پاکستان از ایران خواست حملات حوثی‌ها به عربستان مهار شود

وزارت خارجه پاکستان روز پنج‌شنبه ۱۷ سپتامبر اعلام کرد توافق دفاعی دوجانبه این کشور با عربستان سعودی «عملیاتی» است و اسلام‌آباد پیش‌تر نیز نیروهایی را در عربستان مستقر کرده است. این اعلام در میانه تشدید حملات حوثی‌ها به اهداف سعودی و یک روز پس از رهگیری پهپادی در جنوب مکه مطرح شده و برای نخستین بار بحث اجرای تعهدات دفاعی پاکستان را از سطح اعلام حمایت سیاسی به وجود استقرار نظامی پیوند می‌زند.

سجاد حیدر خان، سخنگوی وزارت خارجه پاکستان، در نشست هفتگی این وزارتخانه گفت اسلام‌آباد به اجرای توافق دفاعی راهبردی دوجانبه با عربستان و همچنین «توافق دفاعی مشترک مکه» با عربستان و ترکیه، از نظر «روح و هدف» متعهد است. او در عین حال از توضیح درباره زمان، محل، نوع نیرو یا مأموریت احتمالی خودداری کرد و این جزئیات را عملیاتی دانست.

• پاکستان می‌گوید توافق دفاعی دوجانبه با عربستان در وضعیت عملیاتی قرار دارد.
• وزارت خارجه پاکستان وجود «برخی استقرارهای نیرو» در عربستان را تأیید کرده اما جزئیات مأموریت را نگفته است.
• اسلام‌آباد هم‌زمان بر اجرای توافق سه‌جانبه مکه با عربستان و ترکیه تأکید دارد.
• هنوز اعلام رسمی درباره ورود نیروهای پاکستانی به عملیات علیه حوثی‌ها منتشر نشده است.

آنچه تازه شده؛ از تعهد سیاسی تا تأیید استقرار نیرو

تفاوت تحول تازه با مواضع روزهای گذشته در یک نکته کلیدی است: مقام رسمی وزارت خارجه پاکستان اکنون نه فقط از الزام سیاسی توافق‌های دفاعی، بلکه از وجود استقرار نیرو در عربستان سخن گفته است. این استقرار به توافق دفاعی دوجانبه پاکستان و عربستان مربوط می‌شود و نباید آن را بدون سند به معنای فعال‌شدن خودکار عملیات مشترک سه‌جانبه علیه حوثی‌ها دانست.

وزیر دفاع پاکستان، خواجه محمد آصف، پیش‌تر گفته بود شرایط برای اجرای توافق مکه فراهم شده و درباره تعهد اسلام‌آباد «ابهامی» وجود ندارد. اما او نیز جزئیات پاسخ نظامی را علنی نکرد. بنابراین آنچه اکنون قابل اثبات است، آمادگی سیاسی پاکستان برای اجرای تعهدات و تأیید حضور نیروهای پاکستانی در عربستان است؛ نه آغاز یک جنگ مشترک پاکستان، عربستان و ترکیه در یمن.

چرا اکنون مهم است؟

این موضع پس از آن اعلام شد که عربستان گفت پدافند هوایی‌اش پهپادی را در جنوب مکه و پیش از ورود به حریم محدود این شهر منهدم کرده است. حوثی‌ها هدف قرار دادن مکه یا اماکن مقدس اسلامی را رد کرده‌اند. این اختلاف روایی اهمیت احتیاط در نسبت دادن هدف حمله را بالا می‌برد، اما اصل افزایش فشار امنیتی بر عربستان با مجموعه حملات و هشدارهای اخیر روشن است.

در همین چارچوب، عربستان با کمبود موشک‌های رهگیر و درخواست کمک از متحدان روبه‌رو شده و هم‌زمان درگیری‌های یمن و ادعاهای نظامی حوثی‌ها شدت گرفته است. این دو روند، ارزش عملی توافق‌های دفاعی ریاض با اسلام‌آباد و آنکارا را از یک موضوع حقوقی و دیپلماتیک به یک آزمون امنیتی واقعی تبدیل کرده است.

توافق مکه چه تعهدی ایجاد می‌کند؟

عربستان سعودی، پاکستان و ترکیه ۷ اوت «توافق دفاعی مشترک مکه» را امضا کردند. اصل محوری آن این است که حمله مسلحانه به هر یک از سه عضو، حمله به همه تلقی شود. سه کشور سپس در ۳۱ اوت نخستین سازوکار سیاسی و دفاعی مشترک را در استانبول تشکیل دادند و درباره ایجاد دبیرخانه‌ای در عربستان و تقویت هماهنگی نیروهای مسلح توافق کردند. رونما پیش‌تر نخستین نشست سه‌جانبه پیمان مکه را پوشش داده بود.

با این حال، توافق مکه به معنی فرماندهی نظامی خودکار شبیه یک ساختار عملیاتی تثبیت‌شده نیست. نوع کمک می‌تواند از تبادل اطلاعات و پشتیبانی لجستیکی تا دفاع هوایی یا استقرار نظامی متغیر باشد و تصمیم سیاسی هر عضو همچنان تعیین‌کننده است.

