پایانه‌های نفتی: صادرات خارگ در جنگ ۴۰ روزه ۱۰ درصد رشد کرد

مدیرعامل شرکت پایانه‌های نفتی ایران می‌گوید میانگین صادرات نفت از پایانه خارگ در دوره‌ای که او «جنگ ۴۰ روزه» توصیف کرده، حدود ۱۰ درصد بیشتر از دوره پیش از جنگ بوده است. این ادعا از سوی مقام رسمی صنعت نفت مطرح شده، اما داده مستقل هم‌زمانی که افزایش ۱۰ درصدی صادرات نهایی ایران را تأیید کند منتشر نشده و باید میان «بارگیری از خارگ» و «تحویل نفت به بازار خارجی» تفاوت گذاشت.

• عباس اسدروز از تداوم عملیات بارگیری در خارگ و رشد حدود ۱۰ درصدی میانگین صادرات از این پایانه خبر داده است.
• او همچنین گفته حدود ۷۰ میلیون بشکه نفت در دوره جنگ از خارگ صادر شده است؛ این رقم ادعای رسمی است.
• داده‌های مستقل ردیابی کشتی‌ها نشان می‌دهد عملیات بارگیری خارگ در دوره‌هایی متوقف یا محدود و سپس از سر گرفته شده است.
• رشد بارگیری در یک پایانه لزوماً به معنای رشد کل صادرات نفت ایران یا تحویل موفق همان حجم به خریداران نیست.

ادعای تازه درباره خارگ چیست؟

عباس اسدروز، مدیرعامل شرکت پایانه‌های نفتی ایران، در اظهاراتی که رسانه‌های داخلی روز دوشنبه منتشر کردند گفت عملیات صادرات در جزیره خارگ با وجود حملات و اختلال‌های ناشی از جنگ ادامه یافته و میانگین صادرات نفت از این پایانه حدود ۱۰ درصد از سطح پیش از جنگ بیشتر بوده است. او رقم حدود ۷۰ میلیون بشکه را نیز برای مجموع نفت صادرشده در دوره مورد اشاره اعلام کرده است.

این ارقام در درجه نخست باید به‌عنوان داده اعلامی شرکت پایانه‌های نفتی ایران خوانده شوند. جزئیات روزانه بارگیری، نام کشتی‌ها، مقصد محموله‌ها و روش محاسبه مبنای «قبل از جنگ» همراه با اظهارات منتشر نشده است؛ بنابراین امکان بازسازی مستقل دقیق همین درصد با اطلاعات عمومی فعلی محدود است.

چرا تفاوت بارگیری و صادرات نهایی مهم است؟

خارگ گره اصلی بارگیری نفت خام ایران است و بخش بزرگی از نفت صادراتی کشور از مخازن و اسکله‌های این جزیره عبور می‌کند. اما خروج نفت از اسکله تنها یک مرحله از زنجیره صادرات است. نفتکش پس از بارگیری باید از آب‌های خلیج فارس و تنگه هرمز عبور کند، محدودیت‌های امنیتی و تحریمی را پشت سر بگذارد و در نهایت محموله را به خریدار تحویل دهد.

گزارش‌های مبتنی بر تصاویر ماهواره‌ای و ردیابی کشتی‌ها در ماه‌های گذشته نشان داده‌اند که فعالیت خارگ در بعضی مقاطع به‌شدت کاهش یافته یا متوقف شده و سپس دوباره از سر گرفته شده است. همچنین داده‌های کپلر و ورتکسا که در گزارش‌های بین‌المللی نقل شده‌اند، در برخی دوره‌ها افت شدید بارگیری یا جابه‌جایی نفت ایران را نشان داده‌اند. به همین دلیل، یک رشد ۱۰ درصدی در میانگین عملیات یک بازه مشخص در خارگ با روند کل صادرات ماهانه ایران الزاماً هم‌معنا نیست.

آنچه می‌دانیم و آنچه هنوز روشن نیست

آنچه فعلاً روشن است این است که شرکت پایانه‌های نفتی ایران می‌گوید زیرساخت خارگ در جریان حملات از کار نیفتاده و عملیات صادراتی را ادامه داده است. منابع مستقل نیز از بازگشت نفتکش‌ها به اسکله‌های خارگ پس از دوره‌های توقف گزارش داده‌اند؛ بنابراین اصل ادامه یا ازسرگیری فعالیت در بخش‌هایی از دوره جنگ قابل مشاهده بوده است.

اما هنوز مشخص نیست رقم ۷۰ میلیون بشکه دقیقاً چه بازه زمانی و چه نوع محموله‌هایی را پوشش می‌دهد، مبنای مقایسه ۱۰ درصدی چه روزهایی بوده و چه سهمی از نفت بارگیری‌شده در نهایت به مقصد خارجی رسیده است. بدون انتشار جدول روزانه یا ماهانه و تطبیق آن با داده‌های ردیابی نفتکش‌ها، نمی‌توان نتیجه گرفت که کل صادرات نفت ایران نیز دقیقاً ۱۰ درصد افزایش داشته است.

چرا این خبر برای اقتصاد ایران مهم است؟

درآمد نفتی همچنان یکی از منابع مهم ارز برای اقتصاد ایران است و عملکرد خارگ بر توان دولت برای حفظ جریان درآمد صادراتی اثر مستقیم دارد. اگر پایانه اصلی کشور بتواند در شرایط جنگی حجم بالایی از بارگیری را حفظ کند، فشار ناشی از اختلال زیرساختی کاهش می‌یابد. در مقابل، اگر تردد نفتکش‌ها در هرمز، بیمه، حمل‌ونقل یا وصول پول با محدودیت روبه‌رو باشد، افزایش بارگیری در اسکله لزوماً به افزایش درآمد ارزی در همان مقیاس تبدیل نمی‌شود.

برای بازار جهانی نیز اهمیت خارگ فراتر از سهم ایران است. هر تغییر در توان بارگیری ایران در کنار وضعیت تنگه هرمز می‌تواند بر ارزیابی معامله‌گران از عرضه واقعی منطقه اثر بگذارد. با این حال، قیمت نفت به مجموعه‌ای از عوامل از جمله صادرات عربستان و امارات، ذخایر جهانی، تقاضا و مسیرهای جایگزین وابسته است و نمی‌توان حرکت قیمت را فقط به یک پایانه نسبت داد.

گام بعدی قابل سنجش چیست؟

برای ارزیابی ادعای رشد ۱۰ درصدی، مهم‌ترین داده بعدی انتشار آمار تفصیلی شرکت پایانه‌های نفتی یا وزارت نفت درباره حجم بارگیری روزانه و ماهانه خارگ و مقایسه آن با دوره پایه است. در کنار آن، داده‌های مستقل ردیابی نفتکش‌ها می‌تواند نشان دهد چه مقدار از محموله‌های بارگیری‌شده از تنگه عبور کرده و به مقصد رسیده‌اند. تا آن زمان، رقم ۱۰ درصد باید به‌عنوان ادعای رسمی شرکت پایانه‌های نفتی ایران گزارش شود، نه یک واقعیت مستقل تأییدشده درباره کل صادرات نفت کشور.