵ دی ۱۴۰۴ (۵ ژانویه)رودریگز به‌عنوان رئیس‌جمهور موقت سوگند می‌خورد.
4. ۳۱ شهریور و ۱ مهر ۱۴۰۵ (۲۲ و ۲۳ سپتامبر)دیدار رودریگز با ترامپ و سخنرانی او در سازمان ملل؛ وعده‌ی انتخابات بدون تاریخ.
5. اواخر شهریور (حدود ۲۷ سپتامبر)آزادی بیش از سه دوجین زندانی سیاسی پس از دور دوم مذاکرات.
6. ۳۰ مهر (۲۲ اکتبر)اعتراض سراسری مخالفان.
7. ۳ آبان (۲۵ اکتبر)بازگشت ماچادو به ونزوئلا.

قوی‌ترین استدلال مخالف: «بازگشت یعنی روند باز شده است»

مدافعان دولت موقت و واشنگتن می‌توانند بگویند ورود ماچادو بدون بازداشت خودش نشانه‌ی فضای باز است؛ آزادی زندانیان از مذاکرات می‌آید؛ و رودریگز علنی گفته انتخابات برگزار می‌شود. از این منظر، ثبات اقتصادی پیش‌شرط رأی‌گیری قابل‌اعتماد است و شتاب می‌تواند بی‌ثباتی بیاورد. این استدلال بی‌پایه نیست: بازگشت بی‌حادثه واقعاً یک اتفاق مثبت است. ضعفش آن است که هیچ جدولی ندارد. «وقتی ثبات آمد» معیار قابل‌سنجشی نیست، در حالی که مهلت قانونی انتخابات هم گذشته است. تا وقتی تاریخ اعلام نشود، همان وعده می‌تواند بدون هزینه تمدید شود.

بیشتر بخوانید: فلاویو بولسونارو شکست را نپذیرفت؛ تمدید دو ساعته رأی‌گیری چقدر پایه‌ی ابطال است؟ — نمونه‌ای دیگر از اینکه اعتبار یک رأی در آمریکای لاتین به نهادهای ناظر و زمان‌بندی گره خورده است.

چه چیزی نامعلوم است و چه شاهدی نتیجه را عوض می‌کند؟

این گزارش‌ها نمی‌گویند ماچادو اتهام یا حکمی در انتظار دارد یا نه، دولت چه شرط‌هایی برای نامزدی او می‌گذارد، توافق نفتی و بدهی‌ها دقیقاً چه چیزی را متعهد کرده، و شمار واقعی زندانیان آزادشده چقدر است. شواهدی که ارزیابی را تغییر می‌دهد روشن‌اند: اعلام رسمی تاریخ انتخابات و فهرست نهادهای ناظر آن؛ تأیید یا رد صلاحیت ماچادو به‌صورت مکتوب؛ بازداشت یا آزادگذاشتن او در هفته‌های آینده؛ و بازگشت گونزالس. اگر تاریخی اعلام شود و ماچادو مجاز به نامزدی بماند، بازگشت او به‌راستی نقطه‌ی عطف بوده است. اگر اعلام نشود یا صلاحیتش رد شود، این بازگشت بیشتر یک پیروزی نمادین خواهد بود تا تغییر موازنه.

بر پایه‌ی آنچه تا امروز مستند است، قوی‌ترین نتیجه این است که ماچادو حضور فیزیکی و بسیج خیابانی را پس گرفته، اما تعیین زمان و قواعد رأی‌گیری همچنان در دست رودریگز و آمریکاست.