آنچه هنوز نمی‌دانیم

پاکستان تعداد نیروهای مستقر، محل دقیق آنها، مأموریت، قواعد درگیری و اینکه آیا استقرار موجود در واکنش مستقیم به حملات اخیر حوثی‌ها تغییر کرده است یا نه را اعلام نکرده است. همچنین هیچ تأیید رسمی در دست نیست که نیروهای پاکستانی مأمور حمله به مواضع حوثی‌ها در داخل یمن شده باشند.

نقش ترکیه نیز در پاسخ احتمالی تازه روشن نشده است. در نتیجه، تعبیر این تحول به‌عنوان «ورود پاکستان به جنگ یمن» یا «فعال شدن کامل پیمان مکه» از شواهد موجود جلوتر می‌رود.

تحول تازه؛ پیام مستقیم اسلام‌آباد به تهران

پاکستان از سطح اعلام تعهد دفاعی به عربستان فراتر رفته و از ایران خواسته برای مهار حملات حوثی‌ها به خاک سعودی اقدام کند. بر اساس گزارش تازه فایننشال تایمز، فیلد مارشال عاصم منیر این نگرانی را در تماس‌ها و دیدارهای اخیر با مقام‌های ایرانی منتقل کرده و به تهران گفته است که توافق دفاعی اسلام‌آباد با ریاض می‌تواند پاکستان را در صورت درخواست رسمی عربستان با تعهد عملی روبه‌رو کند.

این پیام به معنی اعلام ورود پاکستان به جنگ یمن نیست. عربستان تاکنون درخواست رسمی برای مداخله نظامی پاکستان اعلام نکرده و ایران نیز کنترل مستقیم بر تصمیم‌های حوثی‌ها را رد می‌کند. آنچه اکنون تغییر کرده، سطح فشار دیپلماتیک است: کشوری که هم با تهران کانال گفت‌وگو دارد و هم تعهد دفاعی به ریاض، به‌صراحت دو رابطه را به یکدیگر پیوند داده است.

آنچه در تحول تازه می‌دانیم

اسلام‌آباد پیش‌تر تأیید کرده بود توافق دفاعی با عربستان عملیاتی است و نیروهای پاکستانی در این کشور حضور دارند. اکنون گزارش تازه نشان می‌دهد مقام‌های پاکستانی هم‌زمان از ایران خواسته‌اند از نفوذ خود برای کاهش حملات حوثی‌ها استفاده کند. این درخواست در شرایطی مطرح می‌شود که حملات پهپادی و موشکی حوثی‌ها به اهداف سعودی شدت گرفته و ریاض نیز حملات هوایی در یمن را افزایش داده است.

آنچه هنوز درباره پاسخ پاکستان روشن نیست

هنوز مشخص نیست پاکستان در صورت ادامه حملات دقیقاً چه سطحی از حمایت نظامی را ارائه خواهد کرد. شمار نیروها، مأموریت آنها، قواعد درگیری و اینکه آیا دفاع هوایی، اطلاعات یا پشتیبانی عملیاتی تازه‌ای در اختیار عربستان قرار می‌گیرد علنی نشده است. همچنین هیچ سند علنی نشان نمی‌دهد تهران تعهد مشخصی برای تغییر رفتار حوثی‌ها پذیرفته باشد.

اثر بر ایران

اثر این تحول بر ایران مستقیم است، زیرا اسلام‌آباد مسئله حملات حوثی‌ها را در گفت‌وگو با تهران مطرح کرده و تعهد دفاعی خود به عربستان را به ادامه بحران پیوند زده است. برای تهران، ادامه حملات می‌تواند رابطه با پاکستان را از نقش میانجی به یک رابطه امنیتی پیچیده‌تر تبدیل کند؛ به‌ویژه اگر ریاض از اسلام‌آباد کمک رسمی بخواهد. در مقابل، کاهش تنش می‌تواند جایگاه پاکستان را به‌عنوان کانال ارتباطی میان ایران و کشورهای عربی حفظ کند.

مسیر بعدی

تحول تازه برای ایران از دو مسیر اهمیت دارد. نخست، پاکستان هم‌زمان شریک دفاعی عربستان و یکی از کانال‌های دیپلماتیک فعال با تهران است. دوم، اسلام‌آباد گفته نگرانی عربستان درباره حملات حوثی‌ها را به ایران منتقل کرده و خواستار آرام‌سازی اوضاع شده است. رایزنی‌های اخیر عباس عراقچی با مقام‌های پاکستان و ترکیه نیز همین نقش دوگانه اسلام‌آباد را برجسته می‌کند.

نشانه تعیین‌کننده بعدی این خواهد بود که آیا پاکستان یا ترکیه از تغییر مأموریت نیروها، اعزام تجهیزات دفاع هوایی، مشارکت اطلاعاتی تازه یا تصمیم رسمی سازوکار سه‌جانبه مکه خبر می‌دهند یا نه. تا آن زمان، تأیید «عملیاتی بودن» توافق دوجانبه و وجود استقرار نیرو مهم است، اما دامنه مداخله احتمالی پاکستان همچنان نامعلوم باقی می‌ماند.