پزشکیان با وزیر کشور پاکستان در تهران دیدار کرد

مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، شامگاه دوشنبه ۲۱ سپتامبر در تهران با محسن نقوی، وزیر کشور پاکستان، دیدار کرد؛ سفری که هم‌زمان با افزایش تلاش‌های منطقه‌ای برای مهار تنش ایران و آمریکا انجام شده است. با این حال، روایت رسمی تهران تأکید دارد که نقوی حامل پیام مشخصی میان تهران و واشینگتن نیست و دستور کار اعلام‌شده سفر بر روابط دوجانبه و تحولات منطقه‌ای متمرکز بوده است.

پزشکیان در این دیدار گفت افزایش فشار و مداخله نظامی آمریکا در منطقه، کشورهای مسلمان را به همکاری بیشتر سوق داده است. نقوی نیز بر آمادگی پاکستان برای گسترش همکاری با ایران تأکید کرد. پیش از ملاقات با رئیس‌جمهور، وزیر کشور پاکستان با اسکندر مومنی، همتای ایرانی خود، درباره روابط دو کشور و آخرین وضعیت منطقه گفت‌وگو کرده بود.

دیدار تازه چه چیزی را روشن کرد؟

مهم‌ترین نکته، خودِ انجام دیدار در سطح ریاست‌جمهوری پس از ورود نقوی به تهران است. وزارت کشور پاکستان اعلام کرده دو وزیر کشور درباره روابط دوجانبه و وضعیت منطقه تبادل نظر کرده‌اند و طرف ایرانی از تلاش‌های دولت و ارتش پاکستان برای صلح و ثبات منطقه‌ای قدردانی کرده است. در ملاقات بعدی با پزشکیان نیز دو طرف بر ادامه تعامل سیاسی و توسعه همکاری تأکید کردند.

این سفر در شرایطی انجام می‌شود که پاکستان طی ماه‌های گذشته یکی از کانال‌های فعال تماس با تهران بوده است. همین سابقه باعث شد پیش از سفر، گمانه‌زنی‌هایی درباره انتقال پیام میان ایران و آمریکا مطرح شود. اما سخنگوی وزارت خارجه ایران پیشاپیش گفت برای این سفر تبادل پیام مشخصی در چارچوب میانجی‌گری برنامه‌ریزی نشده و یک منبع ایرانی نیز تأکید کرد نقوی نه حامل پیام آمریکا برای ایران است و نه قرار است پاسخ ایران را به واشینگتن منتقل کند.

آنچه می‌دانیم و آنچه هنوز روشن نیست

قطعی است که نقوی روز دوشنبه وارد تهران شد، با اسکندر مومنی گفت‌وگو کرد و سپس با پزشکیان دیدار داشت. موضوعات اعلام‌شده شامل روابط ایران و پاکستان، اجرای تفاهم‌های قبلی و تحولات منطقه‌ای بوده است. همچنین مقام‌های ایرانی علناً از نقش پاکستان در تلاش برای کاهش تنش منطقه‌ای تشکر کرده‌اند.

اما هنوز سند یا اعلام رسمی معتبری وجود ندارد که نشان دهد در همین سفر، پیشنهاد تازه‌ای از طرف آمریکا تحویل ایران شده یا پاسخ تازه تهران برای واشینگتن به نقوی سپرده شده است. برخی گزارش‌ها سفر را بخشی از تلاش پاکستان برای احیای مسیر گفت‌وگو میان ایران و آمریکا توصیف کرده‌اند، اما این برداشت با موضع رسمی اعلام‌شده تهران درباره نبود «پیام مشخص» تفاوت دارد. بنابراین نقش میانجی‌گرانه عمومی پاکستان را نباید با مأموریت مشخص پیام‌رسانی در این سفر یکی دانست.

چرا این دیدار اکنون اهمیت دارد؟

زمان‌بندی سفر به اندازه محتوای اعلام‌شده آن مهم است. تهران و واشینگتن در آستانه هفته سطح‌بالای مجمع عمومی سازمان ملل هم‌زمان دو مسیر را دنبال می‌کنند: از یک سو تهدیدهای نظامی و فشارهای تازه ادامه دارد و از سوی دیگر کانال‌های منطقه‌ای برای جلوگیری از تشدید درگیری فعال مانده‌اند. قطر و پاکستان در ماه‌های اخیر در این تماس‌ها نقش داشته‌اند و تهران نیز اعلام کرده شروط خود را از طریق میانجی‌ها به طرف آمریکایی منتقل کرده است.

در چنین فضایی، دیدار وزیر کشور پاکستان با رئیس‌جمهور ایران لزوماً به معنای آغاز دور تازه مذاکرات نیست، اما نشان می‌دهد تماس سیاسی تهران و اسلام‌آباد در سطح بالا ادامه دارد. تفاوت مهم اینجاست که مقام‌های ایرانی این سفر را در قالب روابط دوجانبه تعریف می‌کنند، در حالی که بخشی از گزارش‌های منطقه‌ای آن را در متن تلاش گسترده‌تر پاکستان برای کاهش تنش ایران و آمریکا می‌بینند.

اثر مستقیم بر ایران

برای ایران، ادامه تماس نزدیک با پاکستان دو کارکرد فوری دارد. نخست، حفظ یک کانال سیاسی با همسایه‌ای است که هم با تهران رابطه فعال دارد و هم با واشینگتن و کشورهای عربی منطقه در تماس است. دوم، این ارتباط امکان می‌دهد مواضع ایران درباره امنیت منطقه و شروط سیاسی‌اش بدون وابستگی به یک میانجی واحد منتقل شود.

با این حال، اثر عملی این سفر بر مناقشه ایران و آمریکا هنوز قابل اندازه‌گیری نیست. تا زمانی که طرف‌های درگیر از پیشنهاد تازه، پاسخ مشخص یا تغییر در مواضع خود خبر ندهند، نمی‌توان این ملاقات را به‌عنوان پیشرفت در مذاکرات معرفی کرد.

مسیر بعدی

نشانه تعیین‌کننده بعدی، سفر پزشکیان به نیویورک و تماس‌های دیپلماتیک پیرامون مجمع عمومی سازمان ملل است. همچنین باید دید پس از دیدارهای تهران، اسلام‌آباد درباره محتوای رایزنی‌ها چه توضیحی ارائه می‌کند و آیا موضع رسمی ایران درباره نبود پیام مشخص تغییر خواهد کرد یا نه. اگر پاکستان طرح تازه‌ای برای کاهش تنش ارائه کرده باشد، نخستین نشانه معتبر آن باید در بیانیه رسمی یکی از دولت‌های درگیر یا تغییر قابل مشاهده در مواضع تهران و واشینگتن دیده شود.