پزشکیان: توافق با آمریکا «دور از دسترس نیست»؛ تهران از شرط‌های خود عقب ننشسته

مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، در تماس تلفنی با ولادیمیر پوتین گفت رسیدن به توافقی «متوازن و منصفانه» با آمریکا دور از دسترس نیست، به شرط آن‌که واشنگتن به چارچوب‌های حقوقی بین‌المللی پایبند بماند. این موضع از آن جهت مهم است که یک روز پیش پزشکیان مذاکره با آمریکا را در شرایط ادامه فشار و حملات «بی‌معنا» توصیف کرده بود؛ بنابراین تازه‌ترین سخنان او نشانه‌ای از باز ماندن مسیر دیپلماسی است، نه اعلام یک توافق یا عقب‌نشینی از خطوط قرمز تهران.

بر اساس روایت منتشرشده از ریاست‌جمهوری ایران و گزارش خبرگزاری آناتولی، پزشکیان در گفت‌وگو با پوتین گفت تهران برای توافقی آماده است که «صلح و امنیت پایدار» در منطقه ایجاد کند. او در عین حال «زیاده‌خواهی» و استانداردهای دوگانه آمریکا را مهم‌ترین مانع رسیدن به توافق دانست و تأکید کرد منافع و حقوق ملی ایران خط قرمز تهران است.

چه چیزی نسبت به دیروز تغییر کرده است؟

تغییر اصلی در لحن است. رونما پیش‌تر گزارش کرده بود که جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، «کاهش معنادار» غنی‌سازی ایران را از شروط واشنگتن برای توافق معرفی کرده است. در مقابل، تهران همچنان بر حفظ حقوق هسته‌ای خود و رد خواسته‌هایی که آن‌ها را خارج از چارچوب حقوقی می‌داند تأکید دارد.

در همین حال، قطر نیز از ادامه تبادل پیام میان ایران و آمریکا خبر داده است. کنار هم گذاشتن این دو تحول نشان می‌دهد کانال‌های سیاسی هنوز بسته نشده‌اند، هرچند هیچ نشانه عمومی از توافق بر سر موضوعات اصلی اختلاف منتشر نشده است.

نقش روسیه چیست؟

پوتین در این تماس از تلاش کشورهای میانجی برای کاهش تنش حمایت کرد و گفت مسکو آماده است در این روند نقش ایفا کند. این موضع یک پیشنهاد برای کمک دیپلماتیک است؛ نه اعلام آغاز یک سازوکار رسمی میانجی‌گری روسیه.

روابط تهران و مسکو در سال‌های اخیر تحت چارچوب مشارکت راهبردی جامع گسترش یافته و دو رئیس‌جمهور قرار است ۹ اکتبر در ترکمنستان دیدار کنند. رونما زمان این دیدار را پیش‌تر گزارش کرده است. این دیدار اکنون یک نقطه قابل‌رصد برای روشن‌شدن این پرسش است که آیا پیشنهاد روسیه از سطح موضع سیاسی به ابتکار عملی مشخصی تبدیل می‌شود یا نه.

این سخنان چه چیزی را ثابت نمی‌کند؟

اظهارات پزشکیان به معنی توافق نزدیک نیست. هنوز متن مشترکی منتشر نشده، زمان یا محل دور تازه مذاکرات اعلام نشده و درباره شروط هسته‌ای، تحریم‌ها، تضمین‌های امنیتی و ترتیب اجرای تعهدات شکاف‌های علنی وجود دارد. همچنین این‌که رئیس‌جمهور ایران گفته توافق «دور از دسترس نیست» اثبات نمی‌کند که تصمیم نهایی در تهران یا واشنگتن برای پذیرش مصالحه گرفته شده است.

از سوی دیگر، تفاوت لحن میان «بی‌معنا بودن مذاکره» در شرایط فشار و «دور از دسترس نبودن توافق» را نباید تناقض قطعی دانست. هر دو گزاره شرطی‌اند: تهران می‌گوید مذاکره تحت فشار را رد می‌کند، اما اگر چارچوبی قابل قبول شکل بگیرد، درِ توافق را بسته نمی‌داند. ارزش خبری تحول تازه دقیقاً در همین تفکیک است.

مرحله بعدی که باید رصد شود

سه علامت تعیین‌کننده‌اند: آیا میانجی‌ها دور تازه‌ای از گفت‌وگو را با تاریخ مشخص اعلام می‌کنند؛ آیا واشنگتن جزئیات بیشتری درباره سطح قابل قبول غنی‌سازی یا رفع تحریم‌ها ارائه می‌دهد؛ و آیا دیدار ۹ اکتبر پزشکیان و پوتین به پیشنهاد عملی تازه‌ای منجر می‌شود. تا آن زمان، موضع تازه تهران را باید «آمادگی مشروط برای توافق» دانست، نه بیشتر